Azerbaycan Bağımsızlık Günü

Azerbaycan Bağımsızlık Günü, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin 28 Mayıs 1918 tarihinde bağımsızlığını ilan etmesini anmak amacıyla her yıl 28 Mayıs’ta kutlanan resmî bir bayramdır. Bu gün, Azerbaycan tarihinde modern anlamda kurulan ilk cumhuriyetin doğuşunu simgeler.

Azerbaycan'ın Bağımsızlığının 103. Yılına İthafen Hazırlanan Video (TRT Avaz)

Tarihçe

28 Mayıs 1918'de, Mehmet Emin Resulzade başkanlığındaki Azerbaycan Millî Şurası tarafından kabul edilen İstiklal Bildirisi ile Azerbaycan'ın bağımsızlığı ilan edildi. Bu cumhuriyet, "Müslüman doğunun ilk demokratik cumhuriyeti" olarak tarihe geçti. Bildiride, Azerbaycan’ın cumhuriyet sistemiyle yönetileceği açıkça belirtilmişti.

Bağımsızlığın ilk döneminde başkent Bakü, Ermeni ve Bolşevik çetelerinin işgali altında olduğu için hükûmet geçici olarak Gence'de faaliyet gösterdi. Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilk tanıyan ülke Osmanlı Devleti oldu. 4 Haziran 1918'de imzalanan anlaşma çerçevesinde, Osmanlı Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın kardeşi Nuri Paşa (Killigil) komutasında kurulan Kafkas İslam Ordusu, 15 Eylül 1918'de Bakü’yü kurtararak hükûmetin buraya taşınmasını sağladı. Bu savaşlarda Osmanlı ve Azerbaycan orduları toplam 1.130 şehit verdi.

Azerbaycan Bağımsızlık Günü'nü Anlatan Video (TRT Haber)

Reformlar ve Gelişmeler

Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, kısa süren bağımsızlık döneminde çok sayıda reform gerçekleştirdi. Irk, din, mezhep ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin tüm vatandaşlara eşit haklar tanındı. Ülke, İslam dünyasında kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanıyan ilk devlet oldu.

Azerbaycan Devlet Bankası kuruldu, kendi para birimi ve posta pulları tedavüle girdi. 1919’da Bakü Devlet Üniversitesi açıldı. 27 Haziran 1918’de alınan kararla Türk dili resmî devlet dili ilan edildi. Ortaokullarda Türkçe eğitim zorunlu hâle getirildi.

Parlamento ve Siyasal Yapı

7 Aralık 1918’de 120 sandalyeli çok uluslu bir parlamento kuruldu. Bu yapı, Azerbaycan’ın demokratik gelişiminin önemli bir göstergesi sayıldı. Parlamento, 17 ayda toplam 230 yasa tasarısını kabul etti.

Sovyet İşgali ve Sonrası

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı, 28 Nisan 1920'de Sovyetler Birliği'nin askerî müdahalesiyle sona erdi. Hükûmet yöneticileri ve birçok aydın yurtdışına gitmek zorunda kaldı. Buna rağmen, Azerbaycan davası sürdürülmeye devam etti. Mehmet Emin Resulzade’nin "Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez" sözü, Azerbaycan halkının bağımsızlık idealinin sembolü hâline geldi.

Azerbaycan, 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından yeniden bağımsızlığını ilan etti. Bu süreçte kabul edilen bağımsızlık bildirgesinde, 1918-1920 yıllarında var olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin doğrudan mirasçısı olunduğu vurgulandı.

Kutlamalar

Her yıl 28 Mayıs’ta Azerbaycan genelinde düzenlenen tören, etkinlik ve anma programlarıyla kutlanan Bağımsızlık Günü, halkın millî birlik ve egemenlik duygularını pekiştiren önemli bir tarih olarak kabul edilir. Türkiye'de de bu tarih çeşitli kültürel, sanatsal, akademik ve resmî etkinliklerle kutlanmaktadır.

Azerbaycan Bağımsızlık Yıl Dönümüne Özel Yapılan Çalışmalar (TRT Avaz)