AW139

Leonardo AW139 (eski adıyla AB139), Avrupa merkezli havacılık üreticisi Leonardo (eski adıyla AgustaWestland) tarafından üretilen, orta sınıf, çift motorlu ve çok maksatlı bir helikopter modelidir. Kendi sınıfının en çok satan hava araçlarından biri olarak kabul edilen bu model; yüksek motor performansı, modern güvenlik standartları ve çok yönlü görev kabiliyetleri sayesinde sivil, ticari, askeri ve parapublic (yarı kamu) operasyonlarında küresel ölçekte geniş bir kullanım alanına sahiptir^【1】.

Gelişim Süreci, Üretim Tarihçesi ve Sertifikasyon Aşamaları

AW139 helikopterinin kavramsal geliştirilme süreci, İtalyan üretici Agusta ve Amerikan Bell Helicopter şirketlerinin ortak bir girişimi sonucunda "AB139" ismiyle başlamıştır. Prototipin ilk test uçuşu 2001 yılında İtalya'nın Cascina Costa bölgesinde gerçekleştirilmiştir^【2】. Araç, Avrupa Ortak Havacılık Otoriteleri (JAA) ile İtalyan Sivil Havacılık Otoritesi (ENAC) tarafından 18 Haziran 2003 tarihinde sertifikalandırılmış ve hava aracının ilk ticari teslimatı 2004 yılının başlarında İtalyan acil tıbbi servis ve açık deniz operatörü Elilario firmasına yapılmıştır. Amerikan Federal Havacılık İdaresi (FAA) sertifikasyonunun Aralık 2004'te alınmasını takiben, 2005 yılında AgustaWestland şirketinin programın tüm hisselerini ve mülkiyetini devralmasıyla birlikte modelin adı resmi olarak AW139 şeklinde değiştirilmiştir.

Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) tip sertifikası veri sayfalarında AB139 ve AW139 isimleri aynı ürünün iki farklı varyasyonu olmaktan ziyade aynı ürünün güncel ve eski adları olarak tanımlanmaktadır. Artan küresel üretim talebini karşılamak amacıyla İtalya'nın Vergiate tesislerindeki üretim hattına ek olarak 2008 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin Pensilvanya eyaletinde bulunan Philadelphia kentinde ikinci bir montaj hattı faaliyete geçirilmiştir^【3】. Programın askeri kullanım alanındaki ilk önemli kilometre taşı, 2005 yılında İrlanda Hava Kolordusu'nun dört adet helikopter sipariş etmesiyle gerçekleşmiş; ayrıca 2018 yılında Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri, filosundaki UH-1N helikopterlerini değiştirmek üzere AW139 tabanlı Boeing MH-139 modelini tercih etmiştir. Programın bininci hava aracı teslimatı ise 2019 yılında İtalya'nın mali suçlar ve kaçakçılıkla mücadele birimi olan Guardia di Finanza (Maliye Polisi) teşkilatına gerçekleştirilmiştir.

Tasarım Özellikleri, Teknolojik Donanımlar ve Güvenlik Altyapısı

Aerodinamik ve mekanik tasarım itibarıyla AW139, tamamen mafsallı mimariye sahip beş palli bir ana rotor ile dört palli bir kuyruk rotoru sistemi ile donatılmıştır. İniş takımları, dikey ve yatay darbelerdeki enerjiyi sönümleme özelliğine sahip, gövde içerisine geri çekilebilir üç tekerlekli (tricycle) bir yapıda kurgulanmıştır. Helikopterin gövdesi ve yolcu koltukları, uluslararası JAR/FAR 29 havacılık standartlarının gerektirdiği katı güvenlik ve çarpışma dayanıklılığı (crashworthiness) yönergelerini karşılayacak biçimde inşa edilmiştir. Platformun güç ünitesi, Tam Yetkili Dijital Motor Kontrolü (FADEC) sistemine sahip iki adet Pratt & Whitney Canada PT6C-67C serbest türbinli turboşaft motordan oluşmaktadır^【4】. Yenilikçi bir güvenlik prosedürü olarak, hava aracının ana dişli kutusu (main gearbox) yağ sızıntısı veya kaybı yaşanması durumunda altmış dakikaya kadar hasarsız çalışmaya devam edebilecek şekilde üretilmiştir.

Helikopterin uçuş kontrol mimarisi, pilotların operasyonel iş yükünü asgariye indirmeyi hedefleyen dört eksenli dijital otopilot ve Honeywell Primus Epic entegre aviyonik sistemleri üzerine kuruludur. Sisteme 2020 yılında entegre edilen Phase 8 yazılım güncellemesi sayesinde, helikopter uçuşlarına özel olarak uyarlanmış sentetik vizyon sistemi (SVS), geliştirilmiş iki boyutlu haritalar ve açık deniz (offshore) modlarına sahip zenginleştirilmiş yere yakınlık uyarı sistemi (EGPWS) aviyonik panele eklenmiştir. Her türlü iklim ve hava koşulunda uçuş güvenliğinin sağlanabilmesi adına, tam kapasiteli (FIPS) veya sınırlı (LIPS) buzlanma koruma sistemleri platforma opsiyonel olarak eklenebilmektedir. Ayrıca çevresel farkındalığı artırmak için engellere yakınlığı bildiren Lidar sistemi (OPLS) gibi özel donanımlar da teknolojik altyapıya entegre edilebilmektedir.

