Hisse Senedi (Pay Senedi)

Hisse senedi (yeni kanuni adıyla Pay Senedi), sermayesi paylara bölünmüş anonim ortaklıklarda veya sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde, sermayenin belirli bir bölümünü temsil eden ve sahibine ortaklık hakkı sağlayan kıymetli evraktır. Sermaye Piyasası Kanunu (SPK) ve Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre düzenlenen bu belgeler, yatırımcıya şirketin mülkiyetine kısmi ortaklık statüsü kazandırır. Günümüzde borsada işlem gören hisse senetleri fiziki kağıt olarak basılmamakta, dijital ortamda kayıtlı olarak izlenmektedir.

Hisse senetleri, sahibine alacak hakkı değil, "ortaklık hakkı" verir. Bu yönüyle tahvilden (borç senedi) ayrılır. Türk hukukunda hisse senetleri devir şekillerine ve sağladıkları haklara göre sınıflandırılır:

• Nama Yazılı Paylar: Senedin üzerinde sahibinin adının ve soyadının yazılı olduğu türdür. Devri için ciro edilmesi ve şirketin pay defterine kaydedilmesi gerekir.
• Hamiline Yazılı Paylar: Senedin üzerinde isim bulunmaz, o an senedi elinde bulunduran (hamil) hak sahibi sayılır. Devri sadece teslim ile gerçekleşir. Borsada işlem gören paylar genellikle bu statüdedir ancak MKK nezdinde sahiplik bellidir.
• İmtiyazlı Paylar: Ana sözleşme ile kâr payı, oy hakkı veya tasfiye bakiyesinde sahibine üstünlük (rüçhan) sağlayan paylardır (Örneğin; Yönetim Kuruluna aday gösterme imtiyazı).

Hisse senedi sahibi olan bir yatırımcı, şirkete karşı hem mali hem de yönetimsel haklar elde eder:

• Kâr Payı (Temettü) Hakkı: Şirketin yıllık faaliyetinden elde ettiği kârdan pay alma hakkıdır.
• Rüçhan Hakkı: Şirket bedelli sermaye artırımı yaptığında, yeni çıkarılan payları öncelikli olarak satın alma hakkıdır.
• Tasfiye Bakiyesi Hakkı: Şirketin iflası veya kapanması durumunda, borçlar ödendikten sonra kalan mal varlığından pay alma hakkıdır.

• Oy Kullanma Hakkı: Genel kurul toplantılarına katılarak şirket kararlarında oy kullanma hakkı.
• Bilgi Alma Hakkı: Şirketin finansal durumu ve denetim raporlarını inceleme hakkı.

Türkiye'de sermaye piyasalarının modernizasyonu ile birlikte 2005 yılından itibaren fiziki hisse senedi basımı ve saklanması uygulaması büyük ölçüde sona ermiştir.

• Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK): Halka açık şirketlerin payları MKK nezdinde elektronik ortamda, yatırımcıların kimlik numaraları ile eşleştirilerek "kayden" izlenir. Bu sisteme "Kaydileştirme" denir. Yatırımcılar, e-Devlet veya MKK'nın uygulaması (e-Yatırımcı) üzerinden sahip oldukları hisseleri anlık olarak kontrol edebilirler.

Hisse senetleri, Borsa İstanbul (BIST) gibi organize piyasalar aracılığıyla alınıp satılır. Fiyatlar, arz ve talep dengesine, şirketin performansına ve makroekonomik gelişmelere göre serbestçe belirlenir. Tahvilin aksine hisse senedi "sabit getiri" garantisi vermez; anapara riski taşıyan bir yatırım aracıdır. Getiri; hissenin değer artışı (alım-satım kazancı) ve temettü geliri olmak üzere iki kalemden oluşur.