Ebola Salgını

Ebola virüsü hastalığı, Filoviridae ailesine bağlı Orthoebolavirus cinsindeki virüslerin neden olduğu, insanlarda ve insan dışı primatlarda görülen ağır ve yüksek ölüm oranına sahip viral hastalık olarak tanımlanmaktadır. Hastalık, ilk kez 1976 yılında bugünkü Güney Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti sınırları içerisindeki eş zamanlı salgınlarda tespit edilmiştir. Hastalık adını, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde bulunan Ebola Nehri yakınındaki salgından almıştır. 

Ebola hastalığına neden olan virüsler, Orthoebolavirus cinsi içerisinde sınıflandırılmaktadır. Büyük salgınlara neden olduğu bilinen üç temel virüs türü bulunmaktadır:

• Ebola virüsü (EBOV)
• Sudan virüsü (SUDV)
• Bundibugyo virüsü (BDBV)

Bunların dışında Reston ebolavirüsü ve Taï Forest ebolavirüsü gibi türler de tanımlanmıştır. Reston ebolavirüsü, Afrika dışında ilk kez Filipinler’den ABD’ye götürülen maymunlarda tespit edilmiştir. 

Ebola salgınları, uzun yıllar boyunca Orta ve Doğu Afrika’daki kırsal yağmur ormanı bölgelerinde görülmüştür. Hastalık özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Sudan, Uganda, Gabon ve Kongo Cumhuriyeti’nde etkili olmuştur. 2013-2014 yıllarında başlayan Batı Afrika salgını ise hastalığın ilk kez yoğun nüfuslu şehir merkezlerine yayılması nedeniyle küresel ölçekte dikkat çekmiştir. Salgın, özellikle Guinea, Sierra Leone ve Liberia’da geniş çaplı can kayıplarına yol açmıştır. 

Araştırmalarda, meyve yarasalarının Ebola virüsünün doğal taşıyıcısı olabileceği değerlendirilmektedir. Virüsün insanlara, enfekte hayvanların kanı, organları, salgıları veya diğer vücut sıvılarıyla temas sonucu geçtiği belirtilmektedir. Özellikle şempanzeler, goriller, maymunlar, orman antilopları ve kirpiler gibi vahşi hayvanlarla temasın bulaş riskini artırdığı ifade edilmektedir.^【1】

Virüsün insan topluluklarına genellikle avcılık, hasta ya da ölü yabani hayvanların toplanması ve bush meat olarak adlandırılan yabani hayvan etlerinin hazırlanması sırasında geçtiği belirtilmektedir. Meyve yarasalarının tüketimi ve yarasa salgılarıyla temas eden meyvelerin yenmesi de muhtemel bulaş yolları arasında gösterilmektedir.^【2】

Ebola virüsü, enfekte kişilerin kanı ve diğer vücut sıvılarıyla doğrudan temas yoluyla yayılmaktadır. Virüs ayrıca enfekte kişilere ait kusmuk, dışkı, kan veya diğer sıvılarla kirlenmiş yüzeyler aracılığıyla da bulaşabilmektedir. Hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce bulaşıcılık başlamamaktadır. Ancak semptomların başlamasının ardından enfekte kişiler bulaştırıcı hale gelmektedir. 

Sağlık çalışanlarının, enfekte hastalarla yakın temas sırasında koruyucu önlemlerin yeterince uygulanmaması nedeniyle sıkça enfekte olduğu belirtilmektedir. Cenaze törenlerinde cenazeye doğrudan temas edilmesi de salgınların yayılmasında önemli risk faktörlerinden biri olarak gösterilmektedir. 

Ebola hastalığının kuluçka süresi 2 ile 21 gün arasında değişmektedir. Hastalık genellikle ani başlayan yüksek ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı ve boğaz ağrısıyla ortaya çıkmaktadır. İlerleyen süreçte kusma, ishal, karın ağrısı ve deri döküntüleri görülebilmektedir. Bazı vakalarda böbrek ve karaciğer fonksiyonlarında bozulmalar yaşanmaktadır. 

