ORCID ID
0000-0002-0666-6618
Kuzey Afrika ve Endülüs tasavvuf geleneğinin öncü isimlerinden olan Ebû Medyen el-Ğavs (594/1198), İşbîliye’de doğmuş; Mağrib ve bilhassa Fas ulemasından dersler almıştır. Özellikle Muhâsibî’nin (öl.243/857) er-Riʿâye li-Hukūkıllâh ve Gazzalî’nin (öl. 505/1111) İhyâu’l-Ulûmu’d-Dîn eserlerini ilke olarak benimseyen Ebû Medyen’in tarikatı, Medyeniyye olarak yayılmış ve Mağrib’de kurulan ilk tarikat olması açısından daha sonraki tasavvufî gelenekleri etkilemiştir. “el-Akîde” ve “el-Vasiyye” isimli risaleler yazmış olan Ebû Medyen’in, kaside ve şiirleri Divanu Ebû Medyen’de bir araya getirilmiştir (Zor, 2021: 19). Muhyiddin İbnü’l-Arabî, (ö. 638/1240) el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye eserinde en çok yer verdiği isimlerden olan Ebû Medyen’i tüm şeyhlerinden üstün tutmuş ve “şeyhü’l-meşâyih” olarak anmıştır (Ulupınar, 2013: 111-120).Mescid-i Aksâ’nın Silsile ve Meğâribe kapılarının açıldığı kısımları kapsayan ve Mağriblilerin yaşadığı mahalle olan Meğâribe’de 1320 yılında kurulmuş Ebû Medyen el-Ğavs Zaviyesi uzun yıllar varlığını korumuştur (Eroğlu, 2021a). Gazze’de de Ebû Medyen el-Ğavs isimli bir zaviye kurulmuştur (Eroğlu, 2021b). Meğâribe Mahallesindeki bu zaviye, Ebû Medyen’in torunu Şuayb b. Muhammed b. el-Şuayb tarafından vakıf haline getirilmiştir. Meğâribe ismi, İslam coğrafyasının batı bölgesi olarak Mısır ile Atlantik Okyanusu arasındaki bölgeyi tanımlayan Mağrib ifadesinden dolayı Mağriblilerin yaşadığı yer anlamında kullanılmaktadır (Yazıcı, 1994). Kuzey Afrika bölgesi olan bu coğrafyanın günümüz ülkeleri ise Fas, Tunus, Cezayir, Libya ve Moritanya’dır.Ebû Medyen el-Ğavs zaviyesi özellikle Kudüs’te yaşayan ve hac ibadeti için Kudüs’e yolu düşen Mağriblilerin yiyecek, içecek ve giyim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması için vakfedilmiştir. Zaviyenin mülkiyet kaynağı ise Kudüs’teki Ebû Medyen’e ait olan Aynu Karim köyü arazileridir (Güneş, 2015: 11). Ayrıca Silsile kapısı civarında bulunan ve sınırları vakfiye metninde belirtilmiş olan bir ev de vakfedilenler arasındadır (Eroğlu, 2021a: 361). Gazze’deki zaviye 20. yüzyılda yeniden mescit olarak inşa edilmiştir (Eroğlu, 2021b: 403). Bu mescit Ekim 2023’ten sonra İsrail tarafından bombalanarak tahrip edilmiştir (AA, 2025).Hakkında yazılan biyografilerde Ebû Medyen “Şeyhlerin Şeyhi, Ariflerin Efendisi” olarak adlandırılmıştır (Vincent, 1996: 10-11). İlmi ve cömertliği ile bölgede döneminin en etkili kişisi olarak anılmaktadır. Ebû Medyen dalları Mağrib coğrafyasına kadar uzanan bir ağaç gibi Kudüs’teki Müslümanların maddi ve manevi ihtiyaçlarının karşılanması için çalışmıştır.Okuma ÖnerileriGüneş, Hasan Hüseyin (2017). “XVIII. Yüzyıl Kudüs’ünde Magribe Vakıfları”. Vakıf ve Toplum, (5), 70-77.
Kuzey Afrika ve Endülüs tasavvuf geleneğinin öncü isimlerinden olan Ebû Medyen el-Ğavs (594/1198), İşbîliye’de doğmuş; Mağrib ve bilhassa Fas ulemasından dersler almıştır. Özellikle Muhâsibî’nin (öl.243/857) er-Riʿâye li-Hukūkıllâh ve Gazzalî’nin (öl. 505/1111) İhyâu’l-Ulûmu’d-Dîn eserlerini ilke olarak benimseyen Ebû Medyen’in tarikatı, Medyeniyye olarak yayılmış ve Mağrib’de kurulan ilk tarikat olması açısından daha sonraki tasavvufî gelenekleri etkilemiştir. “el-Akîde” ve “el-Vasiyye” isimli risaleler yazmış olan Ebû Medyen’in, kaside ve şiirleri Divanu Ebû Medyen’de bir araya getirilmiştir (Zor, 2021: 19). Muhyiddin İbnü’l-Arabî, (ö. 638/1240) el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye eserinde en çok yer verdiği isimlerden olan Ebû Medyen’i tüm şeyhlerinden üstün tutmuş ve “şeyhü’l-meşâyih” olarak anmıştır (Ulupınar, 2013: 111-120).
