Günay KUT

Günay Kut, Türkoloji alanında akademik birikimi, eğitimci kimliği ve entelektüel bakışıyla tanınan, Türkiye'nin kültür ve edebiyat tarihine katkılar sağlamış bir bilim insanıdır. Hayatı boyunca edebiyata ve kültürel mirasa olan tutkusunu, akademik çalışmalarıyla harmanlanmış, geniş bir öğrenci kitlesine ilham kaynağı olmuştur.

Çocukluk ve Aile Kökenleri

Günay Kut, Bayburt’ta dünyaya gelmiştir. Babası Balıkesirli bir veteriner hekimdir ve meslek icabı Bayburt’a atanmıştır. Babası, İstanbul’da veterinerlik okurken aynı zamanda ve Orhan Şaik Gökyay gibi önemli isimlerle tanışan entelektüel bir figürdür. Ailevi bağların edebiyat ve kültürle harmanlandığı bu ortamda yetişen Günay Kut, babasının edebiyata olan sevgisinden derinden etkilenmiştir. Annesi ise Trabzonlu bir ailenin kızıdır. Günay Kut, bu atmosferde büyürken aile fertlerinin bireysel hikayelerinden de etkilenmiştir. Örneğin, babasının gençlik yıllarında Nazım Hikmet ve Orhan Şaik Gökyay’ın eserlerini okumaya olan ilgisi, evin kültürel dokusunu şekillendirmiştir. Ablası Gönül Tekin, Günay Kut’un hayatında ve akademik yolculuğunda önemli bir yere sahiptir. Gönül Tekin, ilerleyen yıllarda Türkoloji alanında önemli çalışmalara imza atarak kardeşiyle aynı meslek alanında katkı sağlamıştır.

Günay Kut’un çocukluk dönemi ve yetiştiği kültür ortamı, onun hayatında önemli bir yer tutmaktadır. Kendisi bu dönemle ilgili anılarını paylaşarak, kültürel birikiminin kökenlerini ve etkileyici aile hikayelerini gözler önüne sermektedir;

"...Daha ilkokula giderken rahmetli ninemden (babamın annesi) Yûnus’un ünlü 

Bir garib ölmüş diyeler 

Üç gün sonra duyalar 

Soğuk su ile yuyalar 

Şöyle garib bencileyin 

dörtlüğünü duyardım. Başucundaki kitaplardan birini boş kaldıkça okuduğunu görürdük. O zaman onun ne olduğunu sormazdım. Daha sonraları Kara Davud olduğunu öğrendim. Yine ilkokul 3. ve 4. sınıfta iken bize Battâl-nâme okurdu. Yaz geceleri uzun olurdu. O zamanlar radyo da yoktu henüz evimizde.  Ninem biz iki kardeşi karşısında oturttur ve Battal’ın maceralarını okurdu. Ertesi akşamı iple çekerdik. Şimdi hatırınızda neler kaldı derseniz sadece bir konu dışında “hiç” derim. Ama Battal bizim gözümüzde bir kahraman, herkesten üstün ve gözü pek biri idi. Aklımda kalan kısım da Kara Koncolosla ilgili bir kısımdır. Diğer bir kitabı daha vardı; oradan da nedense bize cennetle ilgili bölümü okurdu. Çok sonraları, mesleğe girdikten sonra bu kitabın Muhammediyye olduğunu öğrendim. Anneannem de çok enteresan bir kadındı. Halk hikâyelerine meraklıydı. Bize Trabzon şivesiyle hikâye anlatırdı. Ablam o hikâyelerin altı tanesini bastı. Diğer altı tanesi eşi Şinasi Tekin Bey’in bilgisayarındaydı. Ölümünden sonra o bilgisayar bir türlü açılamadı. Orada kalanlar basılamadı..."

Bu anılar, Günay Kut’un edebi ve kültürel birikiminin temellerini atan önemli unsurlar arasında yer almıştır.

