Bu madde henüz onaylanmamıştır.
+2 Daha
Gemini
Duygu kavramı, güncel olarak psikoloji bilimin odaklandığı konulardan birisidir. Hem duyguların kendisi hem de etkileri üzerine yapılan çalışmalar önem kazanmaktadır. İnsanın içinde bulunduğu duygular ve bunların tespiti de üzerine düşülen konulardandır. Bu konuda, yüz ifadeleri ve yüz ifadelerinin analizi öne çıkmaktadır. Duygular ilk olarak yüz bölgesine yansımaktadır.【1】 Hayatımızda önemli bir yere sahip olan “Duygu ve yüz ifadeleri” 1824 yılından beri literatürde kendine yer bulmaktadır. Günümüzde de yaygın olarak iç ve dış güvenlik servisleri, psikologlar, araştırmacılar vb. tarafından alanyazıdaki bilgi birikiminden faydalanılmakatadır.
Literatürde duygu kavramının çeşitli tanımları bulunmaktadır. Bu tanımlardan biri şudur: Duygu, “evrensel paylaşımlara, kültüre ve bireye özgü olaylara verilen ve ayırt edici özellikleri olan otomatik tepkilerdir.”.【2】Tanım, “otomatik tepkiler” ifadesiyle duyguların biyolojik temellerini kastetmiştir. Duygu, beyindeki yapıların birbiriyle girdiği çoklu iletişimlerin yansımasıdır.【3】 Bunun yanında korku, mutluluk gibi bazı duygular, beynin amigdala, hipokampüs gibi temel kısımlarını harekete geçirmektedir.【4】 Vücuttaki bu nöronal olayların saliseler içindeki otomatik işleyişi insanın yüz ifadelerine yansımaktadır. Bahsedilen yansımalar, mikro, makro, gizli ve kısmi ifadeler olarak dörde ayrılmaktadır. Yüz ifadeleri, çeşitli yöntemlerle ölçülüp değerlendirilmektedir. Bu analizler çeşitli alanlarda kullanılmaktadır.
Yüz ifadeleri kavramı, yüzdeki mimetik kaslarda meydana gelen değişimleri işaret etmektedir.【5】 Yüz ifadeleri ve duyguların ilişkili olduğu konusu ise sistematik olarak ilk kez Darwin tarafından ele alınmıştır.【6】 Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise bu konu üzerindeki ilgi artmıştır. Silvan Tomkins, Paul Ekman ve Wallace V. Friesen yaptıkları önemli çalışmalar ile alanda büyük ilerlemeler kaydetmişlerdir.【7】 Bu dönemdeki çalışmalar, günümüzdeki çalışmalar için sağlam bir temel oluşturmuştur. Çağdaş çalışmalarda ise öne çıkan araştırmacılardan biri de James A. Russell’dır.【8】
İnsan beyninin, duyguların oluşumu ve yansıtılmasındaki rolünün açıklanmasında MacLean’in “Üçlü Beyin Modeli” yeterlidir.【9】 Modele göre beyin, basitçe üç farklı kısımda incelenir: Sürüngen Beyin, Paleo Memeli, Neo Memeli. Bu kısımlar sırasıyla beyin kökünü, limbik sistemi ve beyin korteksini temsil etmektedir.【10】 Duyguların oluşumunda limbik sistem öne çıkmaktadır.【11】 Bu sistemde yer alan temel yapılardan birisi de amigdaladır. Amigdala, başta korku duygusu olmak üzere hem olumlu hem de olumsuz duyguların (mutluluk, üzüntü, öfke ve duygusuz ifade) oluşması ve tanınmasıyla ilişkilidir.【12】 Ön insular korteks ise tiksinme duygusuyla ilişkilendirilir.【13】
Bunların yanı sıra, oksipitotemporal neo korteks, hipokampüs, orbitofrontal korteks ve sağ frontoparietal korteks gibi temel yapılar duyguların oluşmasında ve değerlendirilmesinde rol oynamaktadır.【14】 Yapılan araştırmalardan anlaşıldığı üzere beyinde duyguların oluşumunda ve değerlendirilmesinde spesifik bir yapı yer almamaktadır. Duyguların beyindeki yeri hakkında limbik sistem öne çıksa da birçok yapının aktivasyonu, birbiriyle kurduğu karmaşık bağlantılar sayesinde duygular oluşmakta ve değerlendirilmektedir.【15】 Bu nörolojik süreçler insanlarda mimetik değişikliklere de sebep olmaktadır.【16】 Bir insanda duyguların, yüz ifadelerine istemsiz bir şekilde yansımasının sebebi bu şekilde açıklanabilir.
