Hepatit C

Hepatit C, Flaviviridae ailesinin Hepacivirus cinsine ait, tek iplikli bir RNA virüsü olan Hepatit C virüsünün (HCV) neden olduğu, karaciğer parankim dokusunda inflamasyon ve nekroza yol açan bulaşıcı bir hastalıktır. İlk kez 1989 yılında tanımlanan bu patojen; dünya genelinde kronik karaciğer hastalığı, siroz ve hepatoselüler karsinomun (karaciğer kanseri) en temel nedenlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Hastalığın klinik seyri, akut aşamadan kronikleşmeye kadar değişkenlik gösterir ve çoğu vakada on yıllarca belirti vermeden ilerlediği için "sessiz pandemi" olarak nitelendirilmektedir.

Hepatit C virüsü, yaklaşık 50-60 nm çapında, zarflı ve ikosahedral simetrili bir kapside sahip genetik materyalden oluşur. Virüsün genomu, yaklaşık 9.600 nükleotid içeren, pozitif polariteli tek zincirli RNA yapısındadır. Bu genomik yapı, virüsün konak hücreye girişinden sonra doğrudan protein sentezi için kalıp olarak kullanılmasını sağlar. Genom; yapısal proteinler (Core, E1, E2) ve yapısal olmayan proteinler (NS2, NS3, NS4A, NS4B, NS5A, NS5B) olmak üzere iki ana bölgeyi kodlar. Yapısal olmayan proteinlerden NS5B, RNA’ya bağımlı RNA polimeraz aktivitesi göstererek virüsün replikasyonunda kritik rol oynar ve günümüzdeki ilaç tedavilerinin ana hedeflerinden biridir.^【1】

HCV’nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, replikasyon sırasında hata yapma eğiliminin yüksek olması nedeniyle oluşan genetik çeşitliliktir. Bu durum, virüsün farklı coğrafi bölgelerde baskın olan en az 7 ana genotip ve 100’den fazla alt tipe ayrılmasına neden olmuştur. Türkiye’de ve Avrupa genelinde en sık rastlanan tür Genotip 1'dir. Bu yüksek mutasyon hızı, virüsün konak bağışıklık sisteminden kaçmasına ve etkili bir aşının geliştirilememesine yol açmaktadır.^【2】

^{Hepatit C Virüsü Yapay (Zeka Tarafından Oluşturuldu)}

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya çapında yaklaşık 50 milyon kronik Hepatit C hastası bulunmakta ve her yıl yaklaşık bir milyon yeni enfeksiyon vakası eklenmektedir.^【3】 Virüsün temel bulaş yolu kan ve kan ürünleriyle doğrudan temastır. Gelişmiş ülkelerde bulaşın en yaygın nedeni ortak enjektör kullanımı iken, gelişmekte olan ülkelerde steril olmayan tıbbi ekipman kullanımı ve taraması yapılmamış kan nakilleri ön plandadır.^【4】
Risk grupları arasında şunlar yer almaktadır:
1) Enjeksiyon yoluyla uyuşturucu madde kullanan bireyler.
2) 1996 yılı öncesinde kan ve kan ürünü transfüzyonu yapılanlar.
3) teril olmayan koşullarda dövme, piercing veya akupunktur yaptıranlar.
4) Enfekte kanla temas riski taşıyan sağlık çalışanları.

Hepatit C enfeksiyonunda hastalık, enfeksiyonun bulaşmasından sonra önce akut dönemi oluşturabilir; bu dönemde çoğu kişi belirtisiz seyreder. Nadiren halsizlik, ateş, iştahsızlık, kas ağrısı veya sarılık gibi belirtiler görülebilir ve bu durum genellikle enfeksiyonun ilk 2 hafta ile 6 ay arasındaki sürecinde ortaya çıkar. Enfeksiyonun büyük bir kısmı akut dönemi geçtikten sonra kronikleşir ve uzun süre klinik belirti vermeden devam edebilir; bu durum karaciğer hasarının ilerlemesine ve ileride siroz, karaciğer yetmezliği veya karaciğer kanseri gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.^【5】

Kronik Hepatit C, genellikle tesadüfi laboratuvar incelemeleriyle teşhis edilir. Tedavi edilmeyen kronik vakalarda, yaklaşık 20-30 yıl içinde vakaların %15-30'unda karaciğer sirozu gelişmektedir. Siroz geliştikten sonra, yıllık %1-4 oranında hepatoselüler karsinom gelişme riski mevcuttur.^【6】

Hepatit C tanısı, kademeli bir laboratuvar algoritması gerektirir. İlk adım, kanda virüse karşı üretilen antikorların tarandığı Anti-HCV testidir. Bu testin pozitif çıkması, kişinin hayatının bir döneminde virüsle karşılaştığını gösterir; ancak aktif enfeksiyon ile geçirilmiş enfeksiyonu ayırt edemez. Pozitiflik saptanan vakalarda ikinci aşama olarak HCV RNA testi (nükleik asit testi) yapılır.^【7】

Kanda HCV RNA'nın saptanması, enfeksiyonun aktif olduğunu kanıtlar. Tedaviye başlamadan önce virüsün miktarını belirlemek ve ilaç seçimini yönlendirmek amacıyla genotip analizi yapılır. Karaciğerdeki hasarın boyutunu anlamak için ise biyopsi gibi invaziv testlerin yanı sıra, günümüzde daha yaygın olarak FibroScan gibi non-invaziv görüntüleme yöntemleri kullanılmaktadır.

Yeni nesil DAAs tedavileri ile Hepatit C’den kurtulma olasılığı, uygun tedavi ile %90’ın üzerinde bildirilmiştir. Günümüzde Hepatit C tedavisi, doğrudan etki eden antiviral ilaçlarla (direct‑acting antivirals — DAAs) yapılmaktadır. Bu antiviral ilaçlar, virüsün çoğalmasını engelleyerek yüksek oranda tedavi başarısı sağlar ve genellikle daha iyi tolere edilirler.^【8】

Bu yeni nesil ilaçlar, virüsün çoğalması için gereken proteinleri bloke eder. Genellikle 8 ile 12 hafta süren tedavi sonunda elde edilen "Kalıcı Virolojik Yanıt" (KVY), hastanın virüsten tamamen kurtulduğu ve karaciğer hasarının ilerlemesinin durduğu anlamına gelir. Dünya Sağlık Örgütü, bu etkili tedaviler sayesinde 2030 yılına kadar Hepatit C'yi bir halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarmayı ve %90 oranında eliminasyonu hedeflemektedir.^【9】