Eğitim Yılları ve Akademik Serüvenin Başlangıcı

Çocukluğu boyunca babasının mesleği nedeniyle farklı şehirlerde yaşamak durumunda kalan Günay Kut, ilk ve orta öğrenimini Aydın’da tamamlamıştır. Daha sonra, ailesinin kararıyla İstanbul’a gönderilerek lise eğitimine burada devam etmiştir. İstanbul’daki eğitimi sırasında 6-7 Eylül 1955 olayları gibi toplumsal çalkantılar, ailesinin yaşamını ve kararlarını da etkilemiştir. 1956 yılında İstanbul Üniversitesi Türkoloji Bölümü’ne başlamış ve burada dönemin saygın akademisyenleriyle çalışma fırsatı bulmuştur. Reşit Rahmeti Arat, Faruk Timurtaş, Ahmet Caferoğlu, Ali Nihat Tarlan, Fahir İz ve Mehmet Kaplan gibi isimlerin rehberliğinde yoğun bir akademik eğitim almıştır. Bu süreçte, Çapa Yüksek Öğretmen Okulu’nda aldığı dersler, Kut’un eğitim anlayışını pekiştirmiştir. 1960 yılında mezun olması planlanan Günay Kut’un eğitimi, 27 Mayıs Darbesi nedeniyle gecikmiştir. Ancak bu zorlu süreç, onun akademik hedeflerinden vazgeçmesine neden olmamış, aksine akademik azmini artırmıştır.

Akademik Kariyer ve Edebiyat Tutkusu

Günay Kut’un akademik kariyeri, Türkolojiye duyduğu derin ilgi ve disiplini sayesinde hızla ilerlemiştir. Çalışmalarında hem eski Türk edebiyatına hem de halk edebiyatına yer veren Kut, bu alanlarda önemli araştırmalar yapmıştır. Özellikle dönemin önemli hocalarından aldığı eğitim, onun eleştirel ve analitik bakış açısını geliştirmiştir. Faruk Timurtaş’ın Türk dili ve edebiyatı üzerine verdiği dersler, Günay Kut’un bu alana olan ilgisini pekiştirirken, Fahir İz’in modern Türk edebiyatı üzerindeki analizleri onun akademik bakış açısını zenginleştirmiştir. Ali Nihat Tarlan’ın Osmanlı edebiyatı üzerine yaptığı çalışmalardan aldığı ilham, onun akademik kimliğini şekillendiren unsurlardan biri olmuştur.

Ablası Gönül Tekin ile birlikte Çapa Yüksek Öğretmen Okulu’nda Orhan Şaik Gökyay’la haftada bir kez gece derslerine (saat 20.30-24.00 arası) katılmışlardır. Günay Kut, hocasıyla hayatı boyunca ilişkisini sürdürmüş ve ondan araştırmanın nasıl yapılacağına dair çeşitli yönleri öğrenmiştir. Saha ile ilgili lügat ve diğer kaynakları da Orhan Şaik Gökyay’ın yakın çevresinde görerek ve öğrenerek edebiyat bilgisini derinleştirmiştir. Ayrıca Ali Nihat Tarlan ile edisyon kritik yaptıkları Zati Divanı çalışması sayesinde bu alanda önemli bir birikim kazanmıştır.

Günay Kut’un hayatı, Türkolojiye ve Türk edebiyatına adanmış bir akademik serüveni yansıtmaktadır. Aileden gelen kültürel miras ve güçlü akademik rehberlik, onun kariyerini şekillendiren önemli etkenlerdir.

Ödülleri

• 6 Aralık 2001’de Boğaziçi Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi’nin uzun yıllar görev yapmış öğretim üyelerinin onuruna düzenlediği toplantıda “20 Yıllık Hizmet Ödülü”ne layık görülmüştür.
• 17 Mart 2003 tarihinde Boğaziçi Üniversitesi’nde Rektörlük tarafından düzenlenen törende “Boğaziçi Üniversitesi Vakfı 2002 Yılı Araştırmada Üstün Başarı Ödülü”ne layık görülmüştür.
• “Edebiyata Hayat Verenler: Prof. Dr. Günay Kut Adına.” İstanbul, Tarık Zafer Tunaya, 17 Aralık 2006.
• 23 Şubat 2007’de İstanbul Teknik Üniversitesi Süleyman Demirel Kültür Merkezi’nde düzenlenen törende “Elginkan Vakfı Türk Kültürü Araştırma Ödülü (2006)”ne Prof. Dr. İnci Enginün ile layık görülmüştür.
• TUBA (Journal of Turkish Studies-Türklük Bilgisi Araştırmaları) adlı derginin 2003 ve 2004’te yayımlanan ikişer ciltlik 27. ve 28. sayıları kendisine Armağan edilmiştir.
• “Kütüphanelere Ömrünü Verenler Gençlerle Buluşuyor.” 46. Kütüphane Haftası. İstanbul, Ali Emiri Kültür Merkezi, Mart 2010.
• Ateşbaz-ı Veli Mustafa Ödülleri: 2010 yılı Tuğrul Şavkay Emek ve Onur Ödülü. 28 Nisan 2010.
• Günay Kut Onuruna Metin Tespitinden Metinsel Eleştiriye Uluslararası Sempozyumu. 1-2 Kasım 2012. Boğaziçi Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü.
• Journal of Turkish Studies-Türklük Bilgisi Araştırmaları, Sempozyum: Prof. Dr. Günay Kut Onuruna Metin Tespitinden Metinsel Eleştiriye. Yayına hazırlayan Fatma Büyükkarcı Yılmaz. C. 45. Cambridge Mass.: Harvard Üniversitesi, Yakındoğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü, 2016 [2017].
• Mart 2017 tarihinde Boğaziçi Üniversitesi’nden “Emeritus Profesör” ünvanını almıştır.

