Antonov An-22

Antonov An-22 (Antei), Sovyetler Birliği döneminde geliştirilen, dört turboprop motorlu, yüksek kanatlı, askerî ve sivil amaçlarla kullanılabilen bir kargo uçağıdır. NATO rapor adlandırması “Cock” olan uçak, dünyanın en büyük turboprop pervaneli uçağı olarak tanımlanmaktadır ve hizmete 1965 yılında girmiştir.

Genel Özellikler

Antonov An-22, An-12 tipi askerî nakliye uçağının devamı niteliğinde tasarlanmış geniş gövdeli bir ağır yük nakliye uçağıdır. Geliştirme sürecinde Sovyet Silahlı Kuvvetleri’nin, 36 ton ağırlığındaki T-54 tankını mürettebatı ve ikmal malzemeleriyle birlikte taşıyabilecek, aynı zamanda balistik füzeler gibi büyük hacimli yükleri nakledebilecek platform ihtiyacı baz alınmıştır. Sovyet Hava İndirme Kuvvetleri için de BMD-1 serisi zırhlı muharebe araçlarının hava yoluyla taşınması önem taşımış, An-22 bu araçlardan dört adedini tek bir sortide taşıyabilecek şekilde tasarlanmıştır; karşılaştırma için en uygun örneklerden biri olan selefi An-12 yalnızca bir BMD-1 taşıyabilmektedir.

Geliştirme Süreci

An-22 programı, 1960 yılında Sovyet karar mekanizmasının resmî kararıyla başlatılmıştır. Prototipin yapımı Ocak 1964’te tamamlanmıştır. “01-01” numaralı (SSSR-46191) ilk prototipi 18 Ağustos 1964 tarihinde uçuş testleri için devredilmiştir.

İlk Uçuşu

An-22'nin ilk uçuşu 27 Şubat 1965 tarihinde gerçekleştirilmiştir. İlk uçuş ekibinin komutanlığını deneme pilotu Yurii Kurlin yürütmüştür. İlk uçuşu izleyen üç ay içinde uçak, uluslararası alanda ilk kez 1965 Paris Havacılık Fuarı’nda (Le Bourget) tanıtılmıştır.

Seri Üretime Geçiş

10 Haziran 1965 tarihli SSCB Havacılık Sanayii Bakanlığı emriyle An-22’nin seri üretiminin, Taşkent’teki Chkalov Havacılık Üretim Birliği’nde başlatılmasına karar verilmiştir. İlk seri üretim uçağı 16 Kasım 1965’te montaj hattından çıkmış, aynı uçağın ilk uçuşu 27 Ocak 1966’da yine Yurii Kurlin’in komutasındaki ekip tarafından gerçekleştirilmiştir. An-22, 1965 yılından itibaren hizmette yer almaya başlamıştır.

Teknik Özellikler

Gövde, Kanat ve İniş Takımı Düzeni

An-22, yüksek kanatlı (high-wing) ve “H” tip kuyruk düzenine sahip bir uçaktır. Gövdesi dairesel/tübüler kesitlidir ve ana iniş takımlarının kapladığı kısımlarda gövdenin iki yanında iniş takımı yuvaları bulunmaktadır.

Kanat açıklığı 64,40 m, kanat alanı ise 345 m²'dir. Uçağın uzunluğu 57,84 m, yüksekliği 12,54 m’dir. Gövdenin geniş iç hacmi, ağır araçlar ve hacimli kargoların taşınmasına uygun bir kargo bölümüne imkân tanımaktadır.

An-22’nin, yüksek uçuş performansı ve asfalt olmayan (unpaved) pistlerden operasyon yapabilme yeteneği, uzak ve erişimi güç bölgelere büyük boyutlu yük ve ekipman taşımacılığında kullanılmasını sağlamış; makine, endüstriyel ekipman, traktör ve benzeri ağır malzemelerin taşınmasında önemli rol oynamıştır.

Motorlar ve Tahrik Sistemi

Uçak, dört adet turboprop motorla donatılmıştır; her motor iki adet karşı döner (contra-rotating) pervaneyi tahrik etmektedir. An-22, NK-12MA turboprop motorları ile güçlendirilmiştir. Bu tahrik sistemi, uçağın büyük gövde ve yüksek taşıma kapasitesiyle uyumlu bir itki düzeyi sağlamaktadır. Bu özellikleriyle An-22, dünyanın en büyük turboprop uçağı ve dünyanın en büyük pervaneli uçağı tanımlanmaktadır.

Performansı

An-22’nin seyir hızı 580 km/saattir. Çalışma menzili 5225 km, işletme tavanı 9100 m’dir. Azami gerçek hava sürati 400 knot ve yaklaşık 0,68 Mach olarak belirtilmektedir. Yaklaşık 80 tonluk yükü 29.000 ft irtifada 5000 km mesafeye taşıyabilmektedir.

Operasyonel Kullanımı

1991’de SSCB’nin dağılmasının ardından Antonov, Ukrayna merkezli bir havacılık kuruluşu statüsü kazanmıştır; ancak şirketin Rusya ile ticari ve endüstriyel ilişkileri devam etmiştir. 2022 Şubat’ında başlayan Rusya Ukrayna savaşı ve bunu izleyen Batı yaptırımlarını, iki ülke arasındaki mevcut havacılık işbirliklerini uygulanamaz hâle getirmiştir. Bu durumun Rusya’nın sivil ve askerî filolarındaki Antonov uçaklarının bakım ve onarım faaliyetlerini güçleştirmiştir.

Uçak, özellikle Sibirya gibi hazırlıksız pistlerin bulunduğu uzak bölgelerde ağır yüklerin uzun mesafeler boyunca taşınması için geliştirilmişti. Bu görevler kapsamında toplam 67 adet An-22 üretilmiş olup, bunların bir kısmı Ukrayna’da kalırken yaklaşık 60’ının Rusya Askerî Nakliye Havacılığı envanterine girmiştir. Ancak filodaki uçakların çoğunun hizmet dışı bırakıldığı, beşinin depoda bulunduğunu, yalnızca dört uçağın aktif olarak uçtuğunu ve altısının çeşitli kazalar sonucu kaybedildiği kaydedilmiştir.

An-22, hizmet ömrü boyunca yedi büyük kazaya karışmış ve toplamda dokuz uçak kaybedilmiştir; bu kazalarda 102 kişi hayatını kaybetmiştir. Rus Hava Kuvvetleri, 2024 yazında bu uçakların askeri nakliye operasyonlarından çekileceğini planlamıştır. Bir An-22'nin karıştığı son kaza ise Aralık 2025'te ise Moskova'nın kuzeydoğusundaki Ivanovo bölgesinde gerçekleşmiştir.