Hanönü (İlçe)

Hanönü, Kastamonu’nun doğusunda yer alan, Gökırmak vadisinde konumlanmış bir ilçedir. 1988 yılında Taşköprü ilçesinden ayrılarak ilçe statüsü kazanmıştır. İlçede tarım ve hayvancılık temel geçim kaynaklarıdır. Doğal yapısı ve tarihî köyleriyle dikkat çeker.

Hanönü (T.C. Kastamonu Hanönü İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü)

Tarih

Hanönü ilçesi, adını ilçe merkezindeki tarihî bir han yapısından almaktadır. Bölge, Türkiye’nin Batı Karadeniz bölgesinde eski İpek Yolu üzerinde yer almakta olup tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bunlar arasında Hititler (Etiler olarak da bilinir), Paflagonyalılar, Romalılar, Lidyalılar, Pontus (Kutsal Roma) dönemi halkları, Bizans İmparatorluğu ve Osmanlı öncesi dönemde bölgeye egemen olan Candaroğulları Beyliği sayılabilir. Ayrıca bazı kaynaklarda Kaşgarlı Türk boylarının da bölgeye yerleşik olduğu belirtilmektedir. İlçe, yakın tarihine kadar Kastamonu ili Taşköprü ilçesine bağlı Gökçeağaç bucağı sınırlarında bir köy statüsünde bulunmuş; 30 Aralık 1988 tarihinde Hanönü adıyla belediye kurularak ilçe merkezi olmuştur. 20 Mayıs 1990’da ise 3644 sayılı yasa ile Kastamonu’nun ilçesi olarak resmî statü kazanmıştır. Bu süreçte ilçede adliye ve bucak teşkilatı gibi idari birimler geçmişte kurulmuş ancak uzun ömürlü olmamıştır. Hanönü, 1950’lerden itibaren köy düzeyinde yönetimle devam etmiş, 1988 ve 1990 tarihli kanun düzenlemeleriyle belediye ve ilçe merkezi hâline getirilmiştir.

Coğrafya ve İklim

Hanönü ilçesi, denizden ortalama 415 metre yüksekte Gökırmak vadisinde kurulmuştur. Gökırmak, Kızılırmak’ın önemli kollarından biri olarak ilçenin tarımsal ve yerleşim ovalarını besler. İlçenin çevresi yüksek ormanlı tepelerle çevrilidir ve bu tepeler vadide küçük ova parçaları oluşturur. Rakımın nispeten düşük olması nedeniyle iklim ılımandır. İlçe, İç Anadolu ve Karadeniz iklim kuşakları arasında geçit bölgesinde yer aldığından, karasal ve Karadeniz’e özgü iklim özellikleri gösterir; bazı yıllar bol yağışlı ve ılıman, bazı yıllar ise daha kurak ve karasal iklim koşulları görülebilir.

Hanönü topraklarının büyük bölümü ormanlarla kaplıdır. İlçenin yaklaşık %80’ini ormanlık alanlar oluşturur. Yüksek kesimlerde kayın, çam ve köknar gibi iğne yapraklı ağaç türleri; orta yükseltilerde meşe ve çeşitli bodur ağaç türleri yaygındır. Gökırmak vadisinde ise kışın kesilmek üzere yetiştirilen kavak ve söğüt ağaçları ile meyve bahçeleri görülür. Bu alanda pirinç (çeltik) tarımı da yapılmaktadır. İlçenin coğrafi konumu gereği güneydoğusunda Boyabat (Sinop), batısında Taşköprü, kuzeyinde Ayancık (Sinop) ilçeleri bulunur. Güneyinde ise kısmen yine Boyabat ve Taşköprü ile çevrilidir. Merkezi, Kastamonu kent merkezine yaklaşık 70–72 km mesafededir.

Nüfus ve Demografi

Hanönü ilçesinin toplam nüfusu 2007 yılında 4.487 iken 2024 yılında 4.322’ye gerilemiştir. Bu dönemde 2012–2013, 2017–2018 ve 2022–2023 yıllarında sırasıyla 76,235 ve 198 kişilik artışlar, diğer yıllarda ise değişen oranlarda azalışlar kaydedilmiştir. 2024 verilerine göre ilçede 2.211 erkek (%51,16) ve 2.111 kadın (%48,84) bulunmaktadır. Yıllar içindeki nüfus dalgalanmaları, geçici göç hareketleri, idari kayıt güncellemeleri ve doğal artış-azalış dengesi gibi çeşitli etkenlerle açıklanabilecek objektif bir seyir izlemektedir.