2024 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü

29 Ekim 2024 tarihinde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi Sergi Salonu'nda düzenlenen özel bir programda, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan "2024 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü" sahiplerini açıklamıştır. Bilim, Kültür, Edebiyat, Müzik, Sinema, Tiyatro, Kütüphanecilik ve Zanaatlar alanları ile Vefa başlıklarında verilen ödüllerde, 2009 yılında hayatını kaybeden yönetmen Halit Refiğ ile birlikte toplam dokuz isim ödüle layık görülmüştür.

Bilim Kültür alanında ise Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Emeritus Prof. Dr. Günay Kut, aynı alanda çalışmalarını sürdüren Prof. Dr. Gönül Tekin ile birlikte bu yıl ödüle layık görülen isimler arasında yer almış, bu ödülle Günay Kut’un Türkolojiye yaptığı katkıların ulusal çapta bir kez daha takdir edilmesini sağlamış ve onun akademik kariyerindeki önemli bir kilometre taşı olmuştur.

Günay-Turgut Kut İhtisas Kitaplığı

Günay-Turgut Kut İhtisas Kitaplığı’nın açılışı 1 Kasım 2024 tarihinde Rami Kütüphanesi’nde gerçekleştirilmiştir. Prof. Dr. Günay Kut’un Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı’na bağışladığı kitaplardan oluşan ihtisas kitaplığının açılışına Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Sayın Batuhan Mumcu, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanı Coşkun Yılmaz ve Sayın Günay Kut katılmıştır. Günay-Turgut Kut İhtisas Kitaplığı, Rami Kütüphanesi 177 numarada araştırmacılara hizmet verecektir.

Çalışmaları

Günay Kut’un akademik kariyerinde birçok önemli eser bulunmaktadır. Günay Kut proje, sergi, tez danışmanlığı vb. dışında 24 adet kitap, 172 makale ve 61 bildiri yayımlamıştır. 1983-2010 yılları arasında 23 öğrencinin yüksek lisans tezini yönetmiştir. Aşağıda, çalışmalarından bazıları listelenmiştir. Detaylı bilgi için kendisinin hazırlamış olduğu listeye bakılabilir.

Kitaplar

1977

Contemporary Turkish Short Stories: An Intermediate Reader. Edited by Richard L. Chambers and Günay Kut (Alpay). Minneapolis and Chicago: Bibliotheca Islamica, 1977.

1978

Heşt Bihişt: The Tezkire by Sehi Beg, An Analysis of the First Biographical Work on Ottoman Poets with a Critical Edition Based on MS. Süleymaniye Library, Ayasofya O. 3544. Cambridge, Mass.: Harvard University, 1978.

1983

Ormanda Yaşam=Das Leben im Wald. Meral Alpay ile. Almancaya çeviren Zeynep Sayın. İstanbul: Yapı ve Kredi Bankası, 1983.

1984

Yazma Eserlerde Vakıf Mühürleri. Nimet Bayraktar ile. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1984.

1986

Et-Terkibât fî Tabhi'l-hulviyyât: Tatlı Pişirme Tarifleri. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1986.

1989

Tercüman Gazetesi Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Kataloğu. İstanbul: Tercüman Gazetesi, 1989.

Orhan Şaik Gökyay: Hayatı ve Eserleri. Ankara: Kültür Bakanlığı, 1989.

1996

Mehmed Râ'if: Mir’ât-ı İstanbul: I. Cild Asya Yakası. Düzeltilmiş ve Notlarla Yayına Hazırlayan Günay Kut, Hatice Aynur. İstanbul: Çelik Gülersoy Vakfı, 1996.

1999

Türk Lehçeleri Üzerine Bir Deneme. Esra Karabacak ve Nesrin Altun ile. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi, 1999.

2001

Muhibbî Dîvânı: Nuruosmaniye Kütüphanesi No 3873'teki Karamemi Tezhipli Nüshasının Tıpkıbasımı. Giriş Hazırlayan Günay Kut. Ankara: Kültür Bakanlığı, 2001.

