Durkheim İntihar Teorisi

Durkheim'in intihar teorisi, intiharın yalnızca bireysel bir olay olmadığını, toplumsal yapılar ve koşullar tarafından şekillendirilen bir fenomen olduğunu savunur. Sosyolojik bir bakış açısıyla, intihar toplumsal bağlamda değerlendirilmeli, toplumdaki sosyal yapıdaki değişiklikler ve bireylerin toplumsal bağlarla olan ilişkilerinin bozulması gibi faktörlerin etkisi göz önünde bulundurulmalıdır. Durkheim, intihar oranlarındaki farklılıkları toplumun işleyişindeki dengesizliklere ve bireylerin toplumsal normlara uyum sağlama biçimlerine bağlar.

Durkheim'e göre, intiharın toplumsal kökenleri, anomi ve bireyin toplumsal bağlarla ne kadar bütünleştiği ile ilgilidir. Anomi, toplumsal normların zayıflaması ve bireylerin toplumsal kurallara uyum sağlamada zorlanmasıdır. Bu durum, özellikle sanayileşmiş toplumlarda intihar oranlarının artmasına yol açar. Durkheim, intiharı toplumsal düzeyde ele alarak, toplumdaki dengesizliklerin bireyler üzerinde nasıl bir etkisi olduğunu analiz etmiştir.

Durkheim, intiharları dört ana türde sınıflandırmıştır:

• Egoist (Bencil) İntihar
• Altruist (Elcil) İntihar
• Anomik (Kuralsızlık) İntiharı
• Fatalist (Kaderci) İntihar



Egoist (Bencil) İntihar

Egoist veya bencil intihar, bireyin toplumsal bağlardan ve sosyal normlardan aşırı derecede kopması sonucu gerçekleştirdiği intihar türüdür. Durkheim'in intihar teorisinde, bu tür intiharlar, toplumsal bütünleşmenin zayıflaması ve bireylerin toplumla olan bağlarının zayıflamasıyla ilişkilendirilir. Egoist intihar, bireyin kendisini yalnız, terkedilmiş ve toplumsal ilişkilerden kopmuş hissetmesiyle ortaya çıkar. Bu, toplumun bireye sunduğu destek ve aidiyet hissinin eksikliğiyle tetiklenen bir davranıştır.

Durkheim, egoist intiharın, toplumda bireylerin birbirleriyle olan ilişkilerinin güçsüzleşmesi ve toplumsal normların zayıflaması durumunda meydana geldiğini belirtir. Toplumsal bağlılık ve aidiyet, bireylerin psikolojik ve duygusal iyilik halleri için temel öneme sahiptir. Toplumun bir parçası olarak kendisini kabul gören ve bağlı hisseden birey, bu bağlar sayesinde anlamlı bir yaşam sürdürebilir. Ancak toplumsal bağlar zayıfladığında, birey kendisini yalnızlık içinde bulabilir ve yaşamı sonlandırma düşünceleri ortaya çıkabilir.

Egoist intihar, özellikle aşırı bireycilik ve yalnızlıkla ilişkilidir. Toplumsal yapının gevşemesi, bireylerin sosyal normlara uyum sağlama ve toplumsal beklentilere cevap verme konusunda zorlanmalarına yol açar. Bu durum, bireyin kendisini toplumdan kopmuş ve yalnız hissetmesine neden olur. Durkheim'e göre, egoist intihar, bireyin toplumsal aidiyet duygusunun eksikliğinden doğar ve bu eksiklik, intiharın tetikleyicisi haline gelir.

Aile, din, arkadaşlık gibi toplumsal kurumlar ve destek ağları, bireylerin toplumsal bütünleşme süreçlerinde önemli bir rol oynar. Bu bağlar güçlendiğinde, bireyler toplumsal bir destek ağına sahip olur ve bu destek, hayatta kalmalarına yardımcı olur. Ancak, aile yapısının zayıflaması, dini inançların azalması veya bireylerin yalnızlaşması gibi faktörler, egoist intiharların artmasına yol açar. Durkheim, egoist intiharı, modern toplumların aşırı bireyselleşmiş yapısında sıkça görülen bir fenomen olarak değerlendirir. Egoist intihar, ayrıca toplumsal rollerin belirsizleşmesi ve bireylerin kimliklerini oluşturma süreçlerinde zorluklar yaşaması ile de ilişkilidir. Birey, toplumda kendisine bir yer bulamadığında ve toplumsal kimliğini yitirdiğinde, yaşamını sürdürme amacı azalır ve intihara yönelme ihtimali artar.

