İhsangazi (İlçe)

İhsangazi, Kastamonu’nun güneybatısında, Ilgaz Dağları’nın kuzey eteklerinde yer alan bir ilçedir. 1987 yılında ilçe statüsü kazanmıştır. 23 köy ve 10 mahalleden oluşur. İlçede tarım ve hayvancılık temel geçim kaynaklarıdır. Siyez buğdayı üretimiyle tanınır. Doğal ve tarihi alanlar arasında İhsangazi Şelalesi ve kaya mezarları bulunmaktadır.

İhsangazi (Kastamonu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü)

Tarih

İhsangazi, tarih boyunca farklı isimlerle anılmış bir yerleşim merkezidir. İlçe sınırları içinde bulunan kaya mezarları, bölgenin M.S. 5–6. yüzyıllarda iskan gördüğüne işaret eder. Yüzey araştırmalarında Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı’na ait çanak çömlek parçalarına rastlanması, yerleşimin çok eski dönemlere kadar uzandığını göstermektedir. Osmanlı dönemine ait 1530 tarihli kayıtlar İhsangazi adı altında bir yerleşimi göstermez; o dönemde bölgedeki köylerin Kastamonu merkez kazasına bağlı olduğu bilinmektedir. 19. yüzyıl ortalarında hazırlanan Kastamonu Jurnal Defterinde “Mergüze Kazası” adı geçmekte, 1869, 1879 ve 1903 Kastamonu salnamelerinde de Mergüze’nin Araç ilçesine bağlı bir nahiye olarak yer aldığı görülmektedir.

Cumhuriyet döneminde bölge, 1940 yılında merkezi Mergüze olan bir jandarma karakolu ve 1945 yılında yakın köylerin eğitimi için açılan bir ilkokulla gelişmeye başlamıştır. 1958’de yapılan bucak müdürlüğü binası günümüzde hükümet binası olarak kullanılmaktadır. 1968 yılında belediye teşkilatı kurulmuş ve yerleşimin adı “İhsangazi” olarak değiştirilmiştir. Aynı yıl ilçe merkezine yakın 10 köy mahalle statüsüne alınarak belediye sınırlarına dahil edilmiştir. 1979 yılında açılan İhsangazi Yatılı Bölge Okulu ile merkezde yapılaşma sürmüş ve nüfus artmıştır. 19 Haziran 1987 tarihli kanunla İhsangazi’nin ilçe olması kararlaştırılmış; 4 Temmuz 1987’de Resmî Gazete’de yayımlanan karar uyarınca 31 Ağustos 1988 tarihinde İhsangazi resmi olarak yeni ilçe merkezi olarak faaliyete başlamıştır. Böylece ilçenin idari yapılanması tamamlanmış, o tarihten itibaren Kastamonu iline bağlı bir ilçe olarak varlığını sürdürmüştür.

Coğrafya ve İklim

İhsangazi, Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi’nde, Kastamonu ili sınırları içinde yer alır. İlçe, Kastamonu kent merkezine yaklaşık 37 km uzaklıkta, kuzeyde Ilgaz Dağları’nın eteklerinde konumlanmıştır. Yüzölçümü 384 km² olan İhsangazi’nin ortalama rakımı 863 metredir. İhsangazi’ye bağlı toplam 23 köy ve 10 mahalleden oluşan 108 yerleşim birimi bulunmaktadır. Bölge, kuzeyinde Karadeniz’e yakın dağ yamaçları ile iç kesimde plato alanlarının bir birleşimi gibi coğrafi özellikler gösterir.

İhsangazi’nin iklimi karasaldır. Kışlar soğuk ve yağışlı, yazlar ise görece serin geçer. Yüksek kesimlerde kış aylarında kar örtüsü görülebilir. Doğu ve batıdan Ilgaz dağlarından inen soğuk hava kütlelerinin etkisiyle iklim, Kastamonu’nun iç kesimlerine özgü bir özellik gösterir. İlçe arazisinin önemli bir bölümü ormanlarla kaplıdır; özellikle karaçam türü ormanlık alanlar yaygındır. Ormanlık bölgelerin dışında kalan tarım alanlarında ise tahıl ve diğer tarla bitkileri yetiştirilir. Bitki örtüsü ile iklim, yöre halkının geçimini tarım ve hayvancılıkla sürdürmesine olanak tanır.

Nüfus ve Demografi

İhsangazi ilçesinin toplam nüfusu 2007 yılında 6 294 kişi iken 2024 yılında 5 122 kişiye düşmüştür; bu dönemde 2011–2012, 2013–2014 ve 2020–2021 yıllarında sırasıyla 213, 120 ve 73 kişilik artışlar; diğer yıllarda ise farklı büyüklüklerde azalışlar gözlenmiştir. 2024 yılı itibarıyla erkek nüfusu 2 505 (%48,91), kadın nüfusu 2 617 (%51,09) düzeyindedir. Yıllık nüfus değişimleri, kayıt güncellemeleri ve göç hareketleri gibi faktörlerle açıklanabilecek dalgalı bir seyir izlemiştir.

