Asklepion Örenyeri

Pergamon Asklepion’u, M.Ö. 4. yüzyılda Batı Anadolu’da, antik Pergamon kentinin (günümüzde Bergama, İzmir) akropolü dışında, sağlık tanrısı Asklepios adına kurulmuş bir tedavi merkezidir. Geyikli Dağı'nın yamaçlarında, şifa verdiğine inanılan su kaynaklarının bulunduğu kuytu bir vadiye konumlandırılmıştır. Kuruluş efsanesine göre, Pergamon’un ilk yüksek yöneticisi Arkhias, Epidauros Asklepion’unda tedavi gördükten sonra şükran amacıyla benzer bir kutsal alanı Pergamon’da kurmuştur. Alanda gerçekleştirilen arkeolojik kazılar, bölgenin M.Ö. 4. yüzyıldan daha erken dönemlerde de kutsal alan olarak kullanıldığını göstermektedir.

Mimari Yapılanma

Asklepion, Roma İmparatoru Hadrianus (M.S. 117–138) döneminde kapsamlı düzenlemelerle son halini almıştır. Kutsal alana, “Via Tecta” (Kutsal Yol) olarak adlandırılan, yaklaşık 1 km uzunluğunda, üzeri tonozla örtülü ve son bölümü sütunlu olan bir yol aracılığıyla ulaşılmaktaydı. Yolun başlangıcı, kentin güneyindeki Roma tiyatrosunun yanında yer alan ve halk arasında “Viran Kapı” olarak bilinen büyük kemerli kapıdan yapılmaktaydı. Bu girişin üzerinde “Bütün Tanrıların Kutsiyeti için Asklepieion’a Ölüm Girmesi Yasaktır” ifadesinin yer aldığı rivayet edilmektedir.

Kutsal yol, korint düzenindeki dört sütunun taşıdığı bir propylon (anıtsal giriş) ile son bulmaktadır. Girişin sağında bir kütüphane salonu, solunda ise Zeus Asklepios’a adanmış bir tapınak yer alır. Propylondan sonra gelen büyük avlu, 110 x 130 metre boyutlarında olup kuzey, güney ve batı yönlerinden sütunlu galerilerle çevrelenmiştir. Zemin toprakla kaplıdır; bu durumun, hastaların yalın ayak yürümelerini sağlayan bir tedavi yöntemiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Galeriler arasında en iyi korunmuş olan kuzey galerisi, restorasyon çalışmalarıyla ayağa kaldırılmıştır.

Avlunun kuzeybatısında, ana kayanın oyulmasıyla yapılmış 3.500 kişilik bir tiyatro yer almaktadır. Tiyatronun doğusunda yer alan kare planlı yapı, hem bir imparator salonu hem de kütüphane olarak kullanılmıştır. Bu yapının doğu duvarındaki orta nişinde İmparator Hadrianus’un heykeli yer almaktaydı. Batı galerisi, II. Eumenes döneminde (M.Ö. 2. yüzyıl) gerçekleştirilen genişletme çalışmaları sırasında inşa edilmiştir. Bu galeriye bitişik olarak inşa edilen büyük salonun ziyafet salonu olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Güney köşede Roma dönemine ait tuvalet yapıları (latrinler) bulunmaktadır. Avlunun güneydoğu köşesinde ise "alt yuvarlak yapı" olarak adlandırılan tedavi binası yer almaktadır. Avlunun batı kısmında ise kutsal su kaynakları, erken döneme ait tapınak kalıntıları ve uyku odaları bulunmaktadır.

Tedavi Yöntemleri

Asklepion'da uygulanan tedavi yöntemleri hakkında en önemli bilgiler, antik çağın ünlü söylev ustası Aelius Aristides’in “Hieroi Logoi” adlı eserinden elde edilmektedir. Bu eserde anlatıldığına göre, Asklepion’da hem fiziksel hem de ruhsal tedavi yöntemleri uygulanmaktaydı. Başlıca uygulamalar arasında istihare uykuları (inkübasyon), telkinle tedavi, sıcak ve soğuk su banyoları, çamur kürleri, şifalı otlarla yapılan tedaviler, diyet kürleri, bitkisel yağlarla masaj, kan aldırma (hacamat), bağırsak temizliği, güneşlenme terapileri, terapi ve müzik dinletisi yer almaktadır. Gerekli görülen durumlarda cerrahi müdahaleler de yapılmıştır.

Asklepion’a gelen hastalar önce rahip-hekimler (Asklepiades) tarafından muayene edilirdi. Ölümcül hastalar ve hamileler içeri kabul edilmezdi. Uyku odalarında hastaların tanrısal rüyalarda şifa bulmaları amaçlanmaktaydı. Su sesi, kuş sesi, müzik, masaj ve şifalı su gibi çevresel faktörler tedavi sürecinin bir parçasıydı.

Galenos ve Tıp Okulu

Asklepion, Roma Dönemi’nde özellikle hekim Galenos sayesinde tıp tarihinde önemli bir konum kazanmıştır. M.S. 2. yüzyılda yaşamış olan Galenos, burada yetişmiş ve farmakoloji alanında önemli katkılar sunmuştur. Gladyatörlerin ve Roma ileri gelenlerinin sağlık hizmetlerini yürütmüş, bitkisel ilaçlar üzerine çalışmalarıyla eczacılığın temellerini atmıştır. Bu yönüyle Pergamon Asklepion’u, Epidaurus ve Kos gibi dönemin diğer büyük tıp merkezleriyle eşdeğer önemde kabul edilmektedir.