Baltazzi Ailesi

Baltazzi ailesi, 18. yüzyıl ortalarında İzmir'e yerleşmiş İtalyan kökenli bir ailedir. İlk olarak finans alanında faaliyet göstermişlerdir. 19. yüzyılda Batı Anadolu'da etkin bir rol oynamışlardır ve bu yüzyılın ortalarından itibaren Aydın Vilayeti'nde toprak sahibi olmuşlardır. Baltazzi ailesi, 19. yüzyılda Osmanlı maliyesinde etkili olan Galata Bankerleri arasında yer almıştır. Galata Bankerleri, sarraflara dayanan kökleriyle Yahudi, Rum, Ermeni ve Levantenlerden oluşan sermayedarlardır ve 19. yüzyılda finans sektörünü kontrol etmişlerdir. Baltazzi ailesinin Osmanlı Devleti ile finansal ilişkileri yaklaşık bir asır sürmüştür. Bu süreçte Osmanlı ekonomisinde çeşitli faaliyetlerde bulunmuşlardır. 

Ailenin üyelerinden Démosthènes Baltazzi (1836-1896), Levanten kökenli Baltazzi ailesinin bir mensubu olarak arkeolojiye ilgi duymuştur. 1880'den 1892'ye kadar Aydın Vilayeti Asar-i Atika Müdür Vekili olarak görev yapmıştır. 1892'den itibaren ise İstanbul'da Müze-i Hümayun Muhafızlığı görevini yürütmüştür. Démosthènes Baltazzi, 1880-1895 yılları arasında Anadolu'da Müze-i Hümayun adına birçok arkeolojik çalışmaya imza atmış, önemli keşiflerde bulunmuş ve müzeye eserler kazandırmıştır. Kendi adına yürüttüğü kazıları 1887 ve 1890 yıllarında Aydın ili Germencik ilçesi sınırları içindeki Menderes Magnesiası'nda gerçekleştirmiştir. İzmir'de bulunan Baltazzi Köşkü, Levantenlerin şehirde yaşadığı dönemde inşa edilmiş tarihi yapılara örnek teşkil etmektedir.  

Baltazzi Ailesinin Kökenleri ve Osmanlı'ya Yerleşimi 

Baltazzi ailesi, İtalyan kökenli bir ailedir. 18. yüzyıl ortalarında İzmir'e yerleşmişlerdir. Aile, Levanten olarak tanımlanmaktadır. İzmir, 17. yüzyıldan itibaren önemli bir ticaret limanı haline gelmiş ve bu özelliği sayesinde Avrupa kökenli olup Doğu Akdeniz'e yerleşen ve "Levanten" genel adıyla bilinen birçok ailenin yaşadığı bir kent olmuştur. Aslında, Cenevizlilerin 13 Mart 1261'de Bizans ile imzalanan Nymphion Antlaşması ile koloni kurma hakkı elde etmesinden itibaren, 13. yüzyıldan itibaren İtalyanlar İzmir'e yerleşmeye başlamışlardır. 

Baltazzi ailesi, 19. yüzyılda Batı Anadolu'da etkin bir rol oynamıştır. Aile üyelerinden Alex Baltazzi'nin ifadesine göre, aile 1736'dan beri bu topraklarda bulunmaktadır. Alex Baltazzi, kendisini bir "İtalyan-Türk kafasına sahip" olarak nitelendirmiştir. 

Galata Bankerleri Dönemi ve Mali Faaliyetleri 

Baltazzi ailesi, 19. yüzyıl Osmanlı maliyesinde etkili olan Galata Bankerleri sınıfının önemli bir temsilcisi olmuştur. Galata Bankerleri, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin mali sisteminde merkezi bir rol oynamışlardır. Bu grup, sarraflık geleneğinden gelen Yahudi, Rum, Ermeni ve Levanten sermayedarlardan oluşmakta ve finans sektörünü kontrol etmekteydi. Baltazzi ailesinin Osmanlı Devleti ile olan finansal ilişkileri yaklaşık bir asır boyunca devam etmiştir. 

