Düzgün Baba Efsanesi

Düzgün Baba efsanesi, Tunceli ilinin kültürel dokusunda yer alan, Şah Haydar Kureyş'in kerametlerini ve ismini aldığı sürecini konu edinen, bölgedeki bir dağın kutsallaşmasına dayanak teşkil eden anonim bir halk anlatısıdır.^【1】

Şah Haydar Kureyş, Seyyid Mahmud-i Hayrani'nin (Derviş Mahmud Hayrani) oğludur. Şah Haydar, Tunceli'nin Zeve mevkisi yakınlarında bulunan Zargovit tepesinde, hayvanlarının bakımıyla ilgilenmek amacıyla bir ev inşa ederek burada yaşamını sürdürmüştür.^【2】

Kış mevsiminin en sert dönemi olan zemheri ayında, Şah Haydar'ın keçilerinin oldukça besili olması babası Derviş Mahmud Hayrani'nin dikkatini çekmiştir. Durumu merak eden Seyyid Mahmud-i Hayrani, Zargovit tepesine giderek Şah Haydar'ı izlemiş; oğlunun elindeki çubuğu meşe ağaçlarına değdirmesiyle ağaçların aniden filizlendiğini ve keçilerin bu taze filizlerle beslendiğini görmüştür.

Bu gözlem sırasında bir keçinin hapşırması üzerine Şah Haydar, keçisine hitaben babası Derviş Mahmud'u görüp görmediğini sormuş, o sırada arkasına döndüğünde babasının kendisini izlediğini fark etmiştir.^【3】

Babasının varlığını fark eden Şah Haydar, babasına ismiyle hitap etmiş olmasından ve ona karşı keramet göstermiş bulunmasından ötürü büyük bir mahcubiyet duymuştur. Bu mahcubiyet neticesinde Zargovit tepesinden ayrılarak günümüzde Düzgün Baba Dağı olarak bilinen tepeye kaçmıştır. Kaçış esnasında ayağında "hedik" (veya leken) adı verilen kar ayakkabıları bulunan Şah Haydar, aralarında yaklaşık 5 kilometre mesafe bulunan Zargovit ile Düzgün Baba tepesi arasındaki yolu üç adımda kat etmiştir. Bu geçiş sırasında bastığı taşlarda hediklerin bıraktığı izlerin günümüzde hala mevcut olduğu kabul edilmektedir.^【4】

Şah Haydar'ın eve dönmemesi üzerine annesinin endişelenmesi sonucu, babası durumu öğrenmeleri için müritlerini (taliplerini) görevlendirmiştir. 2500 metre yükseklikteki dağın zirvesine çıkan müritler, Şah Haydar ile görüşmüş ve onun durumunun iyi olduğunu saptamışlardır.

Müritlerin dönüşte Şah Haydar'ın durumunun ve "işinin düzgün" olduğunu ifade etmeleri, bu ifadenin dilden dile yayılarak Şah Haydar'ın "Düzgün Baba" olarak anılmasına yol açmıştır.^【5】

Düzgün Baba efsanesiyle birlikte 2500 metre rakımlı bu dağ, Düzgün Baba Dağı olarak isimlendirilmiş ve kutsal bir ziyaretgah haline gelmiştir. Günümüzde bu mekan, yoğun şekilde ziyaret edilen, adakların adandığı ve kurbanların kesildiği bir merkez niteliğindedir. Anlatı, aynı zamanda bölge kültüründe köklü bir geçmişe sahip olan babaya saygı geleneğinin bir yansıması olarak değerlendirilmektedir.^【6】