Ana Yazarİsa YALÇIN13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-1735-2489

Hindîler Tekkesi, yedi yüz yıldır Kudüs’ü ziyaret eden Hindistanlı Müslümanlar için hac vazifesinden önce veya sonra uğranılması gereken sembol bir yapı olarak kabul edilmektedir. Kudüs’te Babü’s-Sahire kapısının yakınında ve Zâviye el-Hunûd Sokağı’nda bulunan Hindîler Zaviyesi’nin, dönemin ünlü Hint tasavvuf âlimi Baba Ferîdüddîn Genc-i Şeker’e (ö. 664/1265) nispeten adlandırılan tarihi bir yapı olduğu söylenmektedir (Jabbarah, 1998: 57). Sözlü geleneğe göre Ferîdüddîn Genc-i Şeker, Kudüs’e gelerek inzivaya çekilmiş, ibadet ve ikamet etmek amacıyla zaviyede kalmış, daha sonra zaviyeyi yenilemiştir. Böylece yenileme sonrası yapı, Hindistan’dan hac farizasını yerine getirmek üzere gelen hacılar için bir ziyaret noktası haline gelmiştir (Eroğlu Memiş, 2021: 108; Zarcone, 2011: 120-125)【1】. Osmanlı arşivlerinde, Hint Tekkesine resmi yardımların yapıldığına dair kayıtlar bulunmaktadır. Tekke, zaman içinde “Şeyh Farid Hindî Tekkesi”, “Tekke-yi Hindî”, “Hindî Kalenderhanesi” ve “Hint İmâreti” gibi farklı isimlerle anılmıştır (Zarcone, 2011: 123-124).Hindîler Tekkesi, kesme taş örgülü geniş bir yapı kompleksidir ve baskın kemerli bir ana giriş kapısına sahiptir. Bu yapı, köşe sütunlarına oturan sivri kemerli bir nişin içine alınmıştır. Giriş kapısının üzerinde sağda “el-Zâviyet el-Hindiyye” ve solda “Indian Hospice” yazılıdır. Kuzey (giriş) cephesinde, dikdörtgen açıklıklı, beyaz mermer söveli ve sivri hafifletme kemerli pencerelerle karakterize edilen iki sivri kemerli ikiz tepe penceresi bulunmaktadır. Kapsamlı bir onarım geçiren tekkenin içerisinde büyük bir avluya açılan kapılar ve pencereler, derviş hücreleri ve özgün işlevleri olan mekanlar (mescit, yemekhane, selamlık vb.) yer almaktadır. Tekkenin değişikliklere uğradığı ve orijinal mimarisini restore etmenin mümkün olmadığı da belirtilmektedir (Tanman & Çobanoğlu, 2001: 525).20. yüzyılın ilk çeyreğinde Kudüs’teki Hindîler Tekkesi’nin başına Şeyh Abdurrahman Riyâzeddin Bâbür Efendi (ö. 1966) geçmiştir. Burada Hint ve Afgan toplulukları üzerinde güçlü bir liderlik örneği göstermiş, özellikle Kâdirî ve Nakşibendi tarikatları arasındaki konumu, bu tekkenin Kudüs’teki dinî ve kültürel etkisini artırmıştır. Şeyh Abdurrahman, Kudüs’ün İngilizlerin eline geçmesi üzerine【2】 İstanbul’a gelmiştir. Ancak 1918-1923 yılları arasında İngilizler tarafından İstanbul’da hapsedilmiştir (Aybek, 1977: 96; Zarcone, 2011: 125-129). Serbest bırakıldıktan sonra İstanbul’daki Horhor Hindîler Tekkesi’nin meşihatını üstlenmiştir (Tanman, 1998: 67; Zarcone, 1993: 74; Zarcone, 2011: 128).Şeyh Abdurrahman sonrasında etkisizleşen Hindîler Tekkesi, Kudüs başmüftüsü Emîn el-Hüseynî’nin (1897-1974) başkanlığında Hindistan’a bir heyet göndermiştir. Heyetin girişimleri sonucunda Hindistan’daki Müslümanlardan Ensârî el-Makdisî tekkenin yönetimini üstlenmiştir. Ancak tekke, bir dönem İngilizler tarafından ele geçirilerek Hint askerlerin konakladığı bir karargâha dönüştürülmüştür. İngilizlerin çekilmesinin ardından Ensârî, tekkenin idaresini yeniden devralmış ve vefat edene kadar bu sorumluluğu sürdürmüştür. Ensârî’nin vefatından sonra idareyi oğlu Muhammed Münir Efendi ele almıştır. 1967 yılında İsrail’in Kudüs işgali sırasında tekke ciddi saldırılara maruz kalmış ve tekkedeki dinî işlevler büyük ölçüde sona ermiştir【3】. Günümüzde ise burası, sadece konuk evi ve Hint Kültür Merkezi olarak faaliyet göstermektedir (Jabbarah, 1998: 57-59; Zarcone, 2011: 120).Okuma ÖnerileriÇalık, Sıddık (2023). “Kudüs’teki Özbek ve Hindîler Tekkesi”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 209-218.