Euphrates Mozaiği

Euphrates Mozaiği, Gaziantep il sınırları içindeki Zeugma Antik Kenti’nde, Belkıs/Zeugma Mezarlıküstü mevkiinde yürütülen kazılar sırasında gün yüzüne çıkarılan bir taban mozaiğidir. Roma Dönemi’ne tarihlenen eser, Fırat Nehri’ni kişileştiren mitolojik nehir tanrısı Euphrates’i betimlemektedir. Mozaik Zeugma Mozaik Müzesi'nde sergilenmektedir.

İkonografi ve Betimleme

Sekizgen bir kompozisyona sahip olan mozaiğin merkezinde Fırat Nehir Tanrısı Euphrates yer almaktadır. Figür, bir divan üzerine uzanmış (klinē) pozisyonda betimlenmiştir. Euphrates, dirseğinin altına yerleştirilen bir testiden (hydria) akan sularla tasvir edilmiştir. Akan suyun olduğu bölgeden bitkilerin çıkması, nehrin bereketi simgelediğine işaret etmektedir.^【1】  Tanrının elinde tuttuğu dal ise doğa ile olan ilişkisini vurgulayan bir diğer unsurdur.

Mitolojik Arka Plan

Mozaiğin ana figürü olan Euphrates’in mitolojik kökeni trajik bir hikâyeye dayanmaktadır. Efsaneye göre Euphrates’in Aksurtas adında bir oğlu vardır. Euphrates, bir gün karısının yanında uyuyan öz oğlunu yanlışlıkla bir yabancı sanarak öldürür. Gerçeği anladığında yaşadığı büyük üzüntü nedeniyle kendisini o dönemde "Medos" adıyla bilinen ırmağa atarak intihar eder. Bu olaydan sonra nehir, onun adıyla anılmaya başlanmış ve "Euphrates" (Fırat) adını almıştır.^【2】 

Sanatsal ve Tarihsel Önemi

Fırat Nehri kıyısında kurulan Zeugma Antik Kenti için nehir yaşamsal bir öneme sahiptir. Euphrates Mozaiği, kentin bu önemli su kaynağına atfettiği değeri ve onu tanrılaştıran anlayışı yansıtan bir örnektir. Eser, Roma İmparatorluk Dönemi mozaik sanatının teknik ve estetik özelliklerini taşımaktadır.