Fatma Girik

Fatma Girik, 12 Aralık 1942’de İstanbul’da doğmuş, Türk sinemasında 1950’li yılların sonlarından itibaren geniş bir filmografiye sahip olarak Yeşilçam’ın en üretken isimlerinden biri hâline gelmiş bir oyuncudur. Yaklaşık 180’in üzerinde filmde rol alan Girik, özellikle 1960’lı ve 1970’li yıllarda başrol aldığı yapımlarla sinema tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Kariyeri boyunca Antalya Altın Portakal ve Adana Altın Koza gibi festivallerde birçok kez “En İyi Kadın Oyuncu” ödülüne layık görülmüş, 1989–1994 yılları arasında Şişli Belediye Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Sanat yaşamının yanı sıra siyasi ve kültürel çalışmalarıyla da bilinen Girik, 24 Ocak 2022’de hayatını kaybetmiştir.

Çocukluk ve Aile Kökeni

Fatma Girik, 12 Aralık 1942’de İstanbul’un Sultanahmet semtinde dünyaya gelmiştir. Ailesi Kocamustafapaşa’da yaşamış, çocukluğunun önemli bir bölümü anneannesinin bulunduğu Sultanahmet’te, Cedid Mehmed Efendi Medresesi çevresinde geçmiştir. Girik, dayıları ve kız kardeşiyle birlikte medrese odasında büyümüş, aile içindeki ekonomik koşulların etkisiyle genç yaşlarda çalışma hayatıyla tanışmıştır. Cağaloğlu Kız Lisesi'nde eğitim görmüş, ancak lise döneminde sinemaya olan ilgisini ailesine açıklamış, babası kendisine ne yaparsa yapsın “adam gibi” yapmasını öğütlemiştir.

Sinemaya İlk Adım: Figüranlık Yılları

Girik, 14 yaşında figüran olarak sinemaya adım atmıştır. Annesiyle birlikte setlere gitmiş, ilk kez Seyfi Havaeri’nin yönettiği “Leke” (1957) filminde figüran olarak yer aldıktan sonra aynı filmde ilk başrolünü elde etmiştir. Ardından Memduh Ün'ün yönettiği “Murada Ereceğiz” (1958) filminde rol almıştır.

Sanatçının kariyerindeki önemli kırılma noktası, Memduh Ün tarafından yönetilen “Ölüm Peşimizde” (1960) filmindeki performansı olmuştur. Bu yapımdan sonra sinema sektöründe daha görünür hâle gelmiş, başrollerde yer almaya başlamıştır.

1960–1970 Dönemi: Üretkenlik ve Başroller

1960’lı yıllar, Girik’in en yoğun film üretim dönemini oluşturmuştur. Bu yıllarda, hem köy temalı filmlerde hem de toplumsal yapıyı konu alan dramalarda başrol oynamıştır. Filmleri arasında:

• 1957–1960 arasındaki erken dönem yapımları: “Memiş İş Peşinde”, “Leke”, “İstiklal Uğrunda”, “Çakır Eminem”, “Üsküdar İskelesi”, “Vatan ve Namus”
• 1961–1965 dönemi önemli yapımları: “İki Damla Gözyaşı”, “Duvaksız Gelin”, “Küçük Beyefendi”, “Cengiz Han’ın Hazineleri”, “Bulunmaz Uşak”, “Yaralı Aslan”, “Köye Giden Gelin”, “Keşanlı Ali Destanı”, “Kartalların Öcü”, “Hırsız”
• 1966–1971 yılları: “Karakolda Ayna Var”, “Avare Kız”, “Yaprak Dökümü”, “Sürtüğün Kızı”, “Köroğlu”, “Menekşe Gözler”, “Boş Beşik”, “Şoför Nebahat”, “Kerem ile Aslı”, “Mahşere Kadar”

1962’de Memduh Ün’ün yönettiği Belalı Torun filmiyle oyunculuk tarzında belirgin bir değişim başlamış, dramatik rollerden farklı tipolojilere yönelmiştir.

Bu dönem Fatma Girik’in Yeşilçam’da en çok tanınan kadın oyuncular arasında yer aldığı yıllar olarak kaydedilmiştir.

