Anomi

Anomi, cəmiyyətdə fərdlərin sosial normalardan uzaqlaşması və ictimai qaydanın pozulması nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Söz Latın dilindəki anomia sözündən götürülmüşdür. "An-" əvvəlcədən "əskik" və ya "yox" mənasını verərkən, "nomos" sözü "qayda" və ya "qanun" mənasını ifadə edir. Anomi anlayışını ilk dəfə Fransız sosioloq Émile Durkheim irəli sürmüşdür. Durkheim anomini, fərdlərin ictimai qaydalardan məhrum olduqda, sosial münasibətlərin çözülməsi ilə yaşanan bir boşluq və şəxsiyyət itkisi vəziyyəti kimi təsvir etmişdir. Bu vəziyyət, sosial qaydanın zəifləməsi, fərdlərin cəmiyyətlə uyğunsuz hala gəlməsi, sosial çöküş və mənəvi pozğunluqlarla nəticələnə bilər.

Fərdin cəmiyyətdən təcrid olmasını izah edən süni intellektlə yaradılmış bir vizual.

Durkheim’a görə, normaların pozulması və itməsi anomini yaradır. İctimai qaydanın işləyə bilməsi üçün bu normalara ehtiyac vardır və normaların zəifləməsi və ya yoxluğu, fərdlərdə mənəvi boşluğa səbəb olur. Durkheim, "İntihar" adlı əsərində, anomini, sosial bağların zəiflədiyi cəmiyyətlərdə daha çox intihar hadisələrinin baş verməsi ilə əlaqələndirmişdir.

Anomi yalnız sosial quruluşlarla məhdudlaşmır; rəqəmsal dünyada da əhəmiyyətli bir yer tutur. Rəqəmsal anomi, internetin təqdim etdiyi anonimlik və nəzarət çatışmazlıqları səbəbindən yaranan sosial pozulmaları ifadə edir. Rəqəmsal platformalar, ənənəvi ictimai nəzarətlərin və normaların çatışmazlığı səbəbindən fərdlərin sosial normalardan uzaqlaşmasına səbəb olaraq sosial problemlərə gətirib çıxara bilər.

Robert Merton’un Anomi Nəzəriyyəsi

Robert Merton, Durkheim’ın anomi nəzəriyyəsini müasir cəmiyyətlər üçün yenidən şəkilləndirərək, anomini ictimai hədəflərə çatmaq üçün istifadə edilən ənənəvi vasitələrin qeyri-kafi hala gəlməsi ilə əlaqələndirmişdir. Merton, müasir cəmiyyətlərin fərdlərə yüksək hədəflər təqdim etdiyini, lakin bu hədəflərə çatmaq üçün lazım olan vasitələrin hər zaman bərabər şəkildə paylanmadığını vurğulamışdır. Bu bərabərsizlik, anomik davranışlara səbəb olaraq ictimai pozulmaları sürətləndirə bilər.

Anomi və İncəsənət: Edvard Munch’un Çığır Əsəri

Edvard Munch’un Çığır adlı əsəri, anomi anlayışının incəsənətlə əks olunmasıdır. Əsərdəki fiqur, sosial bağların zəiflədiyi və fərdlərin dəyər itkisi yaşadığı bir vəziyyəti simvollaşdırır. Fiqurun üzündəki qorxu və daxili narahatlıq, anomik bir vəziyyəti ifadə edərkən, fərdlərin mənəvi pozğunluğu və yönsüzlük halları ilə üst-üstə düşür. Durkheim’ın anomi anlayışında qeyd etdiyi bu psixoloji təsirlər, Munch’un əsərində konkret bir şəkildə ortaya çıxır.

Edvard Munch'un Çığır adlı əsəri (Norveç Milli Muzeyi)