Kaşıkçı kuşu (Platalea leucorodia)

Kaşıkçı kuşu (Platalea leucorodia), Pelecaniformes takımı ve Threskiornithidae familyasına mensup, sulak alanlarda yaşamını sürdüren büyük bir su kuşu türüdür. Vücut uzunluğu 80-93 cm, kanat açıklığı 115-135 cm ve ağırlığı 1200-1700 gram arasında ölçülmektedir. Ortalama bir balıkçıl boyutlarında olan bu tür, fildişi beyazı tüyleri ve morfolojisine adını veren kaşık şeklindeki siyah gagası ile tanımlanır.

Fiziksel Özellikler

Erişkin bireylerin siyah renkte olan gagalarının uç kısmı belirgin bir sarı renge sahiptir. Bacakları siyah renkli olup, bu özelliğiyle Afrika kaşıkçısından ayrılırlar. Üreme dönemindeki erişkinlerin ensesinde uzun tepe süs tüyleri ve sarımsı bir boyun bandı ortaya çıkarken, bu özellikler kış aylarında kaybolur. Genç bireylerde ise gaga ve bacaklar soluk pembemsi renktedir, uçuşta gözlemlenen el teleklerinin uçları ise siyah tonlarındadır. Gençlerde boyun bandı bulunmaz. Uçuş dinamiği incelendiğinde; boynunu ileriye doğru düz uzattığı, kanatlarını hızlı ve dikey düzlemde