Altruist (Elcil) İntihar

Altruist veya elcil intihar, bireyin, toplumunun, grubunun ya da yakın çevresinin yararına olarak yaşamına son verme davranışıdır. Durkheim'in intihar teorisine göre, bu tür intiharlar, bireyin toplumla veya belirli bir sosyal grup ile aşırı düzeyde bütünleşmesi sonucunda meydana gelir. Altruist intihar, bireyin toplumun ya da grubun çıkarlarını kendi çıkarlarının önünde tutarak kendisini feda etmesiyle karakterizedir. Birey, toplumun veya grubun idealleri uğruna, bazen de toplumsal normlara, inançlara veya baskılara dayalı olarak kendi yaşamına son verir.

Durkheim, altruist intiharın, özellikle toplumsal bağların çok güçlü olduğu toplumlarda, bireylerin kolektif bir amaç uğruna özveride bulunmalarını içeren bir fenomen olduğunu belirtir. Bu intihar türü, toplumun değerlerine, geleneklerine ve inançlarına derin bir bağlılık hissi ile şekillenir. Birey, toplumun beklediği şekilde davranmayı, gruba hizmet etmeyi ve toplumun moral veya kültürel gereksinimlerini yerine getirmeyi kendisi için bir görev olarak kabul eder. Altruist intiharın temelinde, bireyin toplumla olan ilişkilerinin ve aidiyet duygusunun aşırı düzeyde olması yatmaktadır.

Bu tür intihar, genellikle savaşlarda, dini veya ideolojik mücadelelerde, kültürel normlar doğrultusunda ya da grupların kolektif çıkarları uğruna gerçekleşebilir. Örneğin, askeri hizmette, bir grup liderine, dini otoriteye ya da ideolojik bir amaca duyulan güçlü bağlılık nedeniyle, bireyler kendilerini feda edebilirler. Japonya'da intihar, özellikle İkinci Dünya Savaşı sırasında, düşman güçlerine tutsak düşmektense onurlu bir ölüm seçeneği olarak görülebiliyordu. Bunun dışında, bazı dinlerde, bireyler toplumu korumak veya dini inançlar uğruna intihar edebilirler.

Altruist intihar, genellikle kişinin toplumsal bir kimliğe sahip olması ve bu kimliğin toplum için önemli bir değer taşıması sonucunda meydana gelir. Toplumsal gruptan alınan güçlü moral ve ideolojik destek, bireyi toplumsal fayda için fedakarlığa yönlendirir. Birey, kişisel çıkarları ve yaşamı uğruna toplumun çıkarlarını veya kolektif ideallerini geride bırakmayı tercih eder.

Durkheim'in yaklaşımına göre, altruist intihar, bireylerin toplumla aşırı düzeyde bütünleşmesinin bir sonucudur. Bu tür intiharlar, toplumsal bağların ve normların aşırı dereceye varan etkisinin birey üzerinde oluşturduğu baskı ile ortaya çıkar. Toplumun ve grubun istekleri, bireyin kendi hayatta kalma içgüdülerinin önünde gelir. Durkheim, toplumların, özellikle geleneksel ve katı hiyerarşik yapılarının birey üzerinde böylesine güçlü bir etki yarattığını ve buna bağlı olarak altruist intiharların görüldüğünü belirtir. Elcil intiharlar, genellikle bireylerin toplumdaki rollerini aşırı ciddiye alması, gruptan gelen baskıları kabul etmeleri ve toplumsal normların gerektirdiği davranışlara kendilerini zorunlu hissetmeleri ile ilgilidir. Bu, özellikle bireyin toplumsal bağlarının zayıfladığı ancak ideolojik, dini veya kültürel bağlılıklarının güçlü olduğu durumlarda ortaya çıkar.

Anomik (Kuralsızlık) İntiharı

Anomik intihar, toplumun normlarının ve değerlerinin zayıflaması veya belirsizleşmesi sonucu bireylerin toplumsal düzenle uyumsuzlaşarak yaşamlarını sonlandırmalarına yol açan bir intihar türüdür. Durkheim’ın sosyolojik teorisine göre anomi, toplumda normların bozulduğu, bireylerin toplumsal yapıyla bağlarının zayıfladığı bir durumdur. Bu kavram, toplumda belirli bir denetimin veya düzenin yokluğunda, bireylerin yönsüzlük ve belirsizlik yaşadığı bir durumu ifade eder. Anomik intihar, toplumsal normların geçici veya kalıcı olarak çökmesi sonucunda bireylerin hayatlarına dair bir anlam ve yön bulamamalarından kaynaklanır.

Durkheim, anomiyi, toplumsal yapının ve değerlerin zamanla kaybolması veya belirsizleşmesi olarak tanımlar. Bu durum, bireylerin toplumsal bağlarını kaybetmesine ve yalnızlık, yabancılaşma gibi psikolojik durumların artmasına yol açar. Bireyler, toplumdan izole olmuş hissederek, içsel olarak büyük bir boşluk duygusu yaşayabilir ve bu duygunun çözümü olarak intihara yönelirler. Anomik intihar, toplumun toplumsal yapısındaki belirsizliklerin bireylerin yaşamlarını nasıl etkilediğini gösteren önemli bir sosyal olgudur.