2003

Şemsi Ahmed Paşa: Şeh-name-i Sultan Murad. Nimet Bayraktar ile. Cambridge, Mass.: Harvard Üniversitesi, Yakındoğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü, 2003.

Nureddin Abdurrahman İbni Ahmed-i Cami: Beşinci Taht: Yusuf ve Züleyha. Cambridge, Mass.: Harvard Üniversitesi, 2003.

Turkish Manuscripts in the Bodleian Library. Hazırlayan Günay Kut. Oxford: Oxford Üniversitesi, 2003.

Ali Şîr Nevâî, Garâ’ibü’s-sıgar: İnceleme, Karşılaştırmalı Metin. Hazırlayan Günay Kut. Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003.

2005

Yazmalar Arasında: Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları 1. Yayına Hazırlayan Fatma Büyükkarcı Yılmaz. İstanbul: Simurg, 2005.

2010

Rumelihisarı Şehitlik Dergâhı Mezar Taşları. Edhem Eldem ile. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2010.

2012

Boğaziçi Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Kütüphanesi Kataloğu. Hatice Aynur ile. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi, 2012.

Acâibü’l-Mahlûkât: İnceleme ve Tıpkıbasım. Hazırlayan Günay Kut. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2012.

2014

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yazmaları Kataloğu. 3c. Zehra Toska, Fatma Büyükkarcı Yılmaz, Tülay Gençtürk Demircioğlu ve Arzu Atik ile. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, 2014.

Mir’âtü’l-fevâ’id fî Terâcimi Meşâhiri Âmid: Diyarbakır Ulemâ ve Eşrâfı, Mukaddime, Cilt 1 Ali Emîrî. Yayına Hazırlayan Günay Kut, Mesud Öğmen, Abdullah Demir. 2 c. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2014.

2020

Alî Şir Nevâyî, Külliyât-ı Nevâyî (İnceleme-Tıpkıbasım) Haz. Günay Kut. İnceleme Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Revan 808’de yer alan Külliyât-ı Nevâyî ile ilgili notlar, s. 11-68.

2021

Yazma Eserlerde Vakıf Mühürleri. İkinci Baskı. Günay Kut - Nimet Bayraktar. (İlavelerle yayına hazırlayanlar: Ahmet Çınar - Tenzile Şahal. Arapça çeviri: Muhammed Şahin - Muhammed Fatih Ünlü.) İstanbul, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2021.

Makaleler

1961

Zati ve Şem‘ ü Pervane Mesnevisi. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi XI (1961): 129-142.

1964

Refî'î. İslâm Ansiklopedisi, c. IX. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 1964: 668.

Rıza. İslâm Ansiklopedisi, c. IX. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 1964: 727-728.

1965

Ghalatat-ı Meshure. The Encyclopaedia of Islam, New Edition, c. II, Leiden and London: 997.

1970

Ghazali. The Encyclopedia of Islam, New Edition. V. II, Leiden and London 1965, reprint 1970,1042-1043.

1971

British Museum'daki Türkçe Yazmalar Üzerine Notlar. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 1971: 209-230.

Hakim Ata: Bir Hayatı İnceleme. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 1971: 179-230.

1973

Aşkî ve Heft Peyker Çevirisi. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1972. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1973: 127-151.

1974

Gazâlî'nin Mekke'den İstanbul'a Yolladığı Mektup ve Ona Yazılan Cevaplar. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1973-74. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1974: 223-252.

1976

Lami’i Çelebi and His Works. Journal of Near Eastern Studies XXXV, Sayı 2 (1976): 73-93.

1977

Bursa ve Manisa İl-Halk Kütüphanelerindeki Bazı Türkçe Yazmalar Üzerine. Journal of Turkish Studies – Türklük Bilgisi Araştırmaları I. Cambridge, Mass.: Harvard Üniversitesi, 1977: 121-147.

1978

Fürkat-name. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1977. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1978: 333-353.

“Sehî Divanı”, Çevren, Yıl 6, Sayı 20, Priştine 1978, s. 23-43.

1979

Edirne Selimiye Kütüphanemizdeki Türkçe Yazmalar Üzerine. Journal of Turkish Studies, III, Cambridge: Mass. Harvard University, 1979, s. 259-272.

“Hakim Ata”, The Encyclopedia of Islam, New Edition V. III, 1971, reprint 1979, p. 1117-1118.

1980

Literary Perspectives: Manuscript Libraries in Istanbul. Current Turkish Thought, Sayı 43 (1980): 1-36.