Hastalığın ileri aşamalarında iç ve dış kanamalar meydana gelebilmektedir. Kusmukta, dışkıda veya vücudun farklı bölgelerinde kanamalar görülebilmektedir. Merkezi sinir sistemi etkilenmesi sonucu bilinç bulanıklığı, saldırganlık ve davranış değişiklikleri de ortaya çıkabilmektedir. 

Ebola hastalığının erken dönem belirtileri sıtma, tifo, menenjit ve diğer viral kanamalı ateşlerle benzerlik gösterebildiği için tanı süreci zorlaşabilmektedir. Kesin tanı için RT-PCR testi, ELISA yöntemi, antijen tespit testleri ve hücre kültürü yöntemleri kullanılmaktadır. 

Laboratuvar örnekleri yüksek biyolojik risk taşıdığı için testlerin üst düzey güvenlik önlemleri altında gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmektedir. 

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Ebola hastalarının yaşam şansını artırmak amacıyla yoğun destekleyici bakım yöntemleri geliştirmiştir. Rehidrasyon uygulamaları, ağrı kontrolü, beslenme desteği ve eşlik eden enfeksiyonların tedavisi bu süreçte önemli yer tutmaktadır. 

Ebola virüsü hastalığı için mAb114 (Ansuvimab) ve REGN-EB3 (Inmazeb) isimli monoklonal antikor tedavileri önerilmektedir. Sudan virüsü ve Bundibugyo virüsü kaynaklı hastalıklar için ise onaylanmış kesin tedavi yöntemleri henüz bulunmamaktadır. 

Ebola virüsü hastalığına karşı Ervebo ile Zabdeno ve Mvabea isimli aşılar onay almıştır. Ervebo aşısı özellikle salgın dönemlerinde kullanılmaktadır. DSÖ ve uluslararası sağlık kuruluşları, sağlık çalışanları ile ön safta görev yapan personelin önleyici aşılamasını desteklemektedir. 

Sudan virüsü gibi diğer Ebola türlerine yönelik aday aşı çalışmaları ise devam etmektedir.^【3】 

Ebola salgınlarının kontrolünde temaslı takibi, laboratuvar hizmetleri, güvenli cenaze uygulamaları, sağlık kuruluşlarında enfeksiyon kontrolü ve toplum bilgilendirme faaliyetleri temel yöntemler arasında yer almaktadır. Hastaların izolasyonu ve erken tedaviye erişimi salgının yayılımını azaltmada önemli rol oynamaktadır. 

DSÖ, sağlık çalışanlarının el hijyeni, kişisel koruyucu ekipman kullanımı ve güvenli tıbbi uygulamalar konusunda standart önlemleri uygulaması gerektiğini belirtmektedir.^【4】 

Ebola hastalığını geçiren kişilerde fiziksel ve psikolojik etkilerin uzun süre devam edebildiği belirtilmektedir. Virüsün bazı kişilerde göz, beyin ve testis gibi bağışıklık sisteminden kısmen korunan bölgelerde varlığını sürdürebildiği ifade edilmektedir. 

Araştırmalarda, Ebola virüsünün iyileşmeden sonra aylar boyunca semen yoluyla bulaşabildiği tespit edilmiştir. Bu nedenle iyileşen kişilere güvenli cinsel yaşam uygulamaları önerilmektedir.^【5】 

Dünya Sağlık Örgütü, Ebola salgınlarını önlemek amacıyla risk altındaki ülkelerle gözetim, hazırlık planları, temaslı takibi, aşılama programları ve laboratuvar desteği alanlarında iş birliği yürütmektedir. Kurum ayrıca salgın bölgelerinde güvenli cenaze uygulamaları, sağlık personeli eğitimi ve toplum bilgilendirme çalışmaları gerçekleştirmektedir.

Uyarı: Bu maddede yer alan içerik, yalnızca genel ansiklopedik bilgi amacı taşımaktadır. Buradaki bilgiler tanı koyma, tedavi etme ya da tıbbi yönlendirme amacıyla kullanılmamalıdır. Sağlıkla ilgili konularda karar vermeden önce mutlaka bir hekime veya uzman sağlık personeline danışmanız gerekmektedir. Bu bilgilerin tanı veya tedavi amacıyla kullanılması sonucunda doğabilecek durumlardan madde yazarı ve KÜRE Ansiklopedi herhangi bir sorumluluk kabul etmez.