Toplumsal Çöküş ve Anomik İntihar

Anomik intihar, genellikle toplumsal çöküş, ekonomik bunalım, toplumsal krizler veya ani sosyal değişim dönemlerinde daha sık görülür. Bu tür dönemlerde, bireylerin sahip oldukları toplumsal kimlik, değer ve normlar bozulur. İnsanlar, toplumsal yapının sağladığı güvenli limanlardan mahrum kaldıklarında, bu kaotik ortamda kendilerini yalnız hissederler. Örneğin, büyük ekonomik krizler, savaşlar veya siyasi değişimler, toplumsal yapıların çökmesine ve bireylerin topluma karşı duyduğu bağlılıklarının azalmasına yol açar. Bu durum, bireylerin toplumsal kurallara uyum sağlamakta zorlanmalarına ve daha fazla yalnızlık ve depresyon yaşamalarına neden olabilir.

Ekonomik Bunalımların Etkisi

Durkheim, anomik intiharı açıklarken, toplumsal yapının ve normların zayıflamasına neden olan ekonomik dalgalanmaların bu tür intiharların yayılmasında önemli bir faktör olduğunu belirtir. Ekonomik bunalımlar, bireylerin yaşam standartlarını tehdit eder ve toplumsal eşitsizlikleri arttırır. Bireyler, ekonomik belirsizlik ve iş kaybı gibi durumlarla karşılaştıklarında, yaşamlarına dair bir güvence bulamazlar ve bu da onları psikolojik olarak daha savunmasız hale getirir. Ekonomik çöküş ve büyük işsizlik oranları gibi toplumsal sıkıntılar, anomik intiharların arttığı zamanlardır.

Modern Toplumlarda Anomi ve İntihar

Modern toplumlar, toplumsal yapıların ve normların hızla değiştiği, bireysel özgürlüklerin ön plana çıktığı yapılardır. Durkheim, bu tür toplumlarda, bireylerin geleneksel toplumsal bağlardan koparak yalnızlaştıklarını ve normların belirsizleştiğini gözlemlemiştir. Bireyler, toplumsal sistemin değişen kuralları ile uyum sağlamakta zorluk çekerler ve bu süreçte kimlik ve yaşam amacı gibi temel sorulara yanıt bulamazlar. Bu durum, anomik intiharlara yol açabilir. Modern toplumda bireysel özgürlüğün artması, toplumsal bağların zayıflamasına neden olmuştur ve bu da bireylerin daha fazla yalnızlaşmalarına ve toplumsal normlardan sapmalarına yol açmıştır.

Anomik İntiharın Psikolojik Boyutu

Anomik intihar, yalnızca toplumsal faktörlerle açıklanabilecek bir olgu değildir. Psikolojik etkiler de büyük bir rol oynamaktadır. Toplumsal çöküş veya belirsizlik dönemlerinde bireyler, yaşamın anlamını ve amacını sorgulamaya başlarlar. Bu tür dönemlerde bireylerin ruhsal durumları bozulabilir, depresyon, anksiyete gibi psikolojik hastalıklar artabilir. Bireyler, toplumsal destek sistemlerinin yetersiz olduğunu düşündüklerinde, kendi hayatlarını sonlandırma düşüncelerine kapılabilirler. Bu durumda, bireyler yalnızca toplumsal normlardan değil, aynı zamanda ruhsal boşluktan da kaynaklanan bir bunalım içinde olabilirler.

Toplumsal Değişim ve Anomi

Anomi, toplumsal değişimlerin hızlandığı ve normların güncellenmesi gerektiği zamanlarda daha belirgin hale gelir. Durkheim, toplumsal yapının sürekli bir şekilde evrildiği ve normların yeniden şekillendiği dönemlerde bireylerin kendilerini toplumdan dışlanmış hissedebileceklerini belirtmiştir. Bu tür bir anomi durumu, bireylerin toplumsal sisteme uyum sağlayamamaları ve bunun sonucunda intihar düşüncelerine kapılmalarına yol açabilir. Durkheim, anomiyi toplumdaki normların çöküşü olarak tanımlar ve bu durumun bireylerin yaşamlarında belirsizliğe yol açtığını vurgular.

Fatalist (Kaderci) İntihar

Fatalist intihar, bireylerin hayatlarının kontrolünü kaybettikleri, toplumun katı kurallarına veya baskılarına karşı duydukları çaresizlik sonucu yaşamlarına son verme davranışıdır. Bu intihar türü, bireyin yaşadığı toplumsal koşullar ve çevresel faktörlerin, kişinin hayatını aşırı şekilde denetleyip yönlendirmesi sonucu gelişir. Fatalist intihar, bireyin aşırı kontrol altında hissettiği, özgürlükten ve seçim yapma hakkından yoksun olduğu durumlarda ortaya çıkar. Birey, yaşamındaki belirsizliklerin ve toplumsal baskıların üstesinden gelemeyerek ölüm yoluna başvurur.

