Bademcik

Boğazda yerleşmiş lenfoid dokulardır ve vücudun savunma sisteminin bir parçasını oluşturur. Temel görevleri, vücuda giriş yapan patojenlere karşı bağışıklık yanıtı geliştirerek vücudu enfeksiyonlara karşı korumaktır.

Bademcik enfeksiyonları (tonsillit), lenfoid dokuların iltihaplanması sonucu oluşur. Bu enfeksiyonlara sıklıkla bakteriler, bazen de virüsler neden olmaktadır. Çocukluk çağındaki vakaların %30-40’ında etken A Grubu Beta Hemolitik Streptokoklar iken %15-40’ında virüsler saptanmaktadır; bazı vakalarda ise spesifik bir etken belirlenemeyebilir. Enfeksiyon; solunum yolu sekresyonlarının damlacık yoluyla yayılması, enfekte kişilerin burun ve boğaz salgılarına direkt temas veya nadiren gıdalar aracılığıyla bulaşır.

Hastalık genellikle 2 yaşından büyük çocuklarda görülürken, 2 yaş öncesinde anneden geçen antikorlar, erişkinlerde ise gelişmiş immün sistem nedeniyle daha nadir gözlenir. Klinik tablo genellikle ani başlayan yüksek ateş, boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, titreme, terleme, baş ağrısı, halsizlik ve eklem ağrıları ile karakterizedir. Fiziksel muayenede bademciklerin şiş ve kırmızı olduğu, bazen üzerlerinde beyaz benekli eksudaların oluştuğu ve boyun bölgesindeki lenf bezlerinin büyüdüğü gözlemlenir. Viral enfeksiyonlarda bunlara ek olarak burun akıntısı, ses kısıklığı ve öksürük görülebilir.

Enfeksiyon etkeninin belirlenmesi için boğaz kültürü veya hızlı antijen tarama testleri uygulanır. Bakteriyel enfeksiyon saptandığında, komplikasyonları önlemek amacıyla ilk 7-10 gün içinde antibiyotik tedavisine başlanmalıdır. Tedavide ilk seçenek genellikle penisilin veya ağızdan alınan aminopenisilin türevleridir; penisilin alerjisi olan bireylerde alternatif ilaçlar tercih edilir. Destekleyici tedavi olarak istirahat, bol sıvı alımı, ağrı kesiciler, ateş düşürücüler ve gargara kullanımı önerilir.

Yeterli düzeyde tedavi edilmeyen bademcik enfeksiyonları; bademcik çevresinde apse gelişimi, eklem romatizması, böbrek iltihabı ve kalp kapakçığı hasarı gibi ciddi sistemik komplikasyonlara yol açabilir. Enfeksiyonun uygun antibiyotik tedavisine rağmen 6 ay içinde tam iyileşme göstermemesi durumu kronikleşme olarak kabul edilir; bu aşamada ağız kokusu ve boyunda kalıcı şişlikler görülebilir.

Bademciklerin ameliyatla alınması belirli endikasyonlar dahilinde gerçekleştirilir. Bu endikasyonlar arasında yılda 3 veya daha fazla enfeksiyon geçirilmesi, uykuda nefes durması, beslenmeyi engelleyen bademcik büyüklüğü, peritonsiller apse öyküsü ve tek taraflı büyüme yer alır. Ameliyat her yaşta yapılabilmekle birlikte, zorunlu haller dışında 3-4 yaş altındaki çocuklarda yapılması tercih edilmez.

Tonsillektomi sonrası en önemli komplikasyonlar kanama, ağrı ve kusmadır. Ameliyat sonrası ilk 10 gün kanama riski devam eder. Çocuklarda sık karşılaşılan bir diğer sorun olan ameliyat sonrası kusmanın önlenmesinde; granisetron, ondansetron ve tropisetron gibi antiemetik ilaçların kullanımı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkinlik göstermektedir. Nadir durumlarda konuşma bozukluğu, tat alma bozukluğu ve orta kulak enfeksiyonları gelişebilir.