Ebussuud Efendi Sıbyan Mektebi

Ebû's-Su'ud Efendi Sıbyan Mektebi, İstanbul’un Eyüpsultan ilçesinde 16. yüzyılın ortalarında inşa edilen, klasik Osmanlı mimarisi özelliklerini taşıyan ve döneminin devlet adamlarından Şeyhülislam Ebû's-Su'ud Efendi tarafından banisi olunan bir eğitim yapısıdır.

^{Ebusuud Efendi Kabri} (T.C. Eyüpsultan Kaymakamlığı)

Yapı, Eyüp Meydanı içerisinde, Camii Kebir Caddesi üzerinde yer almaktadır. Mektebin arka cephesinde Saçlı Abdülkâdir Efendi Camii, sol tarafında ise Sokullu Mehmed Paşa Türbesi bulunmaktadır. Yapının yan kısmında bulunan Eski Kavaşar Sokağı’nın kaldırılması sonucunda bina meydan ile doğrudan irtibatlı hale gelmiştir.

Mektep, muntazam kesme taşlar arasına yerleştirilen tuğla hatıllı bir örgü sistemiyle inşa edilmiştir. Yapının üst örtüsü ahşap bir çatıyla kapatılmış olup geniş saçaklara sahiptir. Klasik üslupta tasarlanan binanın özgün bir inşa kitabesi mevcut değildir. Yapı, 1957 yılında aslına uygun bir restorasyon sürecinden geçirilmiştir.

Mektebin kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, önündeki hazirede yer alan en eski mezar taşının 970 (1562) tarihli olması, yapının bu tarihten önce tamamlandığına kanıt teşkil etmektedir. Yapının banisi olan Ebû's-Su'ud Efendi, 1490 yılında İskilip’te doğmuş; 1545-1574 yılları arasında 29 yıl boyunca şeyhülislamlık görevini yürütmüştür. 982 (1574) yılında vefat eden Ebû's-Su'ud Efendi’nin Arapça kitabeli lahdi, banisi olduğu bu mektebin önündeki hazirede bulunmaktadır.

Ebû's-Su'ud Efendi’nin babası İskilipli Yavsi Muhyiddin Mehmed Efendi, dedesi ise Türk bilgini Ali Kuşçu'nun kardeşi Mustafa İmâdi’dir. Toplamda 22 eseri bulunan Ebû's-Su'ud Efendi, mektebin yanı sıra İskilip’te bir cami ve babası için bir türbe yaptırmıştır. İstanbul’da Çapa civarında bir hamam ve çeşme inşa ettirmiş, bunlar için "Ebû's-su'ud Efendi Suyu" olarak bilinen isale hattını getirtmiştir. Mimar Sinan eseri olan hamam günümüze ulaşmamıştır. Ayrıca Sütlüce'de bir sahilhanesi ve Metris/500 Evler bölgesinde bir çiftliği bulunduğu, Eyüp'teki mektebinin yanında ise bir zaviye ve sebilin yer aldığı kaydedilmektedir.

Ebû's-Su'ud Efendi’nin müderrislik ve devlet görevleri süresince pek çok talebe yetiştirdiği görülmektedir. Bu öğrenciler arasında Hoca Sadeddin Efendi, Bostan Zade Mehmed Efendi, Sunullah Efendi, Kınalı-Zâde Hasan Çelebi, Şair Baki, Âşık Çelebi, Hâce-i Sultani Ataullah Efendi Şeyhi ve Zenbillizâde Fudeyl Efendi gibi Osmanlı ilim ve edebiyat dünyasının önde gelen isimleri yer almaktadır.

Ebû's-Su'ud Efendi Sıbyan Mektebi haziresi, banisi Ebû's-Su'ud Efendi başta olmak üzere ailesini ve 16. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar uzanan geniş bir zaman diliminde vefat etmiş pek çok devlet görevlisini, ilim adamını ve yerel şahsiyeti barındırmaktadır.

Ebû's-Su'ud Efendi ailesine ait beş büyük lahit mevcuttur; bunlardan dördü yazısız, biri ise Arapça kitabelidir.