Baltazzi ailesinin de dahil olduğu bu bankerler, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin sürekli hale gelen mali sorunlarına yönelik çözümlerde önemli bir yer tutmuşlardır. Özellikle II. Mahmud döneminde canlanan Akdeniz ticareti ve 1838'de İngilizlerle, 1839'da ise Fransızlarla yapılan dış ticaret anlaşmaları sonucu artan dış ticaret hacmi, Galata bankerlerinin yeni ticaret düzeninden memnun kalmalarına ve sistemi desteklemelerine neden olmuştur. Gümrük gelirlerinin artması, hazineye olan alacakları birikmiş olan bankerler için olumlu bir gelişme olarak değerlendirilmiştir. Ancak, ithalat fazlalığından kaynaklanan "ödemeler dengesi açığı" kısa sürede büyük boyutlara ulaşmış ve ülkedeki altın, gümüş ve bakır akçelerin ödemelerde kullanılmasıyla yurt dışına çıkmasına yol açmıştır. Bu durum, likidite sıkıntısına neden olmuş ve bankacılık sektörünün yeterli gelişmişlikte olmaması nedeniyle çözüm bulunması zorlaşmıştır. 

Baltazzi ailesi, Osmanlı Devleti'nin ilk dış borçlanmalarında da rol oynamıştır. Örneğin, 1854 ve 1855 yıllarında İngiltere ve Fransa'dan alınan dış borçlanmalara Dersaadet Bankası aracılığıyla aracılık etmişlerdir. Bankanın altı kurucusu arasında Manolaki Baltazzi de yer almıştır. Aile, bu dönemde Osmanlı ekonomisi için hem krediler sağlayarak hem de uluslararası piyasalarda aracılık yaparak önemli bir işlev görmüştür. Mali faaliyetleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme çabalarına ve savaş harcamalarına kaynak sağlamanın yanı sıra, devletin borçlanma politikalarının şekillenmesinde de etkili olmuştur.  

Toprak Sahipliği ve Tarımsal Faaliyetleri 

Baltazzi ailesi, 19. yüzyılın ortalarından itibaren Aydın Vilayeti'nde toprak sahibi haline gelmiştir. Bu durum, ailenin finansal faaliyetlerinin yanı sıra tarımsal alanda da etkin olduğunu göstermektedir. Özellikle Batı Anadolu'da, büyük Levanten toprak sahipleri arasında yer almışlardır. 

Ailenin çiftlikleri çeşitli olaylara sahne olmuştur. Örneğin, Themistocles Baltazzi'ye ait Aksihar'daki çiftlik, 15 Nisan 1856 tarihinde Cebni Aşireti tarafından bir müdahaleye uğramıştır. Bu müdahalenin önlenmesi için girişimlerde bulunulmuştur. Aynı çiftliğe başka bir saldırının önlenmesi amacıyla 24 Haziran 1856'da İzmir valisine ve Saruhan kaymakamına yazı yazılmıştır. Bir yıl sonra, 17 Haziran 1857'de, yine aynı çiftliğe ve Baltazzi'ye ait bir başka çiftliğe Çakıroğulları tarafından bir saldırı daha gerçekleşmiştir. Bu saldırıların önlenmesi için de İzmir valisine yazı gönderilmiş, yapılan incelemede Çakıroğulları'nın haksız olduğuna karar verilmiştir. 

Ailenin toprak sahipliği ile ilgili başka bir olay, Madam Baltazzi'nin arazisi üzerinde bulunan köylüleri topraklarından çıkarmak istemesidir. Madam Baltazzi, Yunan uyruklu kahyası Eliopulos'un tuttuğu adamları köylülerin üzerine yollamıştır. Bunun üzerine, 1895 yılı Haziran ayında çiftlikler köylülerce işgal edilmiştir.  

Arkeolojik Çalışmalara Katkıları: Démosthènes Baltazzi Örneği 

Baltazzi ailesinin bir mensubu olan Démosthènes Baltazzi (1836-1896), özellikle arkeoloji alanındaki çalışmalarıyla öne çıkmıştır. Levanten kökenli bu ünlü ailenin bir üyesi olarak, arkeolojiye büyük bir ilgi duymuştur. 

Démosthènes Baltazzi, 1880 ile 1895 yılları arasında Anadolu'da, dönemin önemli kurumlarından Müze-i Hümayun (İmparatorluk Müzesi) adına pek çok arkeolojik çalışma yürütmüştür. Bu çalışmalar kapsamında önemli keşiflerde bulunmuş ve müzeye değerli eserler kazandırmıştır. 

