Erzincan (İl)

Erzincan, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan, tarihi boyunca pek çok medeniyetin hüküm sürdüğü bir ildir. İpek Yolu üzerinde stratejik bir konumda bulunan Erzincan, tarihsel olarak birçok kültür ve devletin etkisi altında kalmıştır. MÖ 2000'li yıllara kadar uzanan yerleşim izleri bulunan şehir, Urartu, Med, Pers, Helen, Roma, Bizans, ve Osmanlı gibi büyük medeniyetlerin etkisi altına girmiştir.

^{Erzincan (Kaynak:} Erzincan Belediyesi⁾

İlkçağ Dönemi

Erzincan’ın İlkçağ tarihi hakkında kesin bilgilere ulaşılmamış olsa da, yörede Hurrilerin ve daha sonra Hayaslılar ile Azzilerin hüküm sürdüğü kaydedilmektedir. Erzincan’ın, Hititler döneminde de bu medeniyetin egemenliğinde olduğu düşünülmektedir. Hititler, Anadolu’yu MÖ 1850-1180 yılları arasında egemenlikleri altına almış ve bölgeye önemli izler bırakmıştır.

Urartu Dönemi

MÖ 900 civarında Doğu Anadolu’da kurulan Urartu Krallığı, Erzincan’ı da kapsayan geniş bir alana hükmetmiştir. Van’ı başkent olarak belirleyen Urartular, sınırlarını Hazar Denizi’nden Malatya’ya, Erzincan’dan Halep ve Musul’a kadar genişletmiştir. Erzincan’ın Altıntepe yakınlarında yapılan kazılar, bölgenin Urartu egemenliği altında kaldığını göstermektedir.

Medler Dönemi

Urartular’ın yıkılmasından sonra, Erzincan bölgesi MÖ 612’de Medler’in eline geçmiştir. Medler, Anadolu'yu fethederek büyük bir bölgeyi kontrol altına almış ve Perslere kadar bölgeyi yönetmişlerdir.

Persler Dönemi

MÖ 550 civarında Persler, Medler'i yenerek Anadolu'yu ele geçirmiştir. Erzincan da bu dönemde Pers egemenliğine girmiştir. Perslerin hakimiyetinden sonra, bölge Makedonyalılar tarafından fethedilmiştir.

Helenler ve Roma Dönemi

Makedonya Kralı Büyük İskender’in ölümünden sonra, Erzincan bölgesi Makedonya İmparatorluğu’nun bir parçası haline gelmiştir. Ardından Roma İmparatorluğu, MÖ 70 yılında bölgeyi ele geçirmiştir. Roma İmparatorluğu döneminde Erzincan, birçok çatışmanın merkezi olmuştur. Bizans İmparatorluğu'nun da etkisiyle, şehir farklı egemenliklere sahne olmuştur.

İslam Dönemi

İslam fetihlerinin ardından, Hz. Osman döneminde 655 yılında Erzincan, Müslümanların eline geçmiş ve Abbasiler döneminde bölge Arap egemenliğine girmiştir. Bu dönemde çeşitli Bizans saldırıları karşısında Erzincan, Arapların yönetimi altında kalmıştır.

Türkler Dönemi

Türklerin Anadolu'ya akınları, Malazgirt Meydan Muharebesi’nin (1071) ardından hız kazanmıştır. Alparslan’ın komutanlarından olan Mengücek Ahmet Gazi, Erzincan’ı fethederek Mengücekler Beyliği’ni kurmuştur. 1228 yılında Erzincan, Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat tarafından fethedilmiş ve bu tarihten sonra Selçuklular’ın egemenliğine girmiştir. 1243'te Kösedağ Savaşı’ndan sonra Erzincan, İlhanlılar'ın yönetimine girmiştir.

Eretna Beyliği Dönemi

İlhanlıların zayıfladığı dönemde, Alaeddin Eretna 1335’te Erzincan’ı ele geçirmiş ve bağımsızlığını ilan etmiştir. Eretna Beyliği, Akkoyunlular ve diğer yerel beyler ile çeşitli ittifaklar kurarak bölgeyi yönetmiştir.