Duyguların ve yüz ifadelerinin ilişkisinin biyolojik temelinden hareketle yüz ifadelerinin sağlıklı her insanda olduğu düşüncesine varılabilir. Ancak bu ifadelerin her insanda ortak olup olmadığı konusu da önemli bir araştırma konusu olmuştur. Bu konuda Russell ve Fernández-Dols, 1997 yılında yaptıkları çalışmada yüz ifadelerinin tamamen evrensel olmadığını öne sürmüşlerdir.【17】 İddialarına göre kültürel, sosyal vb. faktörlerin farklılığı sebebiyle genel olarak duyguların sebep olduğu yüz ifadeleri kültürden kültüre, kişiden kişiye değişmektedir. Ancak Paul Ekman ve W. V. Friesen tarafından yapılan çalışmalarda belli başlı duyguların sebep olduğu yüz ifadelerinin farklı kültürlerde aynı olduğunu, bu ifadelerin görünme sıklığının ve süresinin kültürden kültüre değiştiği fikri sağlam temellere dayandırılmıştır.【18】 İlerleyen dönemde bu fikri destekleyen çalışmaların sayısı artmıştır. Otuzdan fazla ifadenin evrensel olduğunu destekleyen çalışmalar bulunmaktadır.【19】
Bu alanda yapılan çalışmalar sonucu; öfke, mutluluk, üzüntü, şaşkınlık, tiksinme, korku ve aşağılama olarak yedi temel duygu kabul edilmiştir.【20】 Bahsedilen duygular insanın yüz ifadesinde ayırt edici değişikliklere sebep olmaktadır. Bu bağlamda yüz ifadeleri dört başlık altında incelenmektedir:【21】
Yüz İfadelerinin Ölçülmesinde ve Değerlendirilmesinde Kullanılan Yöntemler
Sahip olunan verilerle yüz ifadelerinden duyguları tespit etmek için iki temel yöntem vardır: katılımcıların yüzlerinde oluşan mikro ifadelerin tespiti (encoding) ve katılımcılara yüz ifadeleri içeren fotoğraflar gösterilerek hangi duyguyu gördüklerinin sorulması (decoding).【22】
Tablo 1. Yüz İfadelerinin Ölçülmesinde Kullanılan Yöntemler
Katılımcılara sorularak yapılan gözlemler serbest seçim ve zorunlu seçim olarak ikiye ayrılır. Gösterilecek fotoğraflar için Ekman ve Friesen tarafından 1976 yılında geliştirilen Pictures of Facial Affect (POFA) isimli siyah-beyaz duygusal yüz fotoğrafları seti yaygın olarak kullanılmaktadır.【23】
Şekil 1. POFA’ da Bulunan Fotoğrafların Örnekleri.【24】
Yüz ifadelerindeki duyguların ölçülmesinde kullanılan bir diğer yöntem olan katılımcıların yüzünde oluşan ifadeleri tespiti yöntemi de kendi içinde elektromiyografi ve kod sistemleri olarak ikiye ayrılır.【25】 FACS (Facial Action Coding System) ve EMFACS gibi sistemler yüz hareketlerini gruplandırmak için kullanılmaktadır.【26】
Bazen insanlar yaşadığı duyguları bastırabilir. Buna rağmen yüz bölgesinde oluşan kısa süreli mimetik hareketler, yani mikro ifadeler, bastırılan duygular hakkında bilgi verir.【27】 Mikro ifadeleri doğru yorumlamak; karşıdakinin söylediklerinin doğruluk derecesini, olaylara yaklaşımını anlamak ve psikolojik durumları değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.【28】 Örneğin bir kişi, dış çevrede küçümseme duygusuna sebep olacak bir durum olmadığı halde konuşurken küçümseme mikro ifadesi gösteriyorsa kişi muhtemelen yalan söylüyordur. Bir başka örnek verilecek olursa kişi olumlu bir şey anlatmasına karşın dudaklarında ve kaşlarında belirli kasılmalar oluyorsa kişi, muhtemelen duygularını tamamen dışa vurmuyordur. Görüldüğü üzere, mikro ifadeler bağlam dahilinde değerlendirilince bahsedilen amaçlar doğrultusunda kritik sonuçlar elde edilebilmektedir. Bu doğrultuda çeşitli teknolojiler geliştirilmekte ve eğitimler verilmektedir.【29】
Mikro ifadelerin yorumlanmasının önemli olduğu alanlar şunlardır: yalan tespiti, klinik psikoloji, ulusal ve uluslararası güvenlik, insan-bilgisayar ilişkisi, mülakat ve işe alım süreçleri, tüketici davranışı analizleri, sporcuların motivasyonunun desteklenmesi, sosyal ilişkilerde empati ve uzlaşma.【30】
[1]
Charles Darwin, The Expression of the Emotions in Man and Animals (London: John Murray, 1872).
[2]
Paul Ekman, “Universals and Cultural Differences in Facial Expressions of Emotion,” in Nebraska Symposium on Motivation, ed. J. Cole (Lincoln: University of Nebraska Press, 1971).
[3]
Silvan S. Tomkins, Affect, Imagery, Consciousness (New York: Springer, 1962).
[4]
Joseph LeDoux, The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life (New York: Simon & Schuster, 1996).