• Ebû's-Su'ud Efendi (ö. 1574),
• Şemseddin Ahmed Çelebi (ö. 1563),
• Müderris Mustafa Efendi (ö. 1599),
• Mehmed Çelebi (ö. 1760),
• Ebû's-Su'ud Efendi Zâde Mustafa Efendi (ö. 1697),
• Ebû's-Su'ud Efendi bin Mehmed, Ahmed Efendi'nin oğlu müderris Sa'deddin Yahya Efendi (ö. 1717),
• Hace Şerife Fatma Hanım (ö. 1737),
• İsâ-Zâde Mehmed Sa'düddin Efendi (ö. 1867)
• Hadice Şerife Peyker Hanım (ö. 1889),
• Rıza Safvet Bey'in eşi Refia Hanım (ö. 1892)
• İsâ-Zâde'nin kızı (ö. 1902) yer almaktadır.

İbrahim Sa'ib Paşa (ö. 1848) ve ailesi hazirenin sol tarafındaki mermer duvarlı yüksek sofada defnedilmiştir. Bu grupta :

• Sa'ib Efendi'nin eşi Fatma Hanım (ö. 1833),
• Naşide Hanım (ö. 1839),
• Ratıbe Hanım (ö. 1843),
• Halil Berri Bey (ö. 1853),
• Münire Ayşe Hanım (ö. 1854),
• Asiye Hanım (ö. 1855)
• Fatma Hanım (ö. 1865)
• İbrahim Sa'id Paşa'nın eşi Hafize Hanım (ö. 1849) bulunmaktadır.
• Yenişehir Mollası Seyyid Ömer Efendi (ö. 1745),
• Şeyhülislam kethüdası Mehmed Emin Efendi (ö. 1779),
• Emtia gümrüğü emini Halil Hilmi Efendi (ö. 1803)
• Ayşe Hanım (ö. 1842),
• Başmuhasebe kisedarı İbrahim Efendi (ö. 1792)
• Arif Hıfzı Bey (ö. 1823),
• Mevkufat kaleminden Mehmed Said Efendi (ö. 1834),
• Sadr-ı esbak Abdullah Paşa'nın eşi Şerife Fatma Hanım (ö. 1835),
• Topçular Mirlivası İsmail Paşa (ö. 1860),
• Yanya kapu kethüdası Mehmed Şakir Efendi (ö. 1867),
• Şehr Emini ve Sadaret müsteşarı Ali Rıza Refik Bey
• Mirliva Giridli Hasan Bey (ö. 1898) kayıtlıdır.

• Okmeydanı Şeyhi İbrahim Nâşid Beyefendi (ö. 1866),
• Hattat Mehmed Vahdeti Efendi (ö. 1871),
• Mekteb-i İdadiye-i Şahane hocası Eyyub Arif Efendi'nin eşi Ayşe Hanım (ö. 1866),
• Melami büyüklerinden Osman Şadi Efendi (ö. 1919),
• Divân-ı Hümâyun kâtibi Mehmed Emin Resâ Efendi'nin eşi Şerife Ümmügülsüm Hanım (ö. 1788),
• Mustafa Ağa'nın oğlu Mehmed Arif Efendi (ö. 1788),
• Yağcı-Zâde Mustafa Ağa (ö. 1824 ve 1847 tarihlerinde iki farklı kayıt),
• Hattat Mehmed Arif (ö. 1824),
• Eyüp Sultan Şekercisi Şakir Efendi (ö. 1833),
• Silahdar Mehmed Ağa'nın eşi Saraylı Mahpeyker Ayşe Hanım (ö. 1834),
• Attar Elhac Mustafa Ağa (ö. 1848),
• Hurşid Efendi (ö. 1851),
• Mora muhaciri Ahmed Celaleddin Bey (ö. 1879),
• Mahmud Rıza Bey (ö. 1887),
• Cam ve ayna tüccarı Ahmed Efendi (ö. 1908)
• Habibe Hanım (ö. 1898)
• Tahir Kapudan (ö. 1886).^【1】