Hawker 4000

Hawker 4000, tasarım aşamasında Hawker Horizon olarak adlandırılan ve Raytheon Aircraft (daha sonraki adıyla Hawker Beechcraft) tarafından üretilen süper orta kabin sınıfı bir iş jetidir. Söz konusu hava aracı; kabin boyutu, uçuş hızı, menzil kapasitesi ve işletme maliyetleri arasında bir denge kurma amacıyla tasarlanmıştır. Genel konfigürasyonlarında sekiz ile on dört arasında yolcu taşıma kapasitesine sahip olan bu modelin üretimi 2006 ile 2013 yılları arasında gerçekleşmiş olup, piyasaya toplamda 69 ila 73 adet birim teslim edilmiştir.^【1】

Geliştirme Süreci ve Üretim Tarihçesi

Hava aracının geliştirme süreci 1996 yılında resmi olarak duyurulmuş, ancak planlanan tasarımın piyasaya sürülmesi on dört yıla yayılan çeşitli gecikmelerle karşılaşmıştır. İlk test uçuşunu 11 Ağustos 2001 tarihinde gerçekleştiren uçağın müşterilere fiili teslimatları 2008 ve 2010 yılları arasında başlamıştır. Üretici firma olan Raytheon Aircraft'ın 2006 yılında el değiştirerek Hawker Beechcraft adını almasının ardından gelen küresel ekonomik kriz ve şirketin 2012 yılında iflas etmesi, modelin üretim hattının durmasına neden olmuştur.^【2】 Şirket varlıklarının Textron Aviation tarafından satın alınmasının akabinde modelin üretimi iptal edilmiş ve yerine metal gövdeli Cessna Citation Longitude modeline odaklanılmıştır.

Yapısal Mimari ve Gövde Teknolojisi

Hawker 4000, havacılık endüstrisinde karbon fiber kompozit gövde ile alüminyum kanat altyapısını birleştiren bir üretim tekniğiyle inşa edilmiştir. Uçağın ana gövdesi, Cincinnati Milicron tarafından geliştirilen "Viper" adı verilen yedi eksenli robotik bir otomatik fiber yerleştirme makinesi kullanılarak üretilmiştir. Sadece bir inç kalınlığındaki kompozit gövde yapısı, geleneksel alüminyum gövdelere kıyasla beş kat daha yüksek yapısal dayanıklılık sağlarken, uçağın toplam ağırlığını azaltmış ve korozyon riskini ortadan kaldırmıştır. Hava aracının kuyruk bölümünde ise alüminyum altyapı üzerine entegre edilmiş karbon fiber kaplama malzemesi kullanılmıştır.

HAWKER 4000 (Flickr)

Motor Donanımı ve Uçuş Dinamikleri

Uçağın itki sistemi, her biri kalkış esnasında 6.900 libre itme gücü (28.9 kN) üretebilen iki adet Pratt & Whitney Canada PW308A turbofan motoru ile donatılmıştır.^【3】 FADEC kontrolüne sahip olan bu motorlar, uçağın saatte 906 kilometre (0.84 Mach / 489 knot) azami hıza ulaşmasını ve tam yakıt kapasitesiyle yaklaşık 5.741 kilometre (3.100 - 3.570 mil) menzil kat etmesini sağlamaktadır. Uçak, maksimum kalkış ağırlığı (MTOW) olan 36.000 ile 39.500 libre bandındayken deniz seviyesinde 5.068 ila 5.321 fit pist uzunluğuna ihtiyaç duymakta ve 20 dakika içinde 41.000 fit irtifaya tırmanabilmektedir. ^【4】Uçağın aerodinamik yapısında hücum kenarı slatlarının (forward-edge wing slats) bulunmaması, kalkış performansı üzerinde belirleyici olan yapısal bir faktör olarak raporlanmıştır.

Kabin Mimarisi, Basınçlandırma ve İç Donanım

Uçağın iç kabini 1.83 metre (6 fit) yüksekliğinde, 1.98 metre (6 fit 6 inç) genişliğinde ve 7.62 metre (25 fit) uzunluğundadır. ^【5】Düz bir zemin üzerine inşa edilen kabin, genellikle çift kulüp tipi koltuk dizilimi veya tek kulüp ile üç kişilik divan kombinasyonu kullanılarak sekiz ya da dokuz yolcu ağırlayacak şekilde düzenlenmiştir. Kompozit malzemenin sunduğu mukavemet sayesinde uçağın basınçlandırma sistemi 9.8 psi seviyesinde çalışmakta, bu da 45.000 fitlik maksimum seyir irtifasında kabin basıncının 6.000 fit seviyesinde sabitlenmesine olanak tanımaktadır. ^【6】Uçuş sırasında kabin içinden doğrudan erişilebilen ve harici bir kapağa da sahip olan arka bagaj bölmesi, yaklaşık 114 ila 115 feet küp (3.23 metreküp) kargo hacmi sunmaktadır. Kabin donanımları arasında tam kapalı tuvalet (lavabo), sıcak-soğuk gıda hazırlama üniteleri ve titreşim emici izolatörlerle sağlanan ses yalıtım sistemleri bulunmaktadır.

HAWKER 4000 (Flickr)

Aviyonik Donanımlar ve Uçuş Kontrol Sistemleri

Kokpit paneli, uçuş fonksiyonlarının merkezi bir sistem üzerinden yönetilmesini sağlayan Honeywell Primus Epic aviyonik paketi çevresinde tasarlanmıştır. Pilotların kullanımı için beş adet 8x10 inç boyutunda düz panel LCD ekran konumlandırılmış olup, bu ekranların ikisi birincil uçuş verilerini, ikisi çok fonksiyonlu operasyonları, biri ise motor ve mürettebat uyarı sistemlerini (EICAS) göstermektedir. ^【7】Uçak; çift otomatik gaz kelebeği (auto-throttle), Çift Uçuş Yönetim Sistemi (FMS), GPS sensörü ile yön dümeni ve spoileronlar için yarı dijital (fly-by-wire) uçuş kontrol eklentilerini standart olarak barındırmaktadır. Pürüzsüz yer hareketleri için trailing link adı verilen arka bağlantılı iniş takımı ve ana bileşenlerde geleneksel hava tahliye (bleed-air) buzlanma önleyici sistem entegre edilmiştir.

Pazar Dinamikleri ve Bakım-İşletme Faktörleri

Üretim hattından çıktığı dönemde 22.4 milyon ile 23 milyon Amerikan Doları arasında değişen etiket fiyatlarıyla satılan Hawker 4000, iflas süreçleri ve devamında gelen üretim durdurma kararlarından sonra piyasada hızlı bir amortisman sürecine girmiştir. Güncel piyasa verilerinde, model yılına bağlı olarak 3.3 milyon ile 5.6 milyon dolar arasındaki değerlerle işlem gördüğü kaydedilmiştir.^【8】 Uçağın operasyonel tarihinde, erken dönem üretimlerinde karşılaşılan elektriksel güç dağıtım ünitesi arızaları ve iniş takımı kronik sorunları servis kayıtlarına geçmiştir. Textron Aviation çatısı altında uçağa ait yedek parçaların yalnızca özel sipariş üzerine üretilmesi, hava aracının parça teminini, sevk güvenilirliğini ve uzun vadeli bakım maliyetlerini etkileyen temel zorluklar olarak öne çıkmaktadır.