1970–1980 Arası Sinema Çalışmaları

1970’li yıllar, Girik’in hem köy filmlerinde hem toplumsal filmlerde sıklıkla rol aldığı bir dönem olmuştur. Bu dönemde başrol oynadığı filmler arasında:

• 1972–1975: “Leyla ile Mecnun”, “Ekmekçi Kadın”, “Rabia”, “Ezo Gelin”, “Hz. Ömer’in Adaleti”, “Talihsiz Yavrum”, “Önce Vatan”, “Ağrı Dağı Efsanesi”, “Ana Kurban Can Kurban”
• 1976–1980: “Kadın Hamlet”, “Ana Ocağı”, “Hatasız Kul Olmaz”, “Gelincik”, “Yaşam Kavgası”, “Bağrıyanık”

Bu dönemde Kemal Sunal ile birlikte Can Film adlı yapım şirketini 1978 yılında kurmuştur.

1980 Sonrası Yapımlar, Televizyon ve Sinema

1980’li yıllarda da sinema çalışmalarını sürdüren Girik, “Kanlı Nigar” (1981), “Gülsüm Ana” (1982), “Postacı” (1984) ve “Yılanların Öcü” (1985) filmlerinde başrol üstlenmiştir. 1987’de, Yeşilçam’daki daralma sonrasında TRT yapımı Gönül Dostları dizisiyle televizyon izleyicisiyle buluşmuş, bu performansıyla Kültür Bakanlığı tarafından ödüllendirilmiştir.

1990’lı yıllarla birlikte sinema sektöründe daha az yer almaya başlamış, 2005 yılında “Sinema Bir Mucizedir”, 2012’de ise “Babalar ve Evlatlar” yapımlarında rol alarak ekranlara dönmüştür.

Ödüller ve Sanatsal Tanınırlık

Girik’in aldığı başlıca ödüller şunlardır:

• 1965 – II. Antalya Film Şenliği, Keşanlı Ali Destanı, En İyi Kadın Oyuncu
• 1967 – IV. Antalya Film Şenliği, Sürtüğün Kızı, En İyi Kadın Oyuncu
• 1969 – I. Adana Altın Koza Film Festivali, Büyük Yemin ve Ezo Gelin, En İyi Kadın Oyuncu
• 1971 – III. Adana Altın Koza, Acı, En İyi Kadın Oyuncu
• 1998 – 35. Antalya Film Şenliği, Yaşam Boyu Onur Ödülü
• 2001 – İstanbul Uluslararası Film Festivali, Onur Ödülü
• 2007 – 18. Ankara Film Festivali, Aziz Nesin Emek Ödülü
• 2006 – SDÜ Senatosu tarafından Fahri Doktora unvanı

Ayrıca 1965 ve 1975 yıllarında iki farklı 45’lik plak çıkarmıştır.

Siyasi Kariyer: Şişli Belediye Başkanlığı

Fatma Girik, 1988 yılında siyasete girmiş ve 1989 yerel seçimlerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti’den (SHP) Şişli Belediye Başkanı seçilmiştir. Bu görevini 1994 yılına kadar sürdürmüştür. Belediye başkanlığı döneminde bir yandan da toplumsal konulara yönelik programlar üretmiş, 1990 yılında “Söz Fato'da” isimli televizyon programını hazırlamıştır.

Son Yıllar ve Vefatı

2017’de hayat arkadaşı Memduh Ün’ün vefatının ardından bir süre Bodrum’da yaşamını sürdüren Fatma Girik, çeşitli sağlık sorunları nedeniyle tedavi görmekteydi.

Sanatçı, 24 Ocak 2022’de, Covid-19’a bağlı viral pnömoni tedavisi sırasında gelişen çoklu organ yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Cenazesi Muğla’nın Bodrum ilçesinde Memduh Ün’ün yanına defnedilmiştir.

Sinema Tarihindeki Yeri

Kaynak metinlere göre, Fatma Girik’in sinema kariyeri 180’i aşkın filmden oluşmakta olup, 1950’lerden 2000’lere uzanan uzun bir dönemi kapsamaktadır. Gerek film sayısı gerek festival başarıları nedeniyle Yeşilçam döneminde üretken oyuncular arasında yer almaktadır. Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit ve Filiz Akın ile birlikte Yeşilçam’da “dört yapraklı yonca” olarak anılan oyuncular arasında sayılmıştır.