Kamburoğlu Hanı, Erzurum il merkezinde Gölbaşı semtinde, Köse Ömer Ağa Mahallesi’nde yer alan ve Osmanlı Devleti’nin son dönemine tarihlenen şehir içi han yapılarından biridir. Yapı, plan düzeni, süslemeli taç kapısı ve kitabeli girişiyle Erzurum’un geç Osmanlı dönemi ticari mimarisini yansıtan örnekler arasında değerlendirilmektedir.

Konum ve Tarihlendirme

Kamburoğlu Hanı, Erzurum’un tarihsel ticaret aksları üzerinde bulunan Gölbaşı semtinde konumlanmaktadır. Hanın doğu cephesindeki giriş kapısı üzerinde yer alan kitabede Hicri 1322–1324 (Miladi 1906–1908) tarihleri okunmaktadır. Bu kitabe, yapının 20. yüzyıl başlarında inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Kitabede ayrıca “Maşallah” ve “Ya Hafız” ifadeleri yer almaktadır.

Mimari Özellikler

Plan Düzeni

Kamburoğlu Hanı, kuzeydoğu–güneybatı doğrultusunda uzanan düzensiz dikdörtgen planlı, açık avlulu bir han olarak tasarlanmıştır. Avlu etrafına yerleştirilen mekânlar simetrik olmayan bir düzen göstermektedir. Avlu çevresinde toplam 21 oda bulunmaktadır. Odalar, farklı boyut ve örtü sistemlerine sahip olup işlevsel kullanım ön planda tutulmuştur.

Giriş Kapısı

Yapının en dikkat çekici mimari unsuru, doğu cephesinde yer alan taç kapıdır. Cepheden ileriye ve yukarıya taşırılmış olan bu kapı, Erzurum’daki diğer han girişlerine kıyasla daha süslemeli bir anlayışla ele alınmıştır. Kapı, iç içe iki kemerden oluşmakta; üst bölümde yer alan üç dilimli kavsara kemeri geometrik ve bitkisel motiflerle bezenmiştir. Yanlarda yer alan sütunlar ve nitelikli taş işçiliği, geç Osmanlı dönemi mimari üslubunu yansıtmaktadır.

Malzeme ve Yapım Tekniği

Han yapımında ağırlıklı olarak kesme taş kullanılmıştır. Özellikle giriş cephesi ve avluya bakan oda cephelerinde kaliteli taş işçiliği dikkat çekmektedir. Örtü sistemlerinde düz örtü ve kırlangıç örtü türleri uygulanmıştır. Yapının genelinde süsleme sınırlı tutulmuş, işlevsellik ön plana çıkarılmıştır.

Kullanımı

Kamburoğlu Hanı, Osmanlı döneminde şehir içi ticaret yapısı olarak hizmet vermiştir. Hanlar, tüccarların konakladığı, malların depolandığı ve ticari faaliyetlerin yürütüldüğü yapılar olarak Erzurum’un ekonomik yaşamında önemli bir rol üstlenmiştir. Kamburoğlu Hanı da bu çerçevede, Erzurum’un doğu–batı ticaret yolları üzerindeki konumuna bağlı olarak ticari hayata katkı sağlamıştır.

Geçirdiği Değişimler ve Güncel Durum

Yapı, 1960 yılında büyük bir yangın geçirmiştir. Bu yangın sonucunda hanın özellikle üst örtü sistemi ciddi ölçüde zarar görmüştür. Günümüzde yapı kısmen ayakta olup bakımsız durumdadır. Hanın bazı bölümleri dükkân olarak kullanılmaya devam etmektedir. Ancak bu kullanım, yapının özgün mimari bütünlüğünün kısmen bozulmasına yol açmıştır.

Erzurum Hanları İçindeki Yeri

Erzurum, Osmanlı döneminde doğu–batı yönlü kara ticaret yolları üzerinde yer alması nedeniyle önemli bir ticaret merkezi olmuştur. Bu konum, şehirde çok sayıda hanın inşa edilmesine yol açmıştır. Kamburoğlu Hanı, açık avlulu han plan tipine sahip olması bakımından Rüstem Paşa Kervansarayı ve Hacılar Hanı ile aynı grupta değerlendirilmektedir. Bununla birlikte süslemeli taç kapısı, onu Erzurum’daki diğer hanlardan ayıran belirgin bir özellik olarak öne çıkmaktadır.