Performans Verileri ve Teknik Spesifikasyonlar

Kategori A (Sınıf 1) performans kriterlerine uygun olarak tasarlanan AW139, motorlardan birinin arızalanması senaryosunda dahi mevcut uçuş irtifasını ve operasyonunu güvenli bir şekilde sürdürebilme kapasitesine sahiptir.^【5】 Standart boş işletme ağırlığı yaklaşık 4.765 kilogram olan aracın maksimum kalkış ağırlığı (MGW) 6.400 kilogram seviyesindedir. İlave performans kitlerinin entegrasyonu ile bu azami ağırlık sınırlandırması 6.800 ile 7.000 kilogram değerlerine kadar yükseltilebilmektedir^{【6】【7】}. İlgili regülasyonlara göre gündüz görerek uçuş şartlarında (VFR) tek pilotla işletilebilen helikopter; gece, aletli uçuş koşullarında (IFR) veya buzlanma ihtimali olan bölgelerde iki pilotun uçuşu icra etmesini gerektirmektedir. İvmelenme verileri incelendiğinde, helikopterin asla aşmaması gereken hız sınırı (V_NE) saatte 167 deniz mili (KIAS) olarak belirlenmiştir. Temel şartlar baz alındığında (Uluslararası Standart Atmosfer koşulları, 5.000 feet irtifa ve maksimum ağırlık) ulaşılabilecek en yüksek seyir hızı 165 knot (yaklaşık 306 km/s) olarak ölçülmektedir. Uçuş dinamiği bakımından standart çift motorlu helikopterler dakikada yaklaşık 1.000 ila 1.200 feet tırmanma oranına sahipken, AW139 platformu dakikada 2.000 feet'in üzerinde bir tırmanma kabiliyetine ulaşmaktadır^【8】. Yakıt menzili değerlendirildiğinde, yardımcı yakıt tankı ilavesiyle aracın azami operasyon yarıçapı 641 deniz miline (1.187 kilometre) ve havada kalış süresi ise yaklaşık 5 saat 38 dakikaya kadar çıkmaktadır. Sistem, zemin etkisindeyken (HIGE) 15.327 feet yüksekliğe kadar ve zemin etkisi dışında (HOGE) 8.123 feet yüksekliğe kadar havada asılı kalma (hover) performansı gösterebilmekte olup, hava aracının ulaşabileceği operasyonel servis tavanı 20.000 feet seviyesindedir^【9】.

Kullanım Alanları ve Konfigürasyon Esnekliği

Kabin genişliği bakımından kendi klasmanının en büyük iç hacmine sahip olan AW139, farklı görev konseptlerine hızla uyarlanabilen modüler bir iç dizayn mimarisi barındırmaktadır. Endüstriyel kullanım dağılımı incelendiğinde, 2019 yılı verilerine göre üretilen birimlerin yüzde 33'ünün açık deniz (offshore) petrol, doğalgaz ve rüzgar enerjisi sektörlerine tahsis edildiği görülmektedir. Askeri havacılık yüzde 21'lik bir pay alırken, arama-kurtarma (SAR) ve acil tıbbi servis (EMS) operasyonları yüzde 17 oranında filoyu oluşturmaktadır^【10】. Tıbbi tahliye konfigürasyonlarında kabin, ileri düzey yaşam destek üniteleri ile birlikte hastaların boylamasına veya enlemesine yerleştirilebileceği dört ila beş sedye ve iki sağlık personeline kadar yerleşim imkanı sunmaktadır. Emniyet ve güvenlik yapılandırmalarında (polis ve sınır devriyesi görevlerinde) ise kabine entegre sensör ve iletişim konsolları kurularak on adet tam teçhizatlı görevli aynı anda sevk edilebilmektedir. Bunların ötesinde, gürültü ve titreşim yalıtımının maksimize edildiği özel kurumsal VIP taşımacılığında helikopter, lüks donanımlarla revize edilmektedir. Bu VIP konfigürasyonlar, yolcu kapasitesinin 10 kişi ile sınırlandırıldığı "Kurumsal İç Mekan", 8 yolculu "Deluxe" ya da 5 koltuklu elit "Executive" düzenlemeler gibi alternatif oturma mimarilerine olanak tanımaktadır. Her iki yanda bulunan geniş kayar kapılar ve isteğe bağlı bagaj erişim panelleri hem yerdeki lojistiği hem de havadaki vinç operasyonlarını güvenli bir şekilde optimize etmektedir^【11】.