Mil V-12

Mil V-12 , 1960'ların ortalarında Sovyetler Birliği'ndeki Mil Moskova Helikopter Fabrikası tarafından geliştirilen, havacılık tarihinde üretilmiş en büyük ve en ağır helikopter olma özelliğini taşıyan ağır nakliye hava aracıdır. NATO tarafından "Homer" kod adıyla tanımlanan bu hava aracı, prototip aşamasında kalmış ve seri üretime geçmemiştir. Tasarım amacı, kıtalararası balistik füzeler (ICBM) gibi stratejik askerî yüklerin, pist altyapısı bulunmayan uzak bölgelere nakliyesini sağlamak ve Antonov An-22 kargo uçağı ile eşdeğer taşıma kapasitesine ulaşmaktır.

Geliştirilme Süreci ve Tarihsel Bağlam

Mil V-12 projesi, 1965 yılında Sovyet Hava Kuvvetleri'nin ağır füze bileşenlerini taşıyabilecek dikey kalkış ve iniş (VTOL) yeteneğine sahip bir hava aracı ihtiyacı üzerine başlatılmıştır^【1】. Sovyet yetkililer, Antonov An-22 uçaklarının taşıma kapasitesine (yük ve hacim) sahip, ancak pist gereksinimi duymadan yükü kaynaktan alıp doğrudan fırlatma sahasına veya Sibirya gibi ulaşımı zor bölgelere indirebilecek bir araç talep etmiştir. Mühendisler başlangıçta Boeing CH-47 Chinook benzeri bir tandem (arka arkaya) rotor sistemi düşünmüşler, ancak teknik sınırlamalar ve stabilite sorunları nedeniyle, rotorların gövdenin iki yanındaki kanat uçlarına yerleştirildiği enine (transverse) konfigürasyonda karar kılmışlardır.

Tasarım ve Aerodinamik Yapı

Mil V-12'nin tasarımı, geleneksel helikopterlerden ziyade sabit kanatlı bir uçağı andıran özelliklere sahiptir. Aracın gövdesi, Antonov An-22'nin iç hacmine yakın boyutlarda, yarı monokok yapıda ve metal kaplamalıdır.

• Rotor ve Kanat Sistemi: Hava aracı, gövdenin iki yanından çıkan ve ters konik yapıya (gövdeye yakın kısmı dar, uç kısmı geniş) sahip kanatlar üzerine yerleştirilmiş iki adet rotor grubu tarafından havalandırılmaktadır. Bu kanat yapısı, rotorlardan gelen hava akımının etkisini azaltmak amacıyla özel olarak tasarlanmıştır. Kanatlar, motorlar ve iniş takımları, karmaşık bir destek çubuğu (strut) sistemi ile gövdeye bağlanmıştır^【2】.
• Kuyruk Yapısı: Kuyruk bölümü, uçaklarda görülen konvansiyonel bir yapıya sahiptir; hareketli dikey ve yatay stabilize yüzeyleri ile bunların uçlarında bulunan, içe doğru eğimli dikey plakalar (endplate fins) mevcuttur.
• Kokpit ve Mürettebat: Aracın ön kısmında, üst üste konumlandırılmış iki katlı bir kokpit bölümü bulunur. Pilot, yardımcı pilot, uçuş mühendisi ve elektrik sistemi operatörü alt katta; seyrüseferci ve radyo operatörü ise üst katta görev yapmaktadır. Toplam mürettebat sayısı genellikle altı kişidir.

Teknik Özellikler ve Güç Grubu

Mil V-12, devasa boyutları ve kaldırma kapasitesiyle teknik açıdan döneminin çok ötesinde bir mühendislik ürünü olarak değerlendirilir.

• Boyutlar: Helikopterin gövde uzunluğu 37 metre, rotor uçları arasındaki toplam açıklık (kanat açıklığı) 67 metre ve yüksekliği 12,5 metredir^【3】.
• Motorlar: Güç kaynağı olarak, her bir kanat ucundaki yuvada ikişer adet olmak üzere toplam dört adet Soloviev D-25VF turboşaft motoru kullanılmıştır. Her biri yaklaşık 6.500 şaft beygir gücü (shp) üreten bu motorlar, toplamda yaklaşık 26.000 beygir gücü sağlamaktadır^【4】.
• Transmisyon: Mühendisler, geliştirme maliyetlerini ve riskleri azaltmak amacıyla Mi-6 ve Mi-10 helikopterlerinde kullanılan motor, dişli kutusu ve rotor sistemlerini çiftleyerek bu araca uyarlamışlardır. İki ana rotor, senkronizasyonu sağlamak ve motor arızası durumunda dengeyi korumak amacıyla enine şaftlarla birbirine bağlanmıştır. Rotorlar beş palli olup, birbirinin aksi yönünde dönmektedir (counter-rotating), bu sayede kuyruk rotoruna ihtiyaç duyulmamıştır.
• Kargo ve Yolcu Kapasitesi: 28,15 metre uzunluğunda, 4,4 metre genişliğinde ve 4,4 metre yüksekliğinde olan kargo bölümü, büyük hacimli yüklerin taşınmasına olanak tanır. Arkada bulunan kapaklı yükleme kapıları (clamshell doors) ve rampa sistemi yüklemeyi kolaylaştırır. Askeri amaçla tasarlanmış olsa da, sivil versiyonunun 196 yolcu taşıyabileceği öngörülmüştür; mevcut prototiplerde ise yanlarda 50 ila 120 adet katlanabilir koltuk bulunmaktadır^【5】.

Performans ve Rekorlar

Mil V-12, operasyonel ömrü kısa olmasına rağmen havacılık tarihinde kırılması güç rekorlara imza atmıştır.

• İlk Uçuş: İlk prototipin ilk başarılı uçuşu 10 Temmuz 1968 tarihinde gerçekleşmiştir.
• Rekorlar: Şubat 1969'da 31.030 kg'lık yükü 2.951 metre irtifaya çıkararak bir rekor kırmış, ardından 6 Ağustos 1969'da 44.205 kg (bazı kaynaklarda 40.204 kg) yükü 2.255 metreye yükselterek günümüzde de geçerliliğini koruyan "döner kanatlı hava araçları yük taşıma" rekorunu kırmıştır.
• Hız ve Menzil: Maksimum hızı saatte 260 km, seyir hızı 240 km/s ve operasyonel menzili yaklaşık 500 km'dir.

Projenin İptali ve Mevcut Durum

Mil V-12 projesi, teknik başarılarına rağmen seri üretime geçememiş ve 1974 yılında sonlandırılmıştır. Projenin iptal edilmesinde etkili olan faktörler şunlardır:

1. Stratejik Değişimler: Sovyet ordusunun balistik füzeleri taşıma ihtiyacının değişmesi ve daha mobil sistemlere geçilmesi, aracın birincil görev tanımını ortadan kaldırmıştır^【6】.
2. Teknik ve Operasyonel Zorluklar: İlk prototipin 1967'deki bir test sırasında kontrol sistemi ile gövde arasındaki aeroelastik rezonans nedeniyle kaza geçirmesi ve genel stabilite sorunları projenin zorluklarını ortaya koymuştur.
3. Alternatif Gelişmeler: Daha verimli, tek rotorlu ve üstün performanslı Mil Mi-26'nın geliştirilmesi, V-12'yi gereksiz kılmıştır.

Günümüzde üretilen iki prototipten biri, Rusya'daki Monino Hava Kuvvetleri Müzesi'nde sergilenmekte, diğeri ise Moskova yakınlarındaki Mil fabrikasında bulunmaktadır