Hardal Otu (Sinapis Arvensis)

Hardal otu (Sinapis arvensis L. ve yakın akrabası Sinapis alba L.); turpgiller (Brassicaceae) familyasına mensup, tek yıllık, otsu formda gelişen, sarı çiçekli bitki türleridir. Akdeniz havzası başta olmak üzere dünyanın pek çok bölgesinde geniş yayılış gösteren bitkiler, tarım alanlarında rekabetçi bir yabancı ot olarak görülmelerinin yanı sıra tohumlarının içerdikleri karakteristik yağlar ve tat bileşenleri sebebiyle ekonomik değere sahiptir. Serin iklim koşullarına adaptasyon sağlayan, nemli ve güneş alan bölgelerde optimum gelişim gösteren türlerdir. Hardal tohumlarından elde edilen un, düşük seviyelerde midevi ve yatıştırıcı etkilere sahiptir; haricen kas gevşetici olarak kullanılır. Tohum tüketimi yağlı gıdaların sindirimini kolaylaştırır, yüksek miktarda C vitamini barındırır.

^{Hardal Otu (}pixabay⁾

Sinapis arvensis türünde bitki boyu gelişme yüksekliklerine bağlı olarak değişim gösterir; rakım arttıkça rüzgârın mekanik etkisi ve artan terleme nedeniyle bitki boyu, yaş ve kuru ağırlık düşer. Sinapis alba (akhardal) ise kazık köklü, geniş yapraklı, gövdesi genellikle kıllı-tüylü bir yapıdadır ve 20-30 santimetreden 70-80 santimetreye kadar boylanabilmektedir.^【1】

Çiçekler gövde ve dalların uçlarında salkım şeklinde toplanmıştır, taç yapraklar parlak sarı renklidir. Meyveler 20-45 milimetre uzunluğunda, 2-4,5 milimetre genişliğinde ve ucunda 15-30 milimetre uzunluğunda gaga taşıyan "silika" isimli kapsüllerdir. Meyvenin alt kısmında 1-4 tohum, gaga kısmında ise 0-1 tohum yer alır.^【2】 Soluk sarı, koyu kahverengi veya siyahımsı renklere sahip tohumlar antibakteriyel, antifungal, iştah açıcı, diüretik ve balgam söktürücü özellikler taşır.

Hardal tohumlarında yüksek bir dormansi (uyku hali) seviyesi mevcuttur; derin dormansiye sahip tohumlar toprakta 60 yıla kadar canlılıklarını koruyabilmektedir. Yüksek rakımlı bölgelerde stresli ekolojik koşullarda yeni fidelerin hayatta kalabilmesi amacıyla tohum dormansisi düşük seviyelerde gerçekleşir. Sinapis alba tohumlarının çimlenmesinde minimum sıcaklık 5 derece, optimum sıcaklık aralığı 20-25 derece, maksimum sıcaklık ise 35 derecedir. 2 ve 40 derece gibi uç sıcaklıklarda çimlenme gerçekleşmez.^【3】

^{Hardal Otu (}pixabay⁾

Hardal türleri, kültür bitkileri ile yetişme dönemleri boyunca su, ışık ve besin maddeleri açısından yoğun bir rekabete girer. Yabani hardalın buğday bitkisiyle rekabeti, tane veriminde yüzde 19,6, sap veriminde ise yüzde 30,3 oranında azalmaya neden olmaktadır. Bitki, birim alandan 5,22 kilogram azot, 0,95 kilogram fosfor ve 3,70 kilogram potasyum kaldırarak topraktaki besin elementlerini hızla tüketir. Rekabet durumu kültür bitkilerinde bitki boyu, başak uzunluğu ve başakçık sayısı gibi verim unsurlarını negatif yönde etkiler.^【4】

Farklı azot formlarının (amonyum nitrat, amonyum sülfat, kalsiyum amonyum nitrat ve üre) bitki gelişimine etkileri mevcuttur. Uygulanan azotlu gübreler bitki boyu, harnupta (meyvede) tohum sayısı, bin tohum ağırlığı ve yağ oranı üzerinde doğrudan etki sahibidir.

Hardal tohumlarının kimyasal içeriği, endüstriyel kullanım potansiyelini belirleyen en temel faktördür. Tohumlarda yüzde 0,25 oranında uçucu yağ ve yüzde 22,52 oranında sabit yağ bulunur. Uçucu yağın yüzde 95,40'lık büyük bir kısmını, hardalın kendine has yakıcı tadını ve keskin kokusunu oluşturan alil izotiyosiyanat bileşeni oluşturur. Sabit yağ kompozisyonu ise büyük oranda doymamış yağ asitlerinden meydana gelir; içerikte başlıca yüzde 29,62 oleik asit, yüzde 24,18 linoleik asit, yüzde 20,65 erüsik asit ve yüzde 16,52 linolenik asit saptanmıştır.^【5】