Kalk Git Kahvesi

Kalk git kahvesi, yâran sohbetlerinde misafirlerin meclisten ayrılma zamanının geldiğini bildiren, sembolik anlam taşıyan bir kahve ikramıdır. Yâran meclisinde yemek ve oyun faslından sonra misafirlere sunulan bu kahve, sohbetin misafire açık bölümünün sona erdiğini ifade eder. Bu yönüyle doğrudan sözlü bir uyarı yerine, geleneksel ve ritüel nitelikli bir işaret mekanizması olarak işlev görür.

Yâran Sohbetlerindeki Yeri

Yâran sohbetleri belirli bir adap ve erkân çerçevesinde yürütülen, disiplinli ve kurallı toplantılardır. Selamlama faslı, kahve ikramı, müzik ve oyunlar, yemek ve dua gibi aşamalardan oluşan bu toplantılarda her bölüm belirli bir düzen içinde icra edilir.

Yemek ve dua faslının ardından sofralar kaldırılır ve orta oyunları devam eder. Bu aşamada misafirlerin kahveleri hazırlanır. İşte bu kahve, “kalk git kahvesi” olarak adlandırılır ve misafirlerin ayrılışını başlatan ritüel sürecin ilk adımıdır.

Uygulama Biçimi

Kalk git kahvesinin sunulmasıyla birlikte merasimsel bir uğurlama başlar. Kahve boşları alındıktan sonra sazende “Cezayir” havasını çalmaya başlar. Çavuş dikkat çeker; bütün yâran ve misafirler ayağa kalkar. Misafirler, yüzleri yâranlara dönük ve sağ elleri kalplerinin üzerinde olacak şekilde geri geri kapıya doğru ilerlerler. Ayrılırken “Allahaısmarladık, ocağınız daim olsun.” diyerek meclisten çıkarlar. Büyük ve küçük başağa ile ocak sahipleri de misafirleri uğurlamak üzere kapıya kadar çıkar.

Bu aşamadan sonra yâran odasına dışarıdan kimse alınmaz ve toplantı kapalı fasla geçer. Misafirlerin ayrılmasının ardından muhakeme bölümü başlar. Bu durum, kalk git kahvesinin yalnızca bir ikram değil, aynı zamanda meclisin açık bölümünden kapalı bölümüne geçişi sağlayan bir sınır işareti olduğunu göstermektedir.

Ayrılmama Durumunda Uygulanan Yaptırımlar

Saz faslı sırasında bitiş zamanını yâranbaşı veya küçük başağa belirler ve misafire “kalk git kahvesi” verilir. Misafir kahvesini içince kalkar ve merasimle uğurlanır. Ancak misafir kahveyi içmesine rağmen ayrılmazsa ikinci aşamada küllü kahve ikram edilir. Buna rağmen meclisi terk etmezse ayakkabıları önüne getirilir; yine ayrılmazsa çavuş ve iki yâran tarafından dışarı çıkarılır. Bu uygulama, yâran ocağının otoritesini ve erkânını korumaya yönelik bir düzenleme olarak değerlendirilir. Böylece misafirlik süresi ve meclisin sınırları açık biçimde belirlenmiş olur.

Sosyal ve Kültürel İşlevi

Kalk git kahvesi; yâran geleneğinde misafirlik, saygı, erkân ve disiplin kavramlarının somutlaştığı bir ritüeldir. Misafire doğrudan bir uyarı yapılmaksızın, kahve aracılığıyla zarif fakat kesin bir bildirim gerçekleştirilir. Bu yönüyle hem misafirperverlik ilkesini korur hem de meclisin iç düzenini güvence altına alır.

Ayrıca bu uygulama, yâran sohbetinin iki katmanlı yapısını ortaya koyar: Misafire açık sosyal bölüm ve yalnızca yâranlara mahsus kapalı bölüm. Kalk git kahvesi, bu iki bölüm arasındaki geçişi belirleyen sembolik eşik işlevi görür.