Artvin (İl)

Artvin, Türkiye'nin kuzeydoğusunda yer alan, Karadeniz'e kıyısı bulunan ve doğal güzellikleriyle tanınan bir ildir. Doğusunda Ardahan, batısında Rize, güneyinde Erzurum ve kuzeyinde Gürcistan ile komşudur. Engebeli arazisi, zengin ormanları ve akarsularıyla dikkat çeker. Tarih boyunca Hurriler, Urartular, İskitler, Selçuklu, Bizans ve Osmanlı gibi birçok medeniyetin etkisiyle şekillenmiştir.

_{Ortacalar Çifte Köprüler}

Artvin ve çevresi, tarih boyunca birçok medeniyetin izlerini taşıyan önemli bir bölge olmuştur. Bölgedeki ilk yerleşimler M.Ö. 2000'li yıllara kadar uzanmaktadır. Artvin'in tarihi, Urartu, Kolkhis, Roma, Bizans, Osmanlı gibi birçok farklı medeniyetin etkisiyle şekillenmiştir.

M.Ö. 9. yüzyılda Urartu Devleti'nin hakimiyetine giren bölge, daha sonra İskitler ve Medler gibi farklı kavimlerin etkisi altına girmiştir. Antik dönemde, özellikle M.Ö. 6. yüzyılda Pers İmparatorluğu'nun yönetimine geçen Artvin, bu dönemde satraplık sistemi içinde yönetilmiştir. Perslerden sonra, Büyük İskender'in doğu seferiyle birlikte Helenistik krallıkların etkisi altına girmiştir.

Roma İmparatorluğu döneminde, Kolkhis ve Lazika Krallıkları bölgedeki önemli siyasi güçler olmuştur. M.S. 4. yüzyılda Bizans İmparatorluğu'nun egemenliği altına giren Artvin, bu dönemde Hristiyanlık etkisiyle dini ve kültürel değişimler yaşamıştır. Bizans döneminde, Gürcü prenslikleri de bölge üzerinde etkili olmuş, özellikle Tao-Klarceti Prensliği bölgeyi uzun süre yönetmiştir.

11. yüzyılda, Malazgirt Zaferi'nden sonra bölgeye Türkler akın etmeye başlamış, 12. yüzyılda Artvin ve çevresi Selçukluların etkisi altına girmiştir. Bölge, 13. yüzyıldan itibaren Moğolların akınlarına maruz kalmış, daha sonra Akkoyunlular ve Karakoyunluların hâkimiyetine girmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu'nun yükseliş dönemiyle birlikte, Yavuz Sultan Selim'in 16. yüzyıldaki doğu seferleri sırasında Artvin, Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı döneminde bölge, idari olarak Çıldır Eyaleti'ne bağlanmış ve uzun süre Osmanlı yönetimi altında kalmıştır. 19. yüzyılda, Osmanlı-Rus savaşları sırasında Artvin stratejik bir nokta haline gelmiş, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında 40 yıl boyunca Rus işgalinde kalmıştır. 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması ile Osmanlı yönetimine geri dönmüş, ancak I. Dünya Savaşı'nın ardından kısa bir süre Gürcülerin kontrolüne girmiştir. 23 Şubat 1921'de Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katılmış olup günümüzde Türkiye’nin önemli şehirlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir.

Artvin adının kökeni tam olarak bilinmemekle birlikte, tarih boyunca farklı isimlerle anılmıştır. Eski dönemlerde bölge, Çoroksi, Çorok, Kollehis ve Livane gibi isimlerle anılmıştır. Bu isimlerin Çoruh Nehri ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Osmanlı döneminde "Livane" adı yaygın olarak kullanılmış ve bölgeye idari olarak bu isim verilmiştir. Artvin isminin Gürcüce "Artvani" kelimesinden türediği ve "ormanlık alan" anlamına gelebileceği de bazı kaynaklarda belirtilmektedir. Bunun yanı sıra, Artvin isminin eski Türk dillerinde "yüksek ve engebeli yer" anlamına gelen bir kelimeden türemiş olabileceği de düşünülmektedir.

Artvin, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde, engebeli ve yüksek bir arazi yapısına sahiptir. İlin kıyı kesimlerinde her mevsim yağışlı tipik Karadeniz iklimi hakimken, iç kesimlerde daha soğuk kışlar ve daha az yaz yağışları görülmektedir. Özellikle Cankurtaran Dağları'ndan Borçka ve Artvin Merkez'e kadar olan bölgede bu iklim özellikleri belirgindir.

Artvin, yüksek dağları ve geniş yaylalarıyla bilinir. En yüksek noktalarından biri 3.932 metre rakımıyla Kaçkar Dağları’dır. Ayrıca Karçal Dağları, Yalnızçam Dağları ve Mescit Dağları da ilin önemli yükseltilerindendir. Artvin’in en meşhur yaylalarından bazıları ise Şavşat Yavuzköy Yaylası, Borçka Karagöl Yaylası ve Kafkasör Yaylası’dır. Bu yaylalar, doğa turizmi ve yayla festivalleriyle dikkat çekmektedir.

Artvin’in en önemli akarsuları arasında Çoruh Nehri, Murgul Çayı, Oltu Çayı ve Barhal Çayı yer almaktadır. Çoruh Nehri, Türkiye’nin en hızlı akan nehirlerinden biri olup, rafting ve doğa sporları açısından büyük öneme sahiptir. İlin en geniş düzlük alanlarından biri Ardanuç Ovası’dır. Bunun dışında vadiler boyunca dar düzlükler de yer almaktadır.

