Karambol oyunu, Ege Bölgesi’nde özellikle İzmir ve Tire çevresinde oynanan geleneksel bir oyundur. 15. yüzyılın sonlarında İspanya ve Portekiz’den çıkarılan Sefarad Yahudileriyle birlikte Anadolu’ya taşındığı düşünülmektedir. Başlangıçta yalnızca Yahudi toplulukları tarafından oynanan bu oyun, zaman içerisinde yaşanılan coğrafyanın yerel halkı tarafından benimsenmiş ve kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze ulaşmıştır. Günümüzde Karambol, Tire’de sınırlı sayıda alanda oynanmaya devam eden ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan yerel bir oyundur.

Tarihçe

Karambol oyununun Anadolu’ya gelişi, 1491–1497 yılları arasında İspanya ve Portekiz’den çıkarılan Yahudi topluluklarının göç süreciyle ilişkilendirilmektedir. Bu toplulukların bir kısmı deniz, bir kısmı kara yoluyla Kuzey Afrika, Avrupa ve Osmanlı coğrafyasına dağılmış; Anadolu’da özellikle Ege Bölgesi’ne yerleşmişlerdir. Bu süreçte Karambol oyununun da kültürel bir unsur olarak bölgeye taşındığı ifade edilmektedir.

İzmir ve çevresinde Yahudi nüfusunun yoğun olduğu dönemlerde oyun; Karabağlar, Mezarlıkbaşı, Altındağ, Kestanepazarı, Gürçeşme ve Tilkilik gibi semtlerde oynanmıştır. Ancak 20. yüzyılın ortalarından itibaren Yahudi nüfusunun azalmasıyla birlikte oyun bu bölgelerde unutulmuş, Tire’de ise yerel halk tarafından benimsenerek oynanmaya devam etmiştir.

Oyun Alanı ve Araçları

Karambol oyunu, yaklaşık 4 × 12 metre ölçülerinde, düzgün ve pürüzsüz beton bir zeminde oynanmaktadır. Oyun alanı, kenarları ahşap çerçeveyle çevrili dikdörtgen bir sahadan oluşur. Bu ahşap çerçeve, oyun sırasında meşelerin yön değiştirmesini sağlayan işlevsel bir unsur olarak kullanılmaktadır.

Oyunda kullanılan temel araçlar; meşe, lek, sayı tabelası ve kadife parçasıdır. Meşe, genellikle şimşir ağacından yapılan, 3–4 cm çapında ahşap toplardır. Lekler ise yaklaşık 4,5–5 cm uzunluğunda, yardımcı unsur olarak kullanılan ahşap figürlerdir. Oyuncular, sayılarını takip etmek için saha kenarında bulunan sayı tabelasından yararlanmaktadır.

Oyun Kuralları ve Oynanış Şekli

Karambol oyunu sekiz set üzerinden oynanmaktadır. Her set, rakibin meşesinin ya da oyun sahasındaki dört lekin tamamının vurulmasıyla kazanılır ve bu durum oyuncuya bir sayı kazandırır. Sekiz sayıya ulaşan oyuncu veya takım, oyunu kazanmış olur. Oyun sırasında beraberlik durumunda “Kayım” adı verilen uzatma uygulanmaktadır.

Oyuncular atışlarını genellikle diz çökerek ve meşeyi parmak yardımıyla fırlatarak yapar. Düz vuruşun yanı sıra, deneyimli oyuncular tarafından “dik vuruş” olarak adlandırılan özel atış teknikleri de kullanılmaktadır. Oyun sahasının kenarındaki ahşap bantlardan yararlanılarak yapılan vuruşlara ise “karambol” adı verilmektedir.

Günümüzde Karambol Oyunu

Günümüzde Karambol oyunu, Tire’de sınırlı sayıda sahada oynanmaktadır. Geçmişte kahvehane bahçelerinde yaygın olan oyun alanlarının büyük bölümü ortadan kalkmıştır. Tire Belediyesi tarafından Alay Parkı’nda oluşturulan sahalar ve bir okul bahçesinde yer alan oyun alanı, Karambol’un günümüze ulaşan nadir örnekleri arasındadır. Ancak oyun, genç kuşaklar arasında yeterince tanınmamakta ve ilgi görmemektedir. Bu durum, Karambol oyununun somut olmayan kültürel miras kapsamında korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması gerekliliğini gündeme getirmektedir.