Osmanlı Dönemi

Osmanlılar, 1473’te Otlukbeli Savaşı ile Erzincan’ı fethetmiş ve bölge Osmanlı egemenliğine girmiştir. 1514'te Safeviler’e karşı yapılan Çaldıran Seferi sonucunda Erzincan, tekrar Osmanlılara katılmıştır. Osmanlı döneminde şehir, stratejik ve kültürel açıdan önemli bir merkez olmuştur.

Modern Dönem

Cumhuriyetin ilanının ardından 1923'te Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ili haline gelen Erzincan, 1939 yılında büyük bir deprem felaketi yaşamıştır. Şehir büyük zarar görmüş, onbinlerce insan hayatını kaybetmiştir. Deprem sonrası şehrin yeniden inşasına başlanmış ve bugünkü Erzincan şehri kurulmuştur. 1916’daki Rus işgali ve 1918’deki kurtuluş, Erzincan'ın tarihindeki önemli olaylardan biridir.

Erzincan, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Yukarı Fırat Havzası'nda yer almaktadır. Coğrafi konumu, 39°02' ve 40°05' kuzey enlemleri ile 38°16' ve 40°45' doğu boylamları arasında yer alır. Erzincan, doğuda Erzurum, batıda Sivas, güneyde Tunceli, güneydoğuda Bingöl, güneybatıda Elazığ, Malatya, kuzeyde Gümüşhane, Bayburt ve kuzeybatıda Giresun illeri ile komşudur. Erzincan'ın yüzölçümü 11.903 km² olup, il merkezi denizden 1.185 metre yüksekliktedir.

^{Erzincan (Kaynak:Pexels/}Selim Özgün⁾

Erzincan ilinin coğrafyası, büyük oranda dağlar ve platolarla kaplıdır. Dağ sıraları, il topraklarının yaklaşık %60'ını kaplamakta olup, bu dağlar çeşitli yönlerde uzanır. Güneybatıdan Munzur Dağları, kuzeybatıdan ise Refahiye Dağları, il sınırlarına girmektedir. Erzincan, dağlar arasında bulunan ovalar ve düzlüklerle şekillenen bir arazi yapısına sahiptir. Erzincan Ovası, doğu-batı doğrultusunda 40 km uzunluğunda ve 500 km² büyüklüğündedir. Bu ova, geniş bir alanda tarıma uygun araziler sunar.

İl sınırları içerisinde yer alan diğer önemli ovalar arasında, Fırat Vadisinin iki yanında bulunan Tercan Ovaları yer alır. Bu ovalarda sulu tarım yapılmakta olup, önemli tarımsal ürünler yetiştirilmektedir. Erzincan'ın dağları, çeşitli yüksekliklere sahip zirvelerle tanınır. Esence Dağları, 3.549 m ile ilin en yüksek noktasıdır. Diğer yüksek dağlar arasında Köhnem Dağı (3.045 m), Sipikör Dağı (3.010 m), ve Munzur Dağları (3.449 m) gibi zirveler yer almaktadır.

Erzincan ilinin bitki örtüsü, büyük ölçüde steptir. Ancak, Erzincan'ın batısında yer alan Refahiye ve Kemah ilçelerinde, çam korulukları, meşelikler ve çalılıklar yaygındır. İlin güneyinde ise özellikle Munzur Dağları'nda zengin bir bitki örtüsü bulunmaktadır.

Erzincan'da iklim, genel olarak karasal özellikler taşır. Erzincan, çevre illere göre daha uzun ve sıcak yaz mevsimi yaşarken, kışları ise sert ve soğuk geçer. Erzincan'da yıllık ortalama sıcaklık 16,6 °C olup, en soğuk ay olan Ocak ayında sıcaklık -3,7 °C'ye kadar düşerken, en sıcak ay olan Ağustos ayında sıcaklık 23,9 °C'ye ulaşmaktadır. Erzincan'da yıllık ortalama yağış miktarı ise 380,6 mm olup, yağışların en fazla olduğu mevsim İlkbahar'dır.