Mescid-i Aksâ’nın Silsile ve Meğâribe kapılarının açıldığı kısımları kapsayan ve Mağriblilerin yaşadığı mahalle olan Meğâribe’de 1320 yılında kurulmuş Ebû Medyen el-Ğavs Zaviyesi uzun yıllar varlığını korumuştur (Eroğlu, 2021a). Gazze’de de Ebû Medyen el-Ğavs isimli bir zaviye kurulmuştur (Eroğlu, 2021b). Meğâribe Mahallesindeki bu zaviye, Ebû Medyen’in torunu Şuayb b. Muhammed b. el-Şuayb tarafından vakıf haline getirilmiştir. Meğâribe ismi, İslam coğrafyasının batı bölgesi olarak Mısır ile Atlantik Okyanusu arasındaki bölgeyi tanımlayan Mağrib ifadesinden dolayı Mağriblilerin yaşadığı yer anlamında kullanılmaktadır (Yazıcı, 1994). Kuzey Afrika bölgesi olan bu coğrafyanın günümüz ülkeleri ise Fas, Tunus, Cezayir, Libya ve Moritanya’dır.
Ebû Medyen el-Ğavs zaviyesi özellikle Kudüs’te yaşayan ve hac ibadeti için Kudüs’e yolu düşen Mağriblilerin yiyecek, içecek ve giyim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması için vakfedilmiştir. Zaviyenin mülkiyet kaynağı ise Kudüs’teki Ebû Medyen’e ait olan Aynu Karim köyü arazileridir (Güneş, 2015: 11). Ayrıca Silsile kapısı civarında bulunan ve sınırları vakfiye metninde belirtilmiş olan bir ev de vakfedilenler arasındadır (Eroğlu, 2021a: 361). Gazze’deki zaviye 20. yüzyılda yeniden mescit olarak inşa edilmiştir (Eroğlu, 2021b: 403). Bu mescit Ekim 2023’ten sonra İsrail tarafından bombalanarak tahrip edilmiştir (AA, 2025).
Hakkında yazılan biyografilerde Ebû Medyen “Şeyhlerin Şeyhi, Ariflerin Efendisi” olarak adlandırılmıştır (Vincent, 1996: 10-11). İlmi ve cömertliği ile bölgede döneminin en etkili kişisi olarak anılmaktadır. Ebû Medyen dalları Mağrib coğrafyasına kadar uzanan bir ağaç gibi Kudüs’teki Müslümanların maddi ve manevi ihtiyaçlarının karşılanması için çalışmıştır.
Güneş, Hasan Hüseyin (2017). “XVIII. Yüzyıl Kudüs’ünde Magribe Vakıfları”. Vakıf ve Toplum, (5), 70-77.
AA (2025). İsrail’in 467 Gündür Saldırılarını Sürdürdüğü Gazze’de Can Kaybı 46 Bin 707’ye Yükseldi. Erişim Tarihi: 08.03.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israilin-467-gundur-saldirilarini-surdurdugu-gazzede-can-kaybi-46-bin-707ye-yukseldi/3450538.
Eroğlu Memiş, Şerife (2021a). “Kudüs’te Ebu Medyen el-Ğavs ve Şeyh Ömer el-Mücerred Vakıflarının Mali Durumu, 1855-1900”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi (17), 355-414.
Eroğlu Memiş, Şerife (2021b). “Geç Dönem Osmanlı Gazze’sinde Ebu Medyen el-Ğavs Zâviyesi Vakfı”. Mukaddime 12 (2), 380-411.
Güneş, Hasan Hüseyin (2015). “Kudüs’te Bir Mahalle: Sekiz Yüz Yıllık Meğâribe Mahallesi ve Serencamı”. Vakıflar Dergisi, 44, 9-35.
Ulupınar, Hamide (2013). İbn Arabi’nin Mürşidi: Ebû Medyen el-Mağribî. İstanbul: Gelenek Yayıncılık.
Vincent, J. Cornell (1996). The Way of Abu Madyan, Doctrinal and Poetic Works of Abū Madyan Shu‘ayb ibn al-Husayn al-Ansârī. Cambridge: The Islamic Texts Societys.
Yazıcı, Tahsin (1994). “Ebû Medyen”. TDV İslâm Ansiklopedisi, 10, 186-187.
Zor, Muhammed Revaha (2021). Ebû Medyen Şu’ayb el-Ensârî’nin Hayatı, Eserleri Edebî Yönü ve Sûfî Şiiri [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
| apa | Artuç, G. (2026). Ebû Medyen el-Ğavs. H. Y. Başdemir & M. Uçar (Ed.), Filistin Sözlüğü. (ss. 412-413) Anadolu Ajansı - AA Kitap. |
|---|---|
| isnad | Artuç, Gülizar. “Ebû Medyen el-Ğavs”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 412-413. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026. |
Filistin Sözlüğü AA Kitap ve Filistin Akademik Düşünce Platformu tarafından hazırlanmıştır.
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"Ebû Medyen el-Ğavs" maddesi için tartışma başlatın
Okuma Önerileri
