Deyrulzafaran Manastırı

Deyrulzafaran Manastırı, Türkiye’nin Mardin ilinde bulunan, Süryani Ortodoks Kilisesi’ne ait tarihi bir manastırdır. Mardin’in 4 kilometre doğusunda, Mardin Ovası’na hâkim bir noktada yer alan yapı, 5. yüzyıldan itibaren farklı dönemlerde yapılan eklemelerle 18. yüzyılda bugünkü halini almıştır. Manastır, Romalılar tarafından kale olarak kullanılan bir yapının üzerine inşa edilmiştir.

(Deyrulzafaran Manastırı - Atlas Dergisi)

_

Tarihçe

Deyrulzafaran Manastırı'ın bulunduğu alan, tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Manastırın inşa edilmeden önce güneşe tapan Şemsi toplulukları tarafından Güneş Tapınağı olarak kullanıldığı bilinmektedir. Daha sonra Romalılar, bu yapıyı bir kale olarak dönüştürmüştür. Romalıların bölgeden çekilmesinin ardından Aziz Şleymun, bazı azizlerin kemiklerini buraya getirterek yapıyı bir manastıra dönüştürmüştür. Bu dönemde manastır, Mor Şleymun Manastırı olarak adlandırılmıştır.

793 yılında Mardin ve Kefertüth Metropoliti Aziz Hananyo, yapıda kapsamlı bir onarım gerçekleştirmiş ve bu sürecin ardından manastır, Mor Hananyo Manastırı adıyla anılmaya başlanmıştır. 15. yüzyıldan itibaren, manastırın bulunduğu bölgede yetişen safran bitkisinden dolayı yapı, Deyrulzafaran (Safran Manastırı) adını almıştır. 1293-1932 yılları arasında 640 yıl boyunca Süryani Ortodoks patriklerinin ikametgahı olmuş ve kilisenin önemli bir dini eğitim merkezi olarak hizmet vermiştir.

Mimari Özellikler

Deyrulzafaran Manastırı, üç katlı bir kompleks olarak inşa edilmiştir. Yapının farklı dönemlerde eklenen yapılara rağmen bütüncül bir mimariye sahip olduğu gözlemlenmektedir. Manastır, taş işçiliği, kemerli sütunlar, ahşap işlemeler ve kubbeleri ile dikkat çekmektedir.

Kompleksin içerisinde üç ibadethane bulunmakta olup ayrıca 52 Süryani patriğinin mezarı manastır alanında yer almaktadır. Manastır bünyesinde şu yapılar bulunmaktadır:

• Şemsi Tapınağı: Manastırın en eski yapılarından biridir ve önceden Güneş Tapınağı olarak kullanılmıştır.
• Mor Hananyo Kilisesi: 793 yılındaki onarım sürecinin ardından yapılan başlıca ibadet alanıdır.
• Meryem Ana Kilisesi: Manastır kompleksinin içinde yer alan ibadethanelerden biridir.
• Mor Petrus Kilisesi: Kompleksin bir başka kilisesidir.
• Azizler Mezarlığı: Süryani patriklerinin ve önde gelen dini figürlerin mezarlarını içermektedir.
• Divanhane ve Rahip Odaları: Manastırın idari ve konaklama bölümleridir.

(Deyrulzafaran Manastırı - Türkiye Turizm Ansiklopedisi)

Matbaa ve Yayıncılık

Deyrulzafaran Manastırı, dini merkez olmanın yanı sıra, bölgenin ilk matbaasının bulunduğu yer olarak da bilinmektedir. 19. yüzyılda patriklik yapmış 4. Petrus, 1874 yılında İngiltere'den bir matbaa satın almış ve 1876 yılında manastıra getirtmiştir. Bu matbaa, 1969 yılına kadar aktif olarak kullanılmış ve Süryanice, Arapça, Osmanlıca ve Türkçe eserler basılmıştır. 1953'e kadar "Öz Hikmet" adında bir aylık dergi yayımlanmıştır. Matbaanın kalıntılarının bir kısmı manastırda, bir kısmı ise Mardin'deki Kırklar Kilisesi'nde sergilenmektedir.

Günümüzdeki Durumu ve Ziyaret Bilgileri

Günümüzde Deyrulzafaran Manastırı, Süryani Kilisesi'nin dini merkezlerinden biri olmaya devam etmektedir. Mardin Metropolitinin ikametgahı olup Süryani cemaati tarafından ziyaret edilmektedir. Manastır, turistik bir mekan olup haftanın 7 günü ziyarete açıktır ve rehberli turlar her saat başında gerçekleştirilmektedir.