Erzincan'daki en büyük akarsu, Fırat Nehri'dir. Fırat, Tercan Ovası'na gelip, Erzincan Ovası'nı ikiye ayırır ve çeşitli kollarla beslenir. Fırat'ın suyu, sulama, enerji üretimi ve su sporları gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Erzincan ilindeki diğer önemli su kaynakları arasında, Çayırlık Dere, Tuzla Suyu ve Kemaliye'deki Kadıgölü gibi su kaynakları bulunmaktadır.

Erzincan ilinin coğrafi yapısı, dağlık alanlar, ovalar, akarsular ve bitki örtüsü ile çeşitlenmiş bir yapıya sahiptir. Bu coğrafi özellikler, ilin tarımsal faaliyetleri, iklimi ve ekonomik yapısı üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Erzincan, hem doğal hem de iklimsel çeşitliliğiyle dikkat çeker ve bu özellikleri, bölgenin tarihi ve kültürel gelişimini etkilemiştir.

Erzincan, coğrafi konumu ve doğal kaynakları sayesinde çeşitli ekonomik faaliyetlere elverişli bir yapıya sahiptir. Erzincan ekonomisi, büyük ölçüde tarıma dayalıdır. İlin tarım sektöründeki en önemli ürünler arasında buğday, arpa, şekerpancarı, yonca ve fasulye yer almaktadır. Erzincan Ovası ve Tercan Ovası, verimli tarım alanlarına sahip olup, sulama olanakları sayesinde tarımsal üretim yapılmaktadır. Erzincan’ın tarım alanlarının %44’ü tarla tarımına ayrılmışken, geri kalanında sebze ve meyve yetiştiriciliği yapılmaktadır. Tarım sektöründeki en büyük gelir kaynağı ise buğday ve şekerpancarından elde edilmektedir. Ayrıca, Erzincan'da yerleşik çiftçiler, büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık da yapmaktadır. Erzincan’daki büyükbaş hayvan sayısı 114.915, küçükbaş hayvan sayısı ise 434.457’dir. Erzincan’daki hayvancılık sektörü, özellikle et ve süt üretiminde önemli bir rol oynamaktadır. Erzincan aynı zamanda balık üretimi yapan bir bölge olup, 2018 yılı itibariyle 589,25 ton balık üretimi gerçekleştirilmiştir.

Erzincan’ın sanayi sektörü, genel olarak küçük ölçekli fabrikalar ve üretim tesisleriyle şekillenmiştir. Erzincan’da bulunan sanayi kuruluşları arasında gıda, tekstil, otomotiv ve inşaat sektörlerinde faaliyet gösteren firmalar yer almaktadır. Erzincan, özellikle gıda sektöründe üretim kapasitesine sahip olup, süt ürünleri, unlu mamuller ve et işleme gibi alanlarda faaliyet gösteren birçok işletmeye ev sahipliği yapmaktadır. Bunun dışında, otomotiv ve inşaat sektörleri de ilin büyüyen ekonomik alanları arasında yer almaktadır. Erzincan’da bulunan sanayi kuruluşları, genellikle yerel pazarlara hizmet ederken, son yıllarda ihracat potansiyelini artırma yönünde çeşitli adımlar atılmaktadır.

Erzincan’ın ekonomik yapısında önemli bir yer tutan bir diğer sektör ise hayvancılık ve tarım destekli sanayiye dayalı üretimdir. Erzincan, aynı zamanda bir ulaşım merkezi olarak da önemli bir ekonomik rol oynamaktadır. Erzincan, hem demiryolu hem de kara yolu ulaşımı bakımından önemli bir kavşak noktasındadır. Bu stratejik konum, şehrin ticaretini ve lojistik sektörünü destekler. Erzincan, özellikle bölgesel pazarlara yapılan ihracatla ekonomisini çeşitlendirmeye çalışmaktadır. Erzincan’ın önemli bir ekonomik gücü olan sanayi alanında, bölgesel kalkınma teşvikleri ile yatırım çekmek ve ildeki iş gücü kapasitesini artırmak hedeflenmektedir.

