Akne

Akne, pilosebase ünitenin (kıl folikülü ve yağ bezleri) kronik inflamatuar bir hastalığıdır. Özellikle ergenlik döneminde yaygın olarak görülen akne, yüz, sırt, göğüs ve omuzlarda komedonlar (siyah ve beyaz noktalar), papüller, püstüller, nodüller ve kistler gibi lezyonlarla karakterizedir. Akne, fiziksel görünümü etkileyerek psikososyal strese neden olabilir. Hastalığın patogenezinde foliküler hiperkeratinizasyon, sebum üretiminde artış, Cutibacterium acnes (eski adıyla Propionibacterium acnes) bakterisinin kolonizasyonu ve inflamatuar süreçler rol oynar.

Epidemiyoloji ve Risk Faktörleri

Akne, en sık ergenlik döneminde görülür ve bu dönemdeki bireylerin yaklaşık %85'ini etkiler. Ancak, yetişkinlerde de özellikle kadınlarda görülebilir (erişkin başlangıçlı akne). Akne, genetik yatkınlık, hormonal değişiklikler (androjenlerin artışı), stres, diyet (yüksek glisemik indeksli gıdalar, süt ürünleri) ve kozmetik ürünler gibi faktörlerle ilişkilidir. Ayrıca, polikistik over sendromu (PCOS) gibi endokrin bozukluklar da akneyi tetikleyebilir.

Patofizyoloji

Akne oluşumu, dört temel patofizyolojik sürece dayanır:

1. Foliküler Hiperkeratinizasyon: Kıl folikülünün ağzının keratin ve sebumla tıkanması sonucu komedonlar oluşur.
2. Sebum Üretiminde Artış: Androjenlerin etkisiyle sebum üretimi artar.
3. Bakteriyel Kolonizasyon: Cutibacterium acnes, tıkanmış foliküllerde çoğalarak inflamatuar yanıtı tetikler.
4. İnflamasyon: C. acnes'in neden olduğu immün yanıt, papüller, püstüller ve nodüllerin oluşumuna yol açar.

Bu süreçler, akne lezyonlarının klinik spektrumunu belirler.

Klinik Bulgular

Akne lezyonları, inflamatuar ve inflamatuar olmayan lezyonlar olarak ikiye ayrılır:

İnflamatuar Olmayan Lezyonlar

• Komedonlar:
• • Açık komedonlar (siyah noktalar): Folikül ağzı genişlemiş ve melanin birikimi nedeniyle siyah renklidir.
  • Kapalı komedonlar (beyaz noktalar): Folikül ağzı dar ve cilt rengindedir.

İnflamatuar Lezyonlar

• Papüller: Kırmızı, küçük, kabarık lezyonlar.
• Püstüller: İrin dolu, sarı-beyaz başlı lezyonlar.
• Nodüller: Derin, sert, ağrılı lezyonlar.
• Kistler: İrin veya sebum dolu, büyük lezyonlar.

Akne, hafif, orta ve şiddetli olarak sınıflandırılabilir. Şiddetli akne, skar (iz) oluşumuna neden olabilir.

Tanı

Akne tanısı, klinik muayene ile konur. Lezyonların tipi, dağılımı ve şiddeti değerlendirilir. Ayırıcı tanıda rozasea, folikülit, perioral dermatit ve ilaç kaynaklı akne gibi durumlar düşünülmelidir. Hormonal akne şüphesi varsa, androjen düzeyleri ve diğer endokrin testler istenebilir.

Tedavi

Akne tedavisi, hastalığın şiddetine ve lezyonların tipine göre planlanır. Tedavi hedefleri, mevcut lezyonların iyileştirilmesi, yeni lezyonların oluşumunun önlenmesi ve skar oluşumunun engellenmesidir.

Topikal Tedaviler

• Retinoidler: Foliküler hiperkeratinizasyonu azaltır (tretinoin, adapalen).
• Antibiyotikler: C. acnes kolonizasyonunu azaltır (klindamisin, eritromisin).
• Benzoil Peroksit: Antibakteriyel ve keratolitik etki gösterir.
• Azelaik Asit: Antiinflamatuar ve antibakteriyel etkileri vardır.

Sistemik Tedaviler

• Oral Antibiyotikler: Orta ve şiddetli inflamatuar aknede kullanılır (doksisiklin, minosiklin).
• Hormonal Tedaviler: Özellikle kadınlarda androjen etkisini azaltmak için oral kontraseptifler veya spironolakton.
• İzotretinoin: Şiddetli aknede kullanılan A vitamini türevi. Uzun süreli remisyon sağlar.

Diğer Tedaviler

• Kimyasal Peeling: Hafif aknede komedonların temizlenmesi için kullanılır.
• Lazer ve Işık Tedavileri: İnflamatuar lezyonların azaltılmasında etkilidir.
• Skarların Tedavisi: Lazer, dermabrazyon veya dolgu maddeleri kullanılır.