Ekonomi

İhsangazi ekonomisi öncelikle tarım ve hayvancılığa dayanır. İlçe topraklarında buğday ve arpa gibi tahılların ekimi yapılır. Yöreye özgü geleneksel bir tarım ürünü olarak, soyu binlerce yıl öncesine dayanan siyez buğdayı önem taşır. Siyez buğdayından elde edilen bulgur, ilçe halkının temel gıda maddelerinden biridir. Aynı şekilde bölgede yetiştirilen arpa değirmende un haline getirilerek ekmek ve çeşitli hamur işleri yapımında kullanılır. Bunların dışında ilçede sınırlı oranda sebze ve baklagil tarımı da yapılmaktadır.

Hayvancılık da İhsangazi’de önde gelen ekonomik faaliyetlerdendir. Köylerde küçükbaş (koyun-keçi) ve büyükbaş hayvan varlığı mevcuttur. İklim koşulları ve yaylaların varlığı özellikle kışları barınaklık ihtiyacı olan hayvan besiciliği için uygundur. İlçede arıcılık ve kovanla bal üretimi zaman zaman yapılan etkinliklerden biridir; ancak hayvansal üretimin büyük bölümü et ve süt ürünleri odaklıdır. Ormancılık, İhsangazi ekonomisinin tamamlayıcı bir ögesidir. İlçe topraklarının önemli bir kısmı ormanlarla kaplı olduğundan kereste ve yakacak odun üretimi bölge halkına ek gelir sağlar.

Hizmet ve ticaret sektörü ise nispeten sınırlıdır. İlçe merkezinde devlet daireleri, eğitim ve sağlık kurumları ile temel ihtiyaca yönelik esnaf faaliyetleri bulunmaktadır. Kastamonu il merkezine mesafe nedeniyle bazı hizmetlerde eksiklikler yaşanmakla birlikte, 2000’li yıllardan itibaren altyapı ve kamu yatırımları yoluyla ilçe içindeki ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesi için çalışmalar devam etmektedir. Genel olarak İhsangazi halkının geçim kaynakları tarım, hayvancılık ve ormancılığa dayalı olup, kırsal ekonominin özelliklerini taşır.

Turizm, Kültür ve Mutfak

İhsangazi, doğal ve kültürel değerleriyle görece sakin bir turizm potansiyeline sahiptir. İlçe sınırları içindeki tarihi Haraçoğlu Camii ve Türbesi (İsalar Mahallesi) önemli bir ziyaret yeri olarak bilinir. Bu yapılar Osmanlı dönemi eserleri arasında sayılır ve yöre tarihine ışık tutar. İlçenin yüksek kesimlerinde yer alan yaylalar, yaz aylarında serin iklimi ve temiz havasıyla gelen ziyaretçiler tarafından tercih edilir. İlçeye yakın platolarda yürüyüş ve doğa gözlemi yapmak mümkündür.

Kültürel yaşamda halk oyunları ve geleneksel el sanatları yaşatılır. İhsangazi’de her yıl hasat mevsiminde düzenlenen bir festival vardır. Bu festivalde yörede yetişen siyez buğdayından elde edilen bulgur tanıtılır; halk oyunları gösterileri, davul-zurna eşliğinde folklorik etkinlikler, yöresel yemek ve el sanatı stantları gibi etkinlikler yer alır. Festival aynı zamanda bölgedeki “Sepetçioğlu” adıyla anılan el sanatlarının ve tarım ürünlerinin tanıtımına da katkıda bulunur.

İhsangazi mutfağı, genel anlamda Kastamonu ve Batı Karadeniz mutfağının özelliklerini taşır. Bölgenin temel besin kaynağını tahıllar oluşturur. Özellikle siyez buğdayından elde edilen bulgur, yöre sofralarının vazgeçilmezidir. Arpa unundan yapılan ekmek ve çeşitli unlu mamuller, köy evlerinde sıkça tüketilir. Ayrıca Kastamonu’ya özgü olarak bilinen tarhana çorbası, nohutlu ve ekşi pilav gibi yemekler de İhsangazi’de bilinir. Kırsal kesimde yetiştirilen sebze ve meyveler (örneğin patates, fasulye, elma gibi) ve hayvansal ürünler (yoğurt, ayran, peynir) de günlük beslenmenin önemli parçalarını oluşturur. Tatlı olarak Kastamonu’dan alışık olunan cevizli burma, kaşık helva veya ekşi mayalı şerbetli tatlıların yanı sıra, bal ve pekmez gibi yöresel lezzetler tüketilmektedir.