Erzincan, doğal güzellikleri, tarihi ve kültürel mirası ile turizm potansiyeline sahiptir. Erzincan’daki Munzur Dağları ve Erzincan Ovası gibi doğal alanlar, doğa turizmi açısından önemli cazibe merkezleridir. Ayrıca Erzincan, tarihi camiler, medreseler ve köprüler gibi kültürel miras öğeleriyle de turist çekebilmektedir. Erzincan’da her yıl yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çeken çeşitli festivaller düzenlenmektedir. Bu tür etkinlikler, ilin turizm potansiyelinin gelişmesine katkı sağlamaktadır.

• Altın Tepe: Erzincan şehir merkezine 15 km uzaklıkta, Erzincan-Erzurum karayolunun kuzeyinde yer alan Altıntepe, Urartu dönemine ait en sağlam kalıntılardan birini barındırmaktadır. 1959 yılında yapılan kazılar, tapınak-saray kompleksi, mezarlar ve konutların yanı sıra, MÖ 8. yüzyıla ait fildişi ve madeni eserler, miğferler ve duvar resimleri ortaya çıkarmıştır. Eserler, Urartu sanatının parlak dönemine ait önemli örnekleri sergileyen Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde bulunmaktadır.
• Terzi Baba Türbesi: Terzi Baba, 1779-1848 yılları arasında yaşamış ve terzilik mesleğiyle tanınmıştır. Halk arasında kutsal bir manevi lider olarak kabul edilen Terzibaba'nın türbesi, Erzincan'da halk tarafından sıkça ziyaret edilen bir mekandır. Kendisi ayrıca "Kenzil Fütuh" adlı tasavvufi bir eser de yazmıştır.

^{Terzi Baba Türbesi (Kaynak:} Erzincan Belediyesi⁾

• Mamahatun Kervansarayı: 13. yüzyılda inşa edilen Mamahatun Kervansarayı, Osmanlı kent hanları planına benzer bir yapıya sahiptir. Sarımsı kesme kireç taşından yapılan kervansarayda, sivri kemerli taçkapı ve çeşitli odalar bulunmakta olup, yapının kuzeydoğusunda Mama Hatun Hamamı yer almaktadır. Kervansaray, 12. yüzyıldan kalma özellikleriyle önemli bir tarihi yapıdır.
• Kemah Kalesi: Kemah Kalesi, Hitit ve Urartu dönemlerine kadar uzandığı düşünülen, Anadolu'nun en eski ve doğal kalelerinden biridir. Sarp kayalar üzerine inşa edilen kale, iç içe geçmiş iki yapısı ve çevresindeki surlarla korunmaktadır. Kalede yer alan yapılar, geçmişin önemli savunma yapılarından birini gözler önüne seriyor.
• Abrenk Kilisesi ve Dikili Taşlar: Üçpınar Köyü yakınlarındaki Vank Dağı'nın güneydoğusunda bulunan Abrenk Kilisesi, XII. yüzyıla ait Selçuklu Prensliği'ne ait kitabeler taşır. Kilise ve çevresinde, dini anlam taşıyan dikili taşlar ve bir şapel de yer alır. Bu taşlar, mimarisi ve bezemesiyle dikkat çeker.
• Mamahatun Türbesi: Tercan ilçesinde bulunan Mamahatun Türbesi, Saltuklu Prensesi Mamahatun adına 1192-1202 yılları arasında yaptırılmıştır. Mimari yapısı ve planı ile Anadolu'da benzerine rastlanmayan bir türbe olan bu yapı, ince işçilik ve özgün dilimli gövdesiyle dikkat çeker. Türbe, aynı zamanda bir külliye olarak, çevresinde kervansaray, hamam ve mescit gibi yapıları barındırır.
• Sultan Melik Türbesi: Kemah’ın kuzeybatısındaki Sultan Melik Türbesi, Mengücek Beyliği dönemine aittir ve kayalık bir platform üzerinde yer almaktadır. Sekizgen yapılı türbenin içinde, Mengücek Beyliği'ne ait Sultan Melik'in mumyası ve beş mezar bulunmaktadır. Türbe, inşa malzemesi ve özgün cenaze odasıyla dikkat çeker.
• Refahiye Merkez Camii: Refahiye ilçesinin merkezinde bulunan Merkez Camii, Batılı dönem bezeme özellikleri taşıyan bir yapıdır. Avlusunda yer alan Bahaettin Paşa şehitliği ile de önemli bir tarihi alan oluşturur. Caminin mimarisi, yerel dini yapıları temsil eden önemli bir örnektir.
• Kemah Gülabibey Camii: Kemah ilçesinde bulunan bu cami, 18. yüzyıldan kalma onarım kitabesiyle dikkat çeker. Kare planlı ve eğimli çatılı olan cami, mihrap etrafında barok süslemeler ve mukarnas dolguludur. Geç dönemde eklenen son cemaat yeri, yapının büyüklüğünü ve tarihi önemini artırmaktadır.

