Atatürk Üniversitesi Biyoçeşitlilik Bilim Müzesi (ABBM)

Atatürk Üniversitesi Biyoçeşitlilik Bilim Müzesi (ABBM), Türkiye’de üniversite bünyesinde kurulan ilk biyoçeşitlilik bilim müzesi olarak, Atatürk Üniversitesi çatısı altında faaliyet göstermektedir^【1】. Müze, Doğu Anadolu Bölgesi’nin biyoçeşitliliğini araştırmak, korumak ve bilimsel sergileme yapmak amacıyla yapılandırılmıştır. Paleontoloji, entomoloji, zooloji, botanik, taksonomi ve biyosistematik alanlarında oluşturulan koleksiyonları koruma, araştırma ve kamusal sunum işlevlerini bir arada yürütmektedir. Kurum, Atatürk Üniversitesi Biyoçeşitlilik Uygulama ve Araştırma Merkezi çatısı altında yönetilmektedir.

Tarihçe ve Kurumsal Yapı

ABBM, 12 Aralık 2025 tarihinde, Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü ve Biyoçeşitlilik Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü işbirliğiyle kurulmuştur^【2】. Kuruluş süreci, üniversitenin Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Ziraat Fakültesi ve Veteriner Fakültesi akademik kadrolarının katkılarıyla yürütülmüştür. Müzenin kurulmasında ayrıca Doğu Anadolu bölgesinin biyolojik çeşitliliğini koruma ve araştırma hedefi ön plana çıkmıştır.

Kuruluş sırasında, Atatürk Üniversitesi bünyesinde 60 yılı aşkın süredir biriktirilmiş zoolojik, botanik ve paleontolojik materyaller sistematik biçimde sınıflandırılmış ve korunma altına alınmıştır. Müzenin fiziksel yapısı ve sergi düzenlemeleri, hem bilimsel araştırma hem de kamuya açık sergileme işlevini birlikte yürütecek şekilde planlanmıştır.

Müze, yaklaşık 5.000 m² kapalı alan üzerinde faaliyet göstermekte ve Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından özel müze statüsü ile tanımlanmıştır. Kurumun yapısı, araştırmacılar için laboratuvarlar ve koleksiyon depoları, ziyaretçiler için tematik sergi alanları ve eğitim salonları içerir. ABBM, Türkiye’de üniversite temelli biyoçeşitlilik müzeleri arasında örnek teşkil eden bir model olarak konumlanmaktadır. Kuruluşundan itibaren müze, entomoloji, botanik, paleontoloji ve zooloji alanlarında akademik araştırmaları desteklemeye ve kamuoyunu biyoçeşitlilik konusunda bilgilendirmeye yönelik faaliyetlerini sürdürmektedir.

Fiziksel Alan ve Sergi Düzenlemeleri

Sergi alanları taksonomik ve ekolojik temalar çerçevesinde organize edilmiştir. Toplam sergi düzeni, canlı çeşitliliğini sistematik sınıflandırma temelinde sunacak biçimde tasarlanmıştır. Başlıca sergi bölümleri şunlardır.

• Paleoçeşitlilik Sergisi
• Böcek Biyoçeşitlilik Sergisi

Böcek Biyoçeşitlilik Sergisi (ABBM)

• Bitki Biyoçeşitlilik Sergisi

Bitki Biyoçeşitlilik Sergisi (ABBM)

• Memeli Biyoçeşitlilik Sergisi
• Kuş Biyoçeşitlilik Sergisi

Kuş Biyoçeşitlilik sergisi (ABBM)

• Sürüngen Biyoçeşitlilik Sergisi
• Sucul Yaşam Sergisi

Paleoçeşitlilik Sergisi

Bu bölümde milyonlarca yıl öncesine ait fosil örnekleri sergilenmektedir^【3】. Sergilenen materyaller şunları içerir.

• Omurgalı fosilleri
• Denizel organizma kalıntıları
• Büyük memeli fosilleri
• Dinozor ve mamut maketleri

Fosiller stratigrafik ve kronolojik bilgi panoları eşliğinde sunulmakta ve paleobiyolojik araştırmalar için referans oluşturmaktadır^【4】.

Koleksiyonlar

ABBM koleksiyonları, yaklaşık 250.000 biyolojik örnek ve 10.000 takson içermektedir^【5】.

Animalia Bilimsel Koleksiyonu

Hayvan koleksiyonları müzenin en büyük bölümünü oluşturmaktadır.

Böcek Koleksiyonu (Entomoloji)

• Yaklaşık 150.000 örnek
• 4.500’ü aşkın böcek türü^【6】
• Başlıca takımlar: Coleoptera, Lepidoptera, Hymenoptera, Diptera
• Örnekler entomolojik koleksiyon ünitesinde, etiketli ve iğnelenmiş biçimde saklanmaktadır.

Kuş Koleksiyonu

• Tahnit edilmiş yaklaşık 1.500 kuş örneği
• Osteolojik materyaller dahil
• Bölgesel fauna temsili.

Memeli Koleksiyonu

• Tahnit edilmiş küçük ve orta boy memeliler
• Kafatası ve iskelet materyalleri
• Yaklaşık 800 memeli örneği.

Sürüngen ve Sucul Yaşam Koleksiyonları

• Amfibiler, sürüngenler ve tatlı su balıkları
• Alkol muhafazalı 3.000’den fazla örnek.

Plantae Bilimsel Koleksiyonu

• Preslenmiş ve kurutulmuş bitki örnekleri
• Herbaryum materyali: yaklaşık 5.000 bitki örneği
• Tür teşhis etiketleri ve lokalite bilgisi.

Tip Koleksiyon

• Bilimsel olarak tanımlanmış türlerin referans örnekleri
• Özel muhafaza koşulları altında tutulmaktadır.

Veri Tabanı

Koleksiyon materyalleri dijital kayıt sistemine aktarılmıştır. Her örnek takson adı, koleksiyon numarası, toplama tarihi, coğrafi koordinatlar ve habitat bilgisi ile kaydedilmektedir.

Araştırma Faaliyetleri

ABBM’de yürütülen araştırmalar şunları kapsamaktadır^【7】.

• Taksonomik teşhis ve tür tanımlama
• Moleküler sistematik ve genetik analizler
• Biyocoğrafya ve ekolojik saha çalışmaları
• Ulusal ve uluslararası bilimsel işbirlikleri

Laboratuvar altyapısı entomoloji, botanik ve moleküler analiz çalışmalarına uygundur.

Eğitim ve Toplumsal Katkı

ABBM, eğitim ve toplumsal bilgilendirme işlevlerini yürütmektedir:

• Rehberli öğrenci ziyaretleri
• Taksonomi, biyoçeşitlilik ve ekosistem koruma seminerleri
• İnteraktif öğrenme alanları.

Arboretum

• 7.000 m² alan
• 100 farklı bitki türü, yaklaşık 1.000 canlı bitki örneği
• Açık alan botanik gözlemleri ve eğitim faaliyetleri.

Ziyaret ve İşleyiş

• Hafta içi: 08:30–16:30
• Hafta sonu: kapalı
• Ziyaretler randevu sistemi ile organize edilmektedir
• Üniversite kampüsü içerisinde konumlanmıştır
• Engelsiz erişim ve rehberli tanıtım mevcuttur.