1981

Yazmalar Arasında: Mizahi Bir Lugat. Milli Kültür II, Sayı 6-8 (Kasım-Aralık 1980-Ocak 1981): 69-71.

1983

Kanunî'nin Oğulları Sultan Bayezid ve Sultan Cihangir'in Sünnet Düğünlerindeki Ziyafetler. Catering Gourmet (1983): 18-21.

1986

Mihr ü Mah. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, c. VI. İstanbul: Dergâh, 1986: 332-333.

1988

Abdülvâsi Çelebi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. I. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1988: 283-284.

1991

Yunus'un Hayatı ve Şiirleri. Kadıköy Anadolu Lisesi (1991).

1999

Türk Lehçeleri Üzerine Bir Deneme. Proje Çalışmaları (1999).

2012

Acâibü’l-Mahlûkât Çalışmaları. Süleymaniye Yazma Eserler (2012).

2014

Sultan III. Mehmed’in Sünnet Düğünü ve Türbesi’nin Kitabesi, s. 191-205. Sultan III. Mehmed ve Dönemi Bursa, 2014.

2015

Bedr-i Dilşâd’ın Murâd-nâme’si Üzerine. Sultan II. Murad ve Dönemi (2015): 91-99.

2019

Muhibbi Divanı’nın Yayımları ve Nüshaları Üzerine Kanuni Sultan Süleyman Dönemi ve Bursa, s.74-90. Bursa, Osman Belediyesi, 2019.

2021

Şemsi Ahmed Paşa ve Şehnâme-i Sultân Murad Adlı Eseri,. Sultan III. Murad Dönemi ve Bursa. s.322-346 Bursa,. 2021.

Bildiriler ve Konferanslar

1976

Türk Edebiyatında Şem‘ ü Pervâne Mesnevisi ve Kaynakları. II. Milletlerarası Türkoloji Kongresi. İstanbul, 4-9 Ekim 1976.

1982

Esîrî ve Sergüzeşt-nâmesi. IV. Milletlerarası Türkoloji Kongresi. İstanbul, 20-25 Eylül 1982.

1985

Yazma Katalog Çalışmaları. Kütüphane Haftası. İstanbul, 27 Mart 1985.

Acâibü’l-mahlûkât’ın Türkçe Çevirileri Üzerine. V. Milletlerarası Türkoloji Kongresi. İstanbul, 23-28 Eylül 1985.

1986

Şehzade Cihangir ve Bayezid’in Sünnet Düğünlerindeki Yemekler Üzerine. III. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi. İzmir, 23-29 Haziran 1986.

Şirvânî’nin Yemek Kitabı Çevirisine Eklediği Yemekler Üzerine. I. Milletlerarası Yemek Kongresi. İstanbul-Ankara-Konya, 23-30 Eylül 1986.

Türkçe’nin Sözlü ve Yazılı Kullanımında Yapılan Hatalar ve Bunların Düzeltilmesi. Boğaziçi Üniversitesi, 29-30 Eylül 1986.

Some Important Points to be Considered in the Cataloguing and Editing of Turkish Manuscripts. Symposium on Textual Tradition and the Editing of Persian and Turkish Texts. Leiden, 16-18 October 1986.

1987

Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî. Süleymaniye Kütüphanesi, 17 Aralık 1987.

1988

Kanunî Devrinde Edebiyat Hayatı. Marmara Üniversitesi, 18 Aralık 1988.

Türk Mutfağında Çorba Çeşitleri. Uluslararası Yemek Sempozyumu. İstanbul, Beyazıt, 8 Eylül 1988.

1989

Türk Edebiyatında Hint Edebiyatı İzleri. Marmara Üniversitesi, 5 Nisan 1989.

1991

Yunus Emre’yi Anlamak. Edirnekapı Halk Kütüphanesi, 20 Şubat 1991.

Yunus’un Hayatı ve Şiirleri. Kadıköy Anadolu Lisesi, 8 Mart 1991.

Bodleian Kütüphanesi'nde Şark El Yazmaları. 27. Kütüphane Haftası. İstanbul, 29 Mart 1991.

Yunus’u Anlamak. Marmara Üniversitesi, 2 Mayıs 1991.

Nasreddin Hoca Hikâyeleri Yazmaları Üzerine Bir Deneme. IV. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi. Antalya, 6 Mayıs 1991.

13. Yüzyılda Anadolu’da Gelişen Türk Şiiri. IV. Türk Sovyet Kolokyumu. Konya, 12-19 Haziran 1991.

Yunus’u Anlamak. IRCICA, 2 Kasım 1991.

Yunus’un Şiirleri. Süleymaniye Kütüphanesi, 2 Kasım 1991.