Erzincan ili, karayolları, demiryolları, hava ulaşımı ve altyapı iyileştirmeleri ile bölgesel kalkınmada önemli bir role sahiptir. 830 km’lik toplam karayolu ağı ile Erzincan, Doğu Anadolu Bölgesi'nde ana ulaşım noktalarından birini oluşturur. Erzincan'da 7 km olan bölünmüş yol uzunluğu 2002 yılı itibarıyla 266 km'ye çıkmış, bu da şehir içi ve şehirlerarası ulaşımda önemli bir iyileşme sağlamıştır. Köy yolları da önemli bir yer tutar; 2.991 km 1. derece öncelikli köy yolu ve 620 km 2. derece öncelikli köy yolu olmak üzere toplamda 3.611 km’lik bir ağ bulunmaktadır. Bu yollar, kırsal yerleşimlerin şehirle olan bağlantısını güçlendirmektedir.

Demiryolu taşımacılığı açısından, Erzincan'da toplam 243 km'lik demiryolu hattı mevcut olup, Kars-Haydarpaşa doğu ekspresi ve Erzincan-Divriği arasındaki yolcu taşımacılığı ile önemli ulaşım bağlantıları sağlanmaktadır. Erzincan, aynı zamanda Sivas-Erzincan hızlı tren hattı için proje çalışmalarına da ev sahipliği yapmaktadır.

Erzincan'da havayolu ulaşımı da giderek gelişmektedir. Türk Hava Yolları, İstanbul Atatürk Havalimanı'na ve Sun Express, İzmir Adnan Menderes Havalimanı'na tarifeli uçuşlar düzenlemektedir. Bu hava bağlantıları, Erzincan’ın ulusal ulaşım ağındaki yerini güçlendirmektedir.

Altyapı iyileştirmeleri, özellikle ulaşım ağlarının dinamik hale gelmesi ile birlikte şehirdeki yaşam kalitesini artırmayı hedeflemektedir. Bu kapsamda, yeni yolların inşası, mevcut yolların iyileştirilmesi ve toplu taşıma sistemlerinin geliştirilmesi önemli adımlar olarak öne çıkmaktadır. Erzincan'da bu çalışmalar, şehir içindeki trafik yoğunluğunu azaltmayı ve çevre illerle olan ulaşımı hızlandırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, enerji altyapısındaki yenilikler, sürdürülebilir bir yapı oluşturarak hem ekonomik hem de çevresel açıdan şehre katkı sağlamaktadır. Bu iyileştirmeler, Erzincan’ın gelecekteki gelişimine büyük katkı sunacaktır.

• Erzincan Üzümü
• Erzincan Tulum Peyniri
• Tava Leblebisi
• Erzincan Karakovan Balı
• Erzincan Cevizi
• Erzincan Ketesi

Erzincan'da aktif olarak Valilik görevini Doç DR. Hamza Aydoğdu yürütmektedir. Aydoğdu, 10.08.2023 tarihli ve 2023/376 sayılı Cumhurbaşkanlığı Atama Kararı ile Erzincan Valisi olarak atanmıştır.