Artvin’de doğal ve yapay birçok göl bulunmaktadır. Bunlardan en bilineni Borçka Karagöl’dür. Ayrıca Şavşat Karagöl, yüksek ormanlık alanların ortasında bulunan bir diğer doğal güzelliktir. Bunların yanı sıra, Muratlı Baraj Gölü ve Deriner Baraj Gölü gibi yapay göller de ilin hidroelektrik enerji üretimine katkıda bulunmaktadır.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2024 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre, Artvin ilinin nüfusu 169.501 olarak kaydedilmiştir. Nüfusun büyük bir kısmı kırsal alanlarda yaşamakta olup, il genelinde nüfus yoğunluğu düşüktür.

• Merkez – 36.071
• Hopa – 27.806
• Borçka – 22.288
• Arhavi – 21.821
• Yusufeli – 18.080
• Şavşat – 16.534 
• Ardanuç – 11.006
• Kemalpaşa – 9.343
• Murgul – 6.331

Artvin'in ekonomisi ağırlıklı olarak şu sektörlere dayanmaktadır:

• Tarım: İklim ve coğrafi koşullar nedeniyle çay, fındık ve çeşitli meyve üretimi yaygındır.
• Hayvancılık: Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yaygın olup, özellikle arıcılık ve bal üretimi önemli bir yer tutmaktadır.
• Ormancılık ve Ahşap Ürünleri: Zengin orman varlığı sayesinde kereste üretimi ve orman ürünleri sektörü gelişmiştir.
• Turizm: Doğal güzelliklerin turizme kazandırılmasıyla birlikte ekoturizm, doğa sporları ve yayla turizmi önemli bir ekonomik faaliyet haline gelmiştir.

Artvin, zengin doğal ve kültürel mirasıyla turizm açısından büyük bir potansiyele sahiptir. Yaylaları, milli parkları ve tarihi yapılarıyla dikkat çeker.

Artvin, köklü geçmişiyle önemli bir kültürel mirasa sahiptir. Geleneksel el sanatları, halk oyunları ve yerel festivaller, şehrin kültürel kimliğini oluşturur. Boğa güreşleri festivali, Kafkasör Kültür ve Turizm Festivali gibi etkinlikler bölgenin önemli kültürel unsurlarıdır.

Başlıca halk oyunları; Ata Barı, Deli Horon, Ağır Bar, Hemşin Horonu, Arhavi canlısı, Borçka Horonu, Deli Kız, Cilveloy, Karabağ, Kobak, Koçari, Livane, Sarı Çiçek, Tavuk Barı, Teşi, Ondörtlü.

Artvin, doğa turizmi, tarih turizmi ve yayla turizmi açısından büyük bir potansiyele sahiptir.

• Doğa Turizmi: Çoruh Nehri'nde rafting, Karagöl ve Şavşat gibi yerlerde kampçılık ve doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler büyük ilgi görmektedir.
• Tarih Turizmi: Artvin Kalesi, Tibeti Kilisesi, İşhan Manastırı ve Dolishane Kilisesi gibi tarihi yapılar, tarih meraklıları için bölgenin önemli merkezlerdir.
• Yayla Turizmi: Kafkasör Yaylası, boğa güreşleriyle ünlüdür ve her yıl geleneksel festival düzenlenmektedir. Bilbilan, Meydancık, Arsiyan, Sahara, Papart, Mersivan ve Macahel yaylaları da doğaseverlerin ilgisini çeken önemli yaylalardır. Artvin’de yayla turizmi, doğa yürüyüşleri, kampçılık ve fotoğrafçılık gibi aktiviteler için ideal bir ortam sunmaktadır.

_{Şavşat Karagöl}

Artvin mutfağı, Karadeniz ve Kafkas mutfaklarının etkisini taşır. Yöreye özgü yemekler arasında yatık döner, puçuko, laz böreği, kuymak, silor, hamsili ekmek, erişte pilavı, kete ve kaygana yer alır. Ayrıca, Artvin'in dünyaca ünlü Macahel balı, bölgede üretilen en önemli tarımsal ürünlerden biridir. Şavşat yöresine ait gorcolo peynirinden yapılan peynir eritmesi ise yöre halkı tarafından gündelik olarak sık tüketilen bir yiyecektir.

Artvin, idari olarak Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir ildir ve merkezi Artvin şehridir. İl, toplamda 9 ilçeye ayrılmaktadır: Merkez, Ardanuç, Arhavi, Borçka, Hopa, Kemalpaşa, Murgul, Şavşat ve Yusufeli. Yerel yönetim, Artvin Valiliği ve belediyeler tarafından yürütülmektedir. İl Özel İdaresi, kırsal alanlarda hizmet sunarken, belediyeler şehir içinde altyapı ve hizmetleri sağlamaktadır.

2024 yılında yayımlanan Valiler Kararnamesi ile Uşak Valisi Turan Ergün, Artvin Valiliği görevine atanmıştır. Turan Ergün, 1967 yılında Sinop'ta doğmuş, 1989 yılında İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi bölümünden mezun olmuştur. 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi'nden aday olan Bilgehan Erdem, Artvin Belediye Başkanı olarak seçilmiştir.