Bartın İşi Tel Sarma, sarma tekniği kullanılarak kumaş üzerine gümüş tel ile motiflerin işlendiği geleneksel bir el sanatı ürünüdür. Bu el işçiliği, Bartın ili sınırları içerisinde gelişmiş olup tarihsel geçmişi, üretim tekniği ve ustalık gerektiren yapısı nedeniyle coğrafi işaret kapsamında korunmaktadır. Ürün, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir.
Tarihçe ve Coğrafi Bağlantı
Söz konusu el sanatının coğrafi sınır içindeki geçmişi 18. yüzyılın sonlarına kadar uzanmaktadır. Üretimin ustalık becerisi gerektirmesi ve kuşaktan kuşağa aktarılan bilgi birikimine dayanması, ürün ile Bartın ili arasında bir ün bağı oluşmasına neden olmuştur. Bu nedenle tüm üretim aşamalarının coğrafi sınır içerisinde gerçekleştirilmesi zorunlu kabul edilmektedir.
Ürünün Tanımı ve Ayırt Edici Özellikleri
Bu işleme türü, sarma tekniğiyle kumaş üzerine gümüş alaşımlı yassı tel kullanılarak yapılır. İşleme ilk uygulandığında tel gümüş beyazı renktedir; zamanla oksitlenerek hafif sarımtırak bir tona dönüşür. Ürünlerde geometrik desenler, beyaz iş, basit nakış iğne desenleri ve Türk işi motifler yaygın olarak görülür. Desen seçiminde çoğunlukla eski eser örnekleri tercih edilmekle birlikte kilim, dantel ve hesap işi desenlerinden de yararlanılmaktadır.
Tel Sarma örneği (Bartın Valiliği)
İşleme genellikle ipek, ince krep, keten ve ipekli pamuklu gibi yumuşak dokulu ve iğnenin rahatça geçebileceği düz kumaşlara uygulanır. İsteğe bağlı olarak saçaklı örnekler de üretilebilmektedir.
Üretim Süreci ve Kullanılan Teknikler
Üretimde mezür, çizim kalemi, parşömen kâğıdı, karbon kâğıdı, kasnak veya gergef, gümüş alaşımlı tel iplik ve tel iğnesi gibi araç ve gereçler kullanılmaktadır. Süreç; desenin hazırlanması ve kumaşa aktarılması, tel sarma ile işleme, kenar temizleme ve ütüleme aşamalarından oluşur.
Tel Sarma ve Kenar Temizleme Teknikleri
Desen geçirme tekniğinde motifler kumaşa çizilerek işlenir ve işlem tamamlandığında çizgilerin görünmemesi amaçlanır. Kenar temizleme aşamasında antika işi, Türk işi desenleri ve firkete oyaları gibi süslemelerden yararlanılır. Bu işlem, kenar kıvırma ve köşe çevirme tekniklerini kapsar.
İğne ve İşleme Teknikleri
Üretimde balık sırtı, düz sarma, verev sarma, Hristo teyeli, muşabak ve hasır iğne gibi geleneksel teknikler uygulanır. İşleme tamamlandıktan sonra ürün, arka yüzüne koruyucu bir bez yerleştirilerek düşük sıcaklıkta ütülenir ve kullanıma hazır hâle getirilir.
Coğrafi İşaret Tescili ve Denetim
Bu el sanatı ürünü, “Halılar, kilimler ve dokumalar dışında kalan el sanatı ürünleri” grubunda yer almakta olup 26 Ekim 2020 tarihli başvurunun ardından 4 Şubat 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil sahibi Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüdür. Denetimler, ilgili kurumun koordinasyonunda oluşturulan denetim mercii tarafından düzenli olarak gerçekleştirilmektedir.