Görev aldığı pozisyonlar açısından bakıldığında, Démosthènes Baltazzi'nin 1880'den 1892'ye kadar Aydın Vilayeti Asar-ı Atika (Eski Eserler) Müdür Vekili olarak hizmet verdiği görülmektedir. Bu görevi sırasında bölgedeki arkeolojik mirası koruma ve kaydetme konusunda aktif rol oynamıştır. 1892 yılından itibaren ise İstanbul'da Müze-i Hümayun'da muhafız (küratör) olarak görevine devam etmiştir. Müze Müdürü Osman Hamdi Bey ile yakın bir ilişki içinde olduğu belirtilmektedir. 

Démosthènes Baltazzi'nin doğrudan yürüttüğü kazı çalışmaları da bulunmaktadır. Bu kazılardan en bilinenleri, 1887 ve 1890 yıllarında Aydın ili Germencik ilçesi sınırları içerisinde yer alan Menderes Magnesiası antik kentinde gerçekleştirdiği çalışmalardır. Bu kazılar, Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki arkeolojik faaliyetlerin önemli örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ayrıca arkeolojik eser koleksiyonculuğu da yaptığı belirtilmektedir.  

Baltazzi Köşkü ve Diğer Yapılar 

Baltazzi ailesi, Osmanlı İmparatorluğu'nda özellikle İzmir'de bıraktığı mimari miras ile de dikkat çekmektedir. Bu mirasın önemli bir örneği, İzmir'de bulunan Baltazzi Köşkü'dür. 

^{Baltazzi Köşkü (}Kaynak: Tarihi Yapılarda Yeniden İşlevlendirme ve Baltazzi Köşkü⁾

Baltazzi Köşkü, Levantenlerin İzmir'de yoğun olarak yaşadığı dönemde inşa edilmiş tarihi yapılardan biridir. Bu tür yapılar, kentlerin ve zamanın değişen ihtiyaçlarına göre uyum sağlamak durumunda kalabilmektedir. İşlevini kaybetme veya günümüz ihtiyaçlarına cevap verememe gibi durumlar, tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesini zorunlu kılabilmektedir. 

Yeniden işlevlendirme, bir mekânın kendine özgü niteliklerini koruyarak ona yeni bir fonksiyon kazandırılması olarak tanımlanır. Mevcut yapıların bu şekilde kullanılması ekonomik açıdan fayda sağlamanın yanı sıra, yapının korunmasına ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasına olanak tanır. Baltazzi Köşkü de bu bağlamda tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesi konusunda incelenen bir örnek teşkil etmektedir.  

Ailenin Osmanlı Devleti'ne Bakış Açısı ve Mirası 

Baltazzi ailesinin Osmanlı Devleti ile olan ilişkileri ve bu ilişkilere dair aile içi bakış açıları, özellikle Galata Bankerleri'ne yönelik farklı tarihsel yargılar bağlamında ele alınmıştır. Galata Bankerleri hakkında, bazı çevrelerce "hain", bazılarınca ise "kahraman" olarak nitelendirilen iki farklı yargı bulunmaktadır. Bu çalışmalardan biri, bu iki yargıyı daha belirgin bir şekilde ortaya koymak amacıyla, söz konusu kültüre ve bakış açısına sahip ve günümüzde yaşayan bir temsilci ile mülakat yapma yöntemini benimsemiştir. 

Bu kapsamda, Alex Baltazzi ile yapılan bir mülakat görüşmesi aracılığıyla Baltazzi ailesinin Osmanlı Devleti'ne dair bakış açısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ailenin Osmanlı Devleti ile olan yaklaşık bir asırlık finansal ilişkileri, onların devlete sağladıkları krediler ve borçlanma süreçlerindeki rolleri, bu bakış açısının şekillenmesinde etkili olmuştur. Aile, Osmanlı ekonomisine çeşitli dönemlerde kaynak sağlayarak ve uluslararası finans piyasalarında aracılık yaparak önemli bir işlev görmüştür. 

Baltazzi ailesinin mirası, sadece finansal faaliyetleriyle sınırlı kalmamıştır. Batı Anadolu'da sahip oldukları geniş araziler ve tarımsal faaliyetler, bölge ekonomisine etkilerini göstermiştir. Ayrıca, Démosthènes Baltazzi gibi aile üyelerinin arkeoloji alanındaki çalışmaları, Osmanlı kültürel mirasının araştırılmasına ve korunmasına doğrudan katkı sağlamıştır. İzmir'deki Baltazzi Köşkü gibi mimari yapılar ise, ailenin kentin sosyal ve kültürel dokusuna bıraktığı fiziksel mirasın bir göstergesi olarak günümüze ulaşmıştır. Bu çeşitli faaliyetler, Baltazzi ailesinin Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde çok yönlü bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır.