Ana YazarKemal KAMACI13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0003-4234-674X

Tedarik zinciri, müşteri ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ham madde temininden üretim ve dağıtıma kadar uzanan; tedarikçiler, üreticiler, depolar, dağıtım merkezleri, perakendeciler ve müşterilerden oluşan bir ağdır. Bu ağın etkin yönetimi ise, doğru ürün veya hizmetin; doğru miktarda, doğru zamanda ve doğru yerlere ulaştırılmasını sağlamak üzere tüm paydaşlar arasında entegrasyon ve eş zamanlı koordinasyon gerektiren bir süreçtir (Kamacı & Sayın, 2023: 3720). Bu zincir; ürün geliştirme, tedarik, üretim, depolama, dağıtım ve satış sonrası hizmetler gibi farklı aşamaları içerir. Küresel ekonomide tedarik zincirleri; maliyet verimliliği, hız, kalite ve müşteri memnuniyeti gibi unsurlar üzerinde doğrudan etkili olarak, işletmelerin ve ülkelerin rekabet gücünü belirleyen stratejik bir faktör haline gelmiştir (Mentzer vd., 2001: 2). Bu yapının etkinliği; ekonomik sürdürülebilirlik, toplumsal refah ve çevresel etkilerin dengelenmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.Tedarik zinciri süreçleri, Filistin’de siyasi ve yapısal engeller nedeniyle ciddi zorluklarla karşı karşıyadır. Filistin’in jeopolitik koşulları, işgal altındaki durumu tedarik zincirini son derece kırılgan, bağımlı ve kesintilere açık hale getirmektedir. Filistin ekonomisi; gıda, ilaç, enerji ve temel ihtiyaç maddeleri gibi stratejik ürünlerde ciddi dış bağımlılıklarla karşı karşıyadır (Jadallah & Bhatti, 2020: 1173). Filistin’de tedarik zincirlerinin önündeki en büyük engellerden biri hareket kısıtlamasıdır. Kontrol noktaları, yol engelleri ve sokağa çıkma yasakları, başta üretim ve gıda tedarik zincirleri olmak üzere, pek çok sektörde akışın sürekliliğini bozmaktadır (Amodio vd., 2021: 1; Jadallah & Bhatti, 2020: 1175). Bilgi ve iletişim teknolojileri sektörü bu sınırlamalardan nispeten daha az etkilense de yerel müşterilere bağımlılık nedeniyle büyüme potansiyeli kısıtlıdır (Saleheen vd., 2024: 1).İsrail’in ticaret kısıtlamaları -özellikle çift kullanımlı ürünler ve bunlara yönelik ithalat lisanslama süreçleri- Batı Şeria’da üretim düzeyinde düşüşlere, ayrıca siyasi şiddetin artışına neden olmaktadır. Bu durum ithal girdilere bağımlı imalat sektörleri için kritik öneme sahiptir. İhracat zorlukları ve iç pazarlara odaklanma sektörel büyümeyi daha da sınırlamaktadır. Bu duruma yol açan başlıca mekanizmalar arasında ağır bürokratik lisans prosedürleri, kritik malzemelerin fiilen yasaklanması ve genel ekonomik baskılar yer almaktadır (Amodio vd., 2021: 5; Jadallah & Bhatti, 2020: 1175).Tarım ve gıda sektörlerinde su ve arazi gibi stratejik kaynaklara erişimdeki sınırlamalar gıda tedarik zincirlerinin güvenliğini ve sürekliliğini tehdit etmektedir. Özellikle tampon bölgelerdeki su ve toprak gibi kritik kaynaklar üzerindeki kontrol tarım ve gıda sektörlerinde tedarik zinciri kırılganlıklarını artırmaktadır. Dış desteklere bağımlılık ve sınırlı sanayileşme kaynak bulunabilirliğini daha da kısıtlamaktadır (Shwekeh vd., 2021: 265-267). Filistin’in tedarik zinciri ve lojistik altyapısı üzerindeki sömürgeci İsrail hâkimiyeti, yasa dışı işgalin ve Siyonist gaspçı politikaları desteklemenin merkezî bir unsuru olarak görülmektedir. Gazze limanı ve uluslararası havaalanı gibi tedarik zinciri açısından Filistin’in önemli lojistik merkezlerinin yıkımı, malların hareketindeki sistematik aksaklıklar ve militarize edilmiş sınır geçişleri【1】 ürün dolaşımını baskılamakta ve Filistin ekonomisinin ilerlemesine engel olmaktadır (Alimahomed-Wilson & Potiker, 2017: 428). Filistin’de yaşanan; işsizlik, enflasyon, yoksulluk, yeterli yatırım fırsatlarının olmaması, yetersiz inovasyon ve finansmana erişim sorunları tedarik zincirindeki temel ekonomik engellerin sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır (Sultan & van Dijk, 2017: 324, 334).Ancak, Filistinli işletmeler kısıtlı ortamlarda verimliliği artıran ve dayanıklılık sağlayan tedarik zinciri yönetimi yaklaşımlarını uygulamak için yollar aramaktadır. Bununla birlikte, yukarıda belirtilen aksaklıklar ve sınırlamalara rağmen, Filistin’deki üreticilerin tedarik zincirinde sürdürülebilirlik ve yeşil üretim konusunda girişimlerde bulundukları da dikkate alınmalıdır. Genç nesil çevre konusunda bilinçlendirilmekte ve istihdamın ilk aylarında sürdürülebilirlik ve uygulamaları açısından kuruluşların stratejilerini daha iyi anlamak için eğitilmektedir (Jadallah & Bhatti, 2020: 1169-1175).Filistin’in tedarik zinciri sadece ekonomik bir sistem olmaktan öte; siyasi kısıtlamalar, insani ihtiyaçlar ve bölgesel dinamiklerle iç içe geçmiş karmaşık bir yapıdır. Bu alandaki sorunların çözümü Filistin halkının temel ihtiyaçlara erişimini güvence altına alarak sürdürülebilir bir gelecek inşa etme yolunda kritik bir adım olacaktır. Bu doğrultuda, uluslararası baskı ve diplomatik çabalarla, İsrail kontrolündeki geçiş noktalarında bürokratik engellerin kaldırılması ve malların serbest dolaşımının sağlanması ticari akışı hızlandıracaktır. Özellikle Gazze’de ticari bir limanın inşası dış dünyaya doğrudan erişim sağlayarak tedarik zincirini kökten dönüştürecektir.