[5]
Antonio R. Damasio, Descartes’ Error: Emotion, Reason, and the Human Brain (New York: Putnam, 1994).
[6]
Ralph Adolphs, “Neural Systems for Recognizing Emotion,” Current Opinion in Neurobiology 12, no. 2 (2002): 169–177, https://doi.org/10.1016/S0959-4388(02)00301-X.
[7]
Ralph Adolphs et al., “Fear and the Human Amygdala,” Journal of Neuroscience 15, no. 9 (1995): 5879–5891, .
[8]
Bruce S. McEwen, “Central Effects of Stress Hormones in Health and Disease: Understanding the Protective and Damaging Effects of Stress and Stress Mediators,” European Journal of Pharmacology 583, no. 2–3 (2008): 174–185.
[9]
Dacher Keltner and Paul Ekman, “Expression of Emotion,” in Handbook of Emotions, ed. Michael Lewis and Jeannette M. Haviland-Jones (New York: Guilford Press, 2000), 236–249.
[10]
Paul Ekman and Wallace V. Friesen, “Constants Across Cultures in the Face and Emotion,” Journal of Personality and Social Psychology 17, no. 2 (1971): 124–129, https://doi.org/10.1037/h0030377.
[11]
Paul Ekman, “Darwin, Deception, and Facial Expression,” Annals of the New York Academy of Sciences 1000, no. 1 (2003): 205–221.
[12]
Daniel Goleman, Emotional Intelligence (New York: Bantam Books, 1995).
[13]
Leslie S. Greenberg, Emotion-Focused Therapy: Coaching Clients to Work Through Their Feelings (Washington, DC: American Psychological Association, 2015).
[14]
Dacher Keltner, “The Compassionate Instinct,” Greater Good Magazine (2004).
[15]
Richard J. Davidson and Paul Ekman, “The Neural Substrates of Emotion,” Cognitive and Emotion 8, no. 3 (1994): 253–272.
[16]
Ralph Adolphs, “Recognizing Emotion from Facial Expressions: Psychological and Neurological Mechanisms,” Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews 1, no. 1 (2002): 21–62.
[17]
Matsumoto, David, “Culture and Emotion,” in The Handbook of Culture and Psychology, ed. David Matsumoto (New York: Oxford University Press, 2001), 171–194.
[18]
Dacher Keltner and Jonathan Haidt, “Social Functions of Emotions at Four Levels of Analysis,” Cognition and Emotion13, no. 5 (1999): 505–521.
[19]
Ekman, Paul, and Erika L. Rosenberg, What the Face Reveals: Basic and Applied Studies of Spontaneous Expression Using the Facial Action Coding System (FACS), 2nd ed. (Oxford: Oxford University Press, 2005).
[20]
Daniel Kahneman, Thinking, Fast and Slow (New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011).
[21]
Leslie S. Greenberg and Jeremy D. Safran, “Emotion in Psychotherapy,” American Psychologist 44, no. 1 (1989): 19–29.
[22]
Paul Ekman, “What Scientists Who Study Emotion Agree About,” Perspectives on Psychological Science 11, no. 1 (2016): 31–34, https://doi.org/10.1177/1745691615596992.
[23]
Dacher Keltner, Born to Be Good: The Science of a Meaningful Life (New York: W. W. Norton & Company, 2009).
[24]
Ekman ve Friesen, Pictures of Facial Affect (POFA), 9 Kasım 2025 tarihinde erişildi, https://www.paulekman.com/product/pictures-of-facial-affect-pofa/.
[25]
David Matsumoto, Mark G. Frank, and Hyi Sung Hwang, Nonverbal Communication: Science and Applications(Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2013).
[26]
Paul Ekman and Wallace V. Friesen, Facial Action Coding System: Investigator’s Guide (San Francisco: Human Interaction Laboratory, 1978).
[27]
Paul Ekman and Wallace V. Friesen, Pictures of Facial Affect (POFA) (San Francisco: Paul Ekman Company, 1976).
[28]
Paul Ekman Group, “Paul Ekman Official Website,” PaulEkman.com, accessed October 2025, https://www.paulekman.com.
[29]
Aysun Metin, “Yüz İfadelerindeki Duygular: Derleme Çalışması,” OPUS International Journal of Society Researches 10, no. 17 (2019): 2027–2055, https://doi.org/10.26466/opus.514880.
[30]
Shen, X., Chen, W., Zhao, G., & Hu, P. (2019). Automatic Facial Expression Recognition: A Survey. IEEE Transactions on Affective Computing, 10(1), 18–31.
Gemini
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"Duyguların Yüz İfadelerine Yansıması" maddesi için tartışma başlatın
Duyguların Yüz İfadelerine Yansıması
Giriş
Yüz İfadeleri Hakkındaki Araştırmaların Tarihçesi
İnsanlarda Mikro İfadelerin Nörolojik Temeli ve Evrenselliği
Temel Duygular ve Yüz İfadelerinin Sınıflandırılması
Mikro İfadelerin Kullanım Alanları
