Habipbaba Türbesi, Türkiye’nin Erzurum ilinde yer alan ve tasavvuf geleneğiyle ilişkilendirilen bir türbe yapısıdır. Türbenin esasen Timurtaş Baba Türbesi olarak bilindiği, ancak 19. yüzyılda Habip Baba’nın buraya defnedilmesinden sonra halk arasında Habipbaba Türbesi adıyla anılmaya başlandığı belirtilmektedir. Yapı, Erzurum’un tarihî ve dinî mekânları arasında sayılmakta ve yerel inanç dünyasında önemli bir konuma sahip bulunmaktadır.

Konumu

Habipbaba Türbesi, Erzurum kent merkezinde, tarihsel yerleşim alanlarıyla ilişkili bir konumda bulunmaktadır. Kaynaklarda türbenin Tebrizkapı çevresinde yer aldığı, bu bölgenin geçmişten itibaren şehrin önemli geçiş ve yerleşim noktalarından biri olduğu ifade edilmektedir. Türbenin bulunduğu çevre, Erzurum’daki diğer türbe ve dinî yapılarla birlikte değerlendirildiğinde, kentin kültürel peyzajının bir parçası olarak ele alınmaktadır.

Tarihçesi

Habipbaba Türbesi’nin tarihçesi, iki farklı şahsiyet etrafında şekillenmektedir. Kaynaklara göre türbenin ilk olarak Timurtaş Baba adına yapıldığı, ancak yapının ilk inşa tarihine ilişkin kesin bilgilerin bulunmadığı belirtilmektedir. Mevcut yapı, Osmanlı döneminde yeniden ele alınmış ve 19. yüzyılda kapsamlı bir onarım ya da yeniden inşa sürecinden geçmiştir.

Türbenin bugünkü mimari formunun, Sultan Abdülmecid döneminde Erzurum’da görev yapan Kâmil Paşa tarafından 1844 yılında gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda oluştuğu bilinmektedir. Bu tarihte yapılan düzenleme ile yapı yenilenmiş, giriş kısmına onarım kitabesi eklenmiş ve türbe günümüze ulaşan görünümünü büyük ölçüde kazanmıştır.

Habip Baba’nın hayatının son dönemlerinde Erzurum’da bulunduğu ve vefatının ardından 1847 yılında (H. 1264) bu türbeye defnedildiği belirtilmektedir. Bu defin işlemi, türbenin algılanışında önemli bir değişime yol açmış; yapı, zamanla Timurtaş Baba’dan ziyade Habip Baba ile özdeşleşmiştir. Bu durum halk arasındaki kullanım ve adlandırma pratiklerine de yansımış, türbe yaygın biçimde “Habipbaba Türbesi” olarak anılmaya başlanmıştır.

Tarihsel süreç içerisinde türbenin, Erzurum’un geçirdiği siyasi ve toplumsal dönüşümlerden etkilendiği, buna rağmen işlevini ve sembolik önemini koruduğu anlaşılmaktadır. Türbe, Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet dönemine uzanan süreçte varlığını sürdürmüştür.

Mimari Özellikleri

Habipbaba Türbesi’nin açık planlı bir türbedir ve kesme taş kullanılarak inşa edilmiştir. Yapı, dört duvar üzerine oturtulmuş olup kuzey cephesinde bir giriş açıklığı bulunmaktadır. Girişin üzerinde yer alan ve onarım sürecine işaret eden kitabe, türbenin tarihsel gelişimini belgeleyen önemli bir unsurdur.

Türbenin doğu cephesinde bir niş bulunduğu, batı cephesinde ise türbedarın kullandığı mescit mekânına açılan bir pencerenin yer aldığı ifade edilmektedir. Bu unsurlar, yapının yalnızca bir mezar mekânı olarak değil, aynı zamanda ibadet ve ziyaret işlevleriyle de ilişkilendirildiğini

göstermektedir. Mimari açıdan türbe, Erzurum’daki diğer Osmanlı dönemi türbe yapılarıyla benzerlikler taşımaktadır.

Türbede Bulunan Mezarlar

Habipbaba Türbesi içerisinde birden fazla mezar bulunmaktadır. Türbede yer alan mezarlar arasında Habip Baba, Timurtaş Baba ve Habip Baba’nın eşi olduğu belirtilen Hatice Hanım’a ait mezarlar bulunmaktadır. Bunun yanı sıra farklı tarihlerde vefat etmiş kişilere ait mezarlar da türbe içerisindedir.

Mezar taşlarında yer alan yazı ve tarihler, türbenin kullanım sürecinin uzun bir zaman dilimine yayıldığını göstermektedir. Bu durum, yapının yalnızca tek bir şahsiyetle sınırlı kalmayıp zaman içerisinde farklı kişiler için de defin mekânı olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır.

Habip Baba’ya İlişkin Bilgiler

Habip Baba’nın 19. yüzyılda yaşamış bir tasavvuf ehlidir. Aslen Hindistanlıdır ve babası ile birlikte Bitlis'e gelip Uşşâki Ali Baba'ya talebe olmuştur. Veli olduktan sonra hocasının emriyle önce Şam'a sonra Erzurum'a gelerek insanlara İslam'ı anlatmıştır. Habip Baba’nın hayatına dair bilgiler büyük ölçüde menkıbe ve rivayetlere dayanmaktadır. Ancak Erzurum’da bulunduğu dönemde irşat faaliyetleriyle tanındığı ifade edilmektedir. Türbenin zamanla onun adıyla anılması, Habip Baba’nın yerel halk üzerindeki etkisini ve hafızadaki yerini göstermesi açısından dikkat çekicidir.

Kültürel ve Dinî Önem

Habipbaba Türbesi, Erzurum’daki türbeler ve kümbetler arasında sayılmakta ve kentin kültürel mirası kapsamında ele alınmaktadır. Bu yönüyle türbe, Erzurum’un tarihî ve kültürel dokusunun bir parçası olarak değerlendirilmektedir.