Bağlama

Türk halk müziğinde en yaygın kullanılan ve genellikle 7-9 telden oluşan ve mızrap yardımı ile çalınan bir telli çalgıdır. Sesin genişliğini 2 oktava kadar çıkartan tahtadan oluşur. Bağlamalar geçmiş dönemlerden bu yana Türklerin en çok kullandıkları çalgı türleri arasında yer almaktadır. Bundan dolayı da Türklerin bulundukları yörelerde farklılıkları olsa da ortak değerleri aktarma noktasında en önemli aktarım unsuru olduğu da bilinmektedir.

Bağlamanın Bölümleri

Bağlama çalgısı farklı bölümlerden oluşmaktadır ve her bölümün farklı adı bulunmaktadır. Bu bölümler aşağıda listelenmiştir.

• Tekne (Gövde)
• Burgular ve Akort Burguları
• Göğüs ve Göğüs Kapağı
• Sap (Klavye)
• Perde
• Burgular
• Üst eşik
• Alt eşik
• Tel Bağlama Takozu (Tarak)
• Teller

Bağlamanın bölümlerini gösteren bir görsel (Yapay zeka ile oluşturulmuştur.)

• Gövde: Aynı zamanda tekne olarak da adlandırılmaktadır. Armuda benzeyen bir yapısı vardır. Özellikle bağlama yapımında kullanılan dut ağacı ile oyularak yapılmaktadır.

• Göğüs: Gövdenin üzerine yapıştırılmak sureti ile kullanılmaktadır. Aynı zamanda sık elyaflara sahip ağaçlar kullanılmaktadır. Özellikle ladin, kızılçam gibi ağaçlar tercih edilmektedir.

• Sap: Bağlamalarda bulunan perdelerin yer aldığı kısımdır. Sert ağaçlardan yapılmaktadır.

• Perdeler: Bağlamada sap kısmına bağlanmak sureti ile notaların yerlerini belirlemede kullanılan misinalardır. Bağlamanın türüne göre farklılık gösterebilir. Sayıları 7-30 arasında değişmektedir.

• Burgular: Sapın üst kısmına yerleştirilmiş olan tahta parçasına denilmektedir. Alt eşikten gelen teller buralara bağlanır. Aynı zamanda akort yaparken de bu kısımdan yararlanılmaktadır.

• Üst Eşik: Bu kısım burgudan gelecek olan tellerin belirli aralıklarla sap üzerinde konumlandırılmasına yarar.

• Alt Eşik: Bu kısım saptan gelen tellerin göğüste eşit aralıklarla dağıtılmasına yaramaktadır.

• Tel Bağlama Takozu: Bağlamanın bu kısmı tellerin gövdede bağlandığı sert tahta parçası olarak ifade edilmektedir. Tellerin tenekede konumlandırılmasında kullanılmaktadır.

• Teller: Zaman içerisinde değişime uğrayan parçalardan biridir. Eski dönemlerde at kıllarından ya da bağırsaktan yapılan teller şimdilerde maden metalinden faydalanılarak yapılmaktadır ve çelikten oluşmaktadır. Bağlama sesinin çıkartılması noktasında etkilidir.

Bağlama (Yapay zeka ile oluşturulmuştur.)

Bağlama Çeşitleri

Bağlamalar günümüzde çok farklı alanlarda kullanılan ve sesleri etkileyici olarak kabul edilen bir çalgı türüdür. Bağlama, farklı gruplara ayrılarak çeşitli tanımlamaları yapılmıştır. Bağlama ailesi olarak da bilinen türler aşağıda listelenmiştir.

• Meydan sazı
• Divan sazı
• Çöğür
• Bağlama
• Tambura
• Âşık sazı
• Cura

Meydan Sazı

Kültürümüzde yer alan en büyük telli saz olarak kullanıldığı bilinmektedir. Adını da meydanlarda çalınmasından dolayı aldığı söylenmektedir. Meydan sazında 12 tel bulunmasından dolayı bazı yörelerde 12 telli çalgı olarak da bilinmektedir. Sap kısmında ortalama 32 ila 33 perde bulunmaktadır. Tellerinin kalınlığı en az 35 numaradan başlamaktadır. Ortalama 110 cm boyundadır.

Divan Sazı

Boyut olarak divan sazı, meydan sazından biraz daha kısadır. Ortalama 7 ile 9 teli bulunmaktadır. Adını âşıklar divanında çalınmasından aldığı söylenmektedir. Halk müziğinde uzun zamandan beri kullanılan divan sazı ses olarak oldukça güçlüdür.