Ekonomi

Hanönü’nün ekonomisi büyük ölçüde tarımsal üretime ve orman kaynaklarına dayanmaktadır. İlçe sınırları içindeki tarım arazilerinde, özellikle Gökırmak vadisinde, çeltik ve diğer tahıl ürünleri ile çeşitli meyveler yetiştirilir. İlçede yapılan tarım faaliyetlerinin başında pirinç üretimi gelir; ayrıca dut, elma ve kiraz gibi meyve bahçeleri bulunmaktadır. Ormanlarla kaplı yüksek kesimler ise kereste ve diğer ormancılık ürünlerinin üretimi açısından önem taşır. İlçede hayvancılık da yapılmakla birlikte küçük aile işletmeleri düzeyindedir. Nüfusun büyük bölümü köylerde yaşadığı için tarım ve ormancılık günlük yaşam ve gelir kaynaklarının temelini oluşturur. İlçedeki toplam yüzölçümü 358–490 km² arasında değişmektedir. Yaklaşık 32.800 hektara yakın orman arazisi bulunmaktadır. Bu veriler, ilçenin geniş orman kaynaklarına sahip olduğunu ve tarım arazilerinin daha sınırlı oranda kaldığını göstermektedir.

Turizm, Kültür ve Mutfak

Hanönü ilçesi, doğal ve kültürel zenginlikleriyle turizm potansiyeli barındırmaktadır. İlçeye adını veren ve günümüzde müze olarak kullanılan tarihî han, mimarlık ve tarih turizmi açısından önemlidir. 1437 yılında Candaroğlu İsfendiyar Bey’in eşi Tatlı Hatun tarafından yaptırılan bu han, taş ve tuğladan örülmüş kubbeli bir yapıdır. İlçe merkezindeki Atatürk Meydanı civarında 1920’lerde inşa edilen yaklaşık 30 geleneksel yığma kargir yapı (eski ev) bulunmaktadır. Yenice ve Yukarıküreçayı köylerindeki ahşap çatma yapı örnekleri ile 300 yılı aşkın eski konak ve camiler de (örneğin Yukarıküreçayı Camii, 1285 yapımı) yöre mimarisinin özgün örneklerindendir.

Hanönü, Şeyh Şaban-ı Veli’nin doğduğu yer olarak da bilinir. Anadolu’nun önemli evliyalarından Hz. Pir Şeyh Şaban-ı Veli 1471’de bu bölgenin Çakırçay (Cimdar Harmancık) köyünde doğmuştur. Onun anısına ilgili köyde türbe ve cami bulunmakta olup bu mekânlar inanç turizmi açısından ilgi görmektedir. Ayrıca ilçe merkezine 20 km uzaklıkta, Gökçeağaç yaylalarında saklı bir krater gölü olan Saray Gölü, yüksek platoda sessiz doğasıyla tanınır. Gökçeağaç civarında peş peşe üç aşamalı Şelale ile Karlık Mağarası gibi ulaşımı nispeten güç doğal yapılar mevcuttur. Ormanlık alandaki Akgöl de dinlenme ve doğa yürüyüşleri için popüler bir mekândır. Bu doğal alanlar, yayla turizmi ve doğa sporları faaliyetlerine uygundur.

Yöresel kültür açısından, Gökçeağaç kilim dokumacılığı dikkat çeker. Bölge köylerinde geçmişte her evde dokuma tezgâhı bulunur ve kadınların dokudukları renkli kilim motifleri “Gökçeağaç Kilimi” türküsüne konu olmuştur. İlçedeki folklor, Kastamonu kültürünün bir parçası olarak yaşatılmaktadır.

Hanönü mutfak kültürü, Kastamonu yöresinin genel özelliklerini yansıtır. İlçede tarımsal ürünlerin başında gelen çeltik ve tahıllar ile bahçecilik ürünleri (sebze, meyve) yöresel yemeklerde temel malzemelerdir. Örneğin bölge mutfağında pirinçten yapılan pilav türleri, baklagiller ve otlardan hazırlanan yemekler sık tüketilir. Bunun yanında orman ürünleri (mantar, böğürtlen vb.) da yöre halkı tarafından değerlendirilir.