Kamkat Meyvesi

Kamkat (Fortunella spp.), sedef otugiller (Rutaceae) familyasının Aurantioideae alt familyasına dahil olan, her dem yeşil kalma özelliğine sahip ve küçük meyveler veren bir narenciye türüdür. Taksonomik olarak ilk kez 1915 yılında botanikçi Walter Tennyson Swingle tarafından Citrus cinsinden ayrılarak kendi ismiyle anılan Fortunella cinsine dahil edilmiştir. Ana vatanı Çin olan bu bitki, "altın portakal" anlamına gelen "gam gwat" kelimesinden türetilmiştir. Kamkat, morfolojik yapısı, iklimsel adaptasyon yeteneği ve meyve kabuğunun yenilebilir olmasıyla diğer turunçgillerden belirgin bir şekilde ayrışmaktadır.

^{Kamkat Meyvesi (}Tarım ve Orman Bakanlığı)

Kamkat bitkisi, türlerine ve yetiştiği ekolojik koşullara bağlı olarak 2,5 ila 4,5 metre yüksekliğe ulaşabilen, yavaş büyüyen ve çalımsı form sergileyen küçük ağaçlardır. Gövde yapısı genellikle dikensiz veya çok kısa dikenli olup, dalları oldukça sık ve kompakt bir taç yapısı oluşturur. Yaprakları koyu yeşil, parlak, mızrak şeklinde ve diğer narenciye türlerine oranla daha küçük bir yapıdadır.

Kamkat çiçekleri beyaz renkli, aromatik kokulu ve erdişidir. Çiçekler genellikle tek tek veya küçük salkımlar halinde yaprak koltuklarından çıkar. Meyveler, türlerine göre 2 ila 5 santimetre çapında olup oval veya küresel formdadır. Meyve yapısı 4-7 dilimli olup içerisinde 2-5 adet çekirdek bulunabilmektedir. Diğer narenciye türlerinin aksine, kamkatın kabuk kısmı tatlı, iç kısmı ise hafif asidiktir. Bu özellik, meyvenin kabuğuyla birlikte tüketilmesine imkan tanır.

Dünya genelinde ve Türkiye’de yetiştiriciliği yapılan temel kamkat türleri şunlardır:

• Nagami (Fortunella margarita): Oval meyve yapısına sahip olup en yaygın ticari yetiştiriciliği yapılan türdür.

^{Nagami (}Tarım ve Orman Bakanlığı⁾

• Marumi (Fortunella japonica): Yuvarlak meyveleri olan ve soğuğa karşı en dirençli türlerden biridir.

^{Marumi (}Tarım ve Orman Bakanlığı⁾

• Meiwa (Fortunella crassifolia): Daha büyük ve nispeten daha tatlı meyvelere sahip, oval-yuvarlak arası bir formdadır.

^{Meiwa (}Tarım ve Orman Bakanlığı⁾

• Hong Kong (Fortunella hindsii): Genellikle yabani formda yetişen, bezelye büyüklüğünde meyveler veren bir türdür.

^{Hong Kong (}Tarım ve Orman Bakanlığı⁾

Kamkat, iklimsel istekleri bakımından diğer narenciye türlerine göre soğuğa karşı çok daha yüksek bir mukavemet gösterir. Kış uykusuna yatma yeteneği sayesinde -12°C ile -15°C civarındaki düşük sıcaklıklara kısa süreliğine tolerans gösterebilir. Ancak meyve kalitesi ve yüksek verim için subtropik iklim şartları en ideal ortamı oluşturmaktadır.

Kamkatın çoğaltılmasında tohum, çelik veya daldırma yöntemleri kullanılabilse de en yaygın ve başarılı yöntem aşılamadır. Kamkat için en uygun anaç, kış uykusuna yatabilen ve soğuğa dayanıklı olan üç yapraklı turunçtur (Poncirus trifoliata). Bu anaç üzerine yapılan aşılar, bitkinin daha bodur kalmasını, erken meyveye yatmasını ve soğuk direncinin artmasını sağlamaktadır.

Bitki; geçirgen, tınlı, humusça zengin ve hafif asidik toprakları tercih eder. Kök yapısı hassas olduğu için durgun su birikintileri kök çürüklüğüne neden olabilir, bu nedenle iyi bir drenaj şarttır. Yaz aylarında düzenli sulama gerektirirken, kışın su ihtiyacı minimuma iner. Budama işlemleri ise ağacın formunu korumak ve meyve dallarının ışık almasını sağlamak amacıyla sınırlı düzeyde yapılır.

Kamkat meyvesi, yüksek besin yoğunluğuna sahip bir gıdadır. Meyvenin en dikkat çekici özelliği, biyoaktif bileşenlerin büyük bir kısmının kabuk bölgesinde toplanmış olmasıdır.

Meyve kabuğunda yüksek miktarda flavonoid ve limonene gibi uçucu yağlar barındırır. Bu fenolik bileşikler, meyvenin yüksek antioksidan kapasitesini oluşturan temel unsurlardır. Yapılan analizlerde, kabuk kısmındaki antioksidan aktivitesinin iç kısımdan daha yüksek olduğu saptanmıştır.