Durkheim, intihar türlerini incelerken, kaderci intiharı, bireylerin toplumsal normlar ve sınırlamalar nedeniyle aşırı şekilde kontrol altında tutulduğu, dışarıdan gelen baskılar nedeniyle duyulan umutsuzluk ve sıkışmışlık duygusuyla ilişkilendirmiştir. Bu intihar türü, bireyin yaşadığı çevrenin baskıları ve toplumsal yapının katı normlarının, bireyi kendisini özgürce ifade etme yetisinden yoksun bırakması sonucu meydana gelir. Kişi, toplumun kendisinden beklediği roller ve kurallar doğrultusunda yaşamak zorunda hissettiğinde, daha fazla dayanamayarak intihara yönelebilir.

Fatalist İntiharın Psikolojik Temelleri

Fatalist intihar, genellikle bireyin hayatında bir kontrol duygusu eksikliği ve çaresizlikle ilişkilidir. Birey, toplumsal yapının ve çevresinin kendisine biçtiği rol ve sınırlarla yaşamaya zorlanırken, kişisel istekleri ve özgürlükleri kısıtlanmış olur. Bu durum, bireyin kendisini sadece toplumsal baskıların bir sonucu olarak görmesine neden olabilir. Birey, içsel bir boşluk ve yalnızlık duygusuyla baş başa kalır ve bunun sonucunda intihar, tek çıkış yolu olarak görülür.

Bu intihar türü, özellikle çok sıkı toplumsal normlara ve katı geleneksel kurallara sahip toplumlarda daha belirgindir. Aile içindeki katı roller, toplumsal cinsiyet normları, sosyal statü ve mesleki beklentiler gibi faktörler, bireyin yaşamını belirler ve kişisel özgürlüklerini sınırlar. Bu durum, bireyin yaşamına dair herhangi bir seçim yapma yetisini kaybetmesine yol açar. Sonuç olarak, birey tüm toplumsal ve kişisel sorumluluklar altında ezildiğini hissederek hayatına son vermeye karar verir.

Toplumsal Koşullar ve Fatalist İntihar

Fatalist intihar, özellikle toplumsal kontrolün çok güçlü olduğu, bireylerin yaşamlarının sıkı kurallar ve normlarla şekillendiği toplumlarda yaygındır. Bu tür toplumlarda bireylerin kişisel hakları ve seçimleri sınırlıdır; her birey, toplumsal yapının ve düzenin isteklerine uymak zorundadır. Aile, din, iş ve diğer toplumsal kurumlar, bireyi yönlendiren ve sınırlandıran güçlü araçlar olarak işler. Birey, bu yapılar tarafından kendine sunulan yollardan sapamadığı için, kendisini bir tür "toplumsal hapis" içinde hissedebilir.

Özellikle otoriter rejimler, sıkı aile yapıları veya geleneksel toplumlar, bu intihar türünün meydana gelmesinde önemli bir rol oynar. Birey, toplumsal baskılara karşı direnç göstermekte zorlanır, çünkü bu yapılar ona seçenek sunmaz ve sürekli olarak belirli bir yol izlemeye zorlar. Bu tür baskılar altında birey, kendisini toplumsal normların bir ürününden başka bir şey olarak göremez ve bu nedenle intiharı bir çözüm olarak görebilir.

Fatalist İntiharın Sonuçları

Fatalist intihar, sadece bireysel bir travma değil, aynı zamanda toplumsal bir sorundur. Bu tür intiharlar, toplumsal yapıdaki katılık ve bireylerin yaşamlarını şekillendiren baskıların sonuçları olarak görülebilir. Toplumların aşırı düzenleyici ve kontrol edici yapıları, bireylerin özgürlüğünü kısıtladığında, kişilerin psikolojik sağlığı olumsuz etkilenir. Fatalist intihar, bireylerin toplumsal bağlardan kopmalarına ve kendi yaşamlarının kontrolünü kaybetmelerine yol açar.

Bireylerin bu tür intihara sürüklenmesinin önlenmesi için toplumsal yapıdaki değişiklikler ve bireylerin özgürlüklerini arttıran sosyal reformlar gereklidir. Bu bağlamda, sosyal hizmet uygulamaları, bireylerin özgürlük alanlarını genişletmek ve toplumsal baskıları azaltmak için önemli bir rol oynar. Sosyal destek sistemleri, bireylerin toplumla uyumlarını sağlamak ve onlara kişisel özgürlüklerini kullanma imkanı sunmak için güçlü bir araç olabilir.