Adile Sultan Türbesi

Adile Sultan Türbesi, İstanbul'un Eyüpsultan ilçesinde, Bostan İskelesi Sokağı’nın sonunda yer alan ve 19. yüzyılın ortalarında inşa edilmiş olan, Osmanlı hanedan mensupları ile devlet adamlarının definlerini barındıran mimari bir yapıdır.

^Sandukalar (Eyüpsultan Belediyesi)

Yapı, Hüsrev Paşa Türbesi’nin sol tarafında ve Hüsrev Paşa Kütüphanesi’nin tam karşısında konumlanmaktadır. ^【1】

Türbenin bulunduğu bölge tarihsel olarak Bostan İskelesi’ne yakınlığı ile bilinmektedir; bu iskele, Osmanlı padişahlarının deniz yoluyla Eyüp’e ulaştıklarında saltanat kayıklarının yanaştığı nokta olma özelliğini taşımaktaydı. Yapının yakın çevresinde geçmiş dönemlerde bir kahve ve Hüsrev Paşa’ya ait sütun formunda bir çeşme yer almaktaydı.^【2】

Türbe, sarı Afyon mermer taşı ile kaplanmış bir cepheye sahiptir ve duvarına gömülü vaziyette dört köşe, İyon başlıklı sütunlarla dekore edilmiştir. Giriş kısmında dökme demir şebekeli bir kapı bulunmakta olup, bu kapının üzerinde Sultan Abdülmecid’e ait 1266 (1849) tarihli demir bir tuğra mevcuttur. ^【3】

Yapı planı itibarıyla girişin iki tarafında yer alan kubbeli birer türbe odasından oluşmaktadır. Bu odaların sokağa bakan cephelerinde dökme demir şebekeli büyük hacet pencereleri bulunmaktadır. Ana yapının arka kısmında ise türbedar odası yer almaktadır.^【4】

Sultan II. Mahmud ile Zernigâr Kadın’ın kızı olarak 30 Mayıs 1826 tarihinde dünyaya gelen Adile Sultan, annesinin vefatı üzerine Nev-Fidan Kadın tarafından yetiştirilmiştir. 27 Nisan 1845 tarihinde Mehmed Ali Paşa ile evlenen Sultan, eşinin ve kızı Hayriye Hanım Sultan’ın vefatlarının ardından Nakşibendi tarikatına intisap ederek münzevi bir yaşam sürmeye başlamış, her yıl Ramazan ayında Kadınlar Mescidi’nde itikâfa çekilmeyi gelenek haline getirmiştir. Eğitim ve edebiyata ilgi duyan Adile Sultan, Osmanlı hanedanı içerisinde Divan sahibi olan tek kadın şairdir. 1898 yılında 75 yaşında vefat eden Sultan'ın sandukası önündeki levhada vefat tarihi 12 Şubat 1899 (1 Şevval 1316) olarak kaydedilmiştir.^【5】

Türbeye adını veren diğer önemli şahsiyet olan Mehmed Ali Paşa, kariyeri boyunca altı kez Kaptan-ı Derya ve bir kez Sadrazamlık makamlarında bulunmuştur. Türbenin inşa edildiği 1849 tarihinde Seraskerlik görevini yürütmekteydi. 29 Haziran 1868 (8 Rebiülevvel 1285) tarihinde vefat eden Paşa, türbenin sağ tarafındaki odada yer alan büyük sandukaya defnedilmiştir.^【6】

Yapı içerisindeki iki ayrı odada hanedan mensuplarına ve aile bireylerine ait sandukalar yer almaktadır:

• Sağ Türbe Odası: Bu odada toplam altı sanduka bulunmaktadır. Definler; Mehmed Ali Paşa, Adile Sultan, çocukları Sıdıka, Aliye, İsmail Bey ve Hayriye Hanım Sultan’a aittir.
• Sol Türbe Odası: Bu bölümde Sultan V. Murad’ın eşi Resan Hanım (v. 1910) ve kızı Aliyye Sultan (v. 1903) ile kızı Fatma Aliye Sultan medfundur. Ayrıca bu odada bir boş mezar yeri mevcuttur.^【7】

Türbe içerisinde dönemin edebi ve biyografik özelliklerini yansıtan çeşitli kitabeler bulunmaktadır. Mehmed Ali Paşa’nın sanduka levhasında devlet görevleri ve vefat tarihi belirtilmektedir. Duvarlarda Şair İsmet Efendi tarafından Adile Sultan’ın vefatı üzerine yazılmış 1316 tarihli bir manzume asılıdır. Ayrıca Adile Sultan’ın, kızı Hayriye Hanım Sultan’ın 1869 yılındaki vefatı üzerine duyduğu üzüntüyü dile getirdiği "İftiraknâme" isimli eseri de tarihi kayıtlarda yer almaktadır.^【8】