Çöğür Sazı

Bu çalgı türü genellikle Toros bölgesinde bulunan çalgıcılar tarafından çalınmaktadır. Zamanla değişime uğramasından dolayı tel sayıları 6-9 arasında değişmektedir. Bu çalgı genel olarak nefes ayinlerinde ve semailerde kullanılmaktadır. Çöğür, halk edebiyatında yerini alan ve şiirlerin saz eşliğinde söylenmesinden dolayı edebiyatın önemli parçalarından biri haline gelmiştir. Özellikle 17. ve 18. yüzyıllarda çoğu halk edebiyatı şairi çöğür şairi olarak anılmaktadır.

Bağlama

Türk halkları arasında kopuzdan sonra en yaygın olarak kullanılan bağlama ailesinin en meşhur çalgılarından birisidir. Zaman içerisinde yaşadığı değişimlerden dolayı bağlama ailesinde ana saz olarak da nitelendirilmektedir. Bağlama adını aldığı divandan dolayı büyük bir gelişme göstererek ailesi içerisinde en çok kullanılan saz olma özelliğine de sahiptir. Temel saz olarak kabul gören ve ortalama 17- 24 perde aralığına sahip olması da bir başka özelliğidir. Farklı ağaç türleri seçilerek yapılmışlardır. Öncelik olarak sert yapıya sahip olan ağaçlardan seçilen bağlama gövdeleri sesin daha tok çıkartılmasına olanak tanımaktadır. Bu bağlamda özellikle dut, ceviz ve gürgen ağaçlarından yapılmaları tavsiye edilmektedir. Türk halk müziği içerisinde birçok yörede türkülerin eşlik sazı olarak kullanılmakta ve Türkiye'de bağlama eğitimine ciddi bir önem verilmektedir. Bu da farklı yörelerde bağlama ustalarının yetişmesine ve Türkiye'de bağlama kültürünün geliştirilmesine olanak sağlamaktadır.

Tambura

Diğer çalgı türlerine göre tizlik bakımında bir ayrışıma neden olmuştur. Divan sazına göre ortalama 1 oktav daha tizdir. Bağlama ile kıyaslandığı zaman ise 4 oktav daha tiz olduğu bilinmektedir. Genellikle yay ya da tezene ile birlikte çalınmaktadır. Boyu bağlamadan biraz daha kısadır. İkili gruplardan oluşan 6 telden meydana gelmektedir.

Âşık Sazı

Adından da anlaşılacağı üzere âşıklar tarafından çalınan bir saz olup bağlama ailesi içerisinde yer alan diğer bağlama türlerine göre daha ince ses yapısına sahiptir. Halk ozanlarının sıklıkla kullanmasından dolayı adını halk ozanlarından yani âşıklardan aldığı söylenmektedir.

Cura

Bağlama çalgı ailesinde yer alan cura en küçük çalgı türü olarak bilinmektedir. Telleri 2 ya da 3 telden oluşmaktadır. Genellikle tezene ile çalınmaktadır. Aynı zamanda cura Anadolu’da ozanlar tarafından çalınmakta olup bir Yörük çalgısı olarak da tanımlanmaktadır. En fazla altı tele sahip olarak yapımı sürdürülmektedir.

Bağlama çalan bir müzisyen (Yapay zeka ile oluşturulmuştur.)

Bağlama Eğitiminde Kullanılan Eğitim Yöntemleri

Bağlama eğitiminin farklı şekillerde verilen ve veriliş yöntemleri bakımından birbirinden farklılık gösteren iki türü bulunmaktadır. Bunlar;

Geleneksel olarak yapılan bağlama eğitimi

Halk arasında da yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biri, geleneksel yöntemler kullanılarak öğrenilen bağlama eğitimidir. Bu eğitim, usta ile çırak ilişkisi üzerine geliştirilen ve bunun sonucunda da bağlama çalgısının öğrenilmesini amaçlayan bir yöntemdir. 

Metodolojik olarak yapılan bağlama eğitimi

Bu yöntemin daha iyi anlatılabilmesi için kullanılan yöntemin çalgı eğitimi aşamasında ne şekilde ifade edildiğinin bilinmesi gerekmektedir. Metot, sanatın geliştirilebilmesi ve çalgı (enstrüman) eğitiminin tahsiline ilişkin hazırlanmış olan planlı ve programlı kitap olarak ifade edilmektedir. Ayrıca çalgıların öğretiminde kullanılan başlangıç seviyesinden ileri seviyelere kadar kullanılmakta olan ve basitten zora doğru ilerleyen eğitici faaliyetleri ve notaları olan örnek kitaplar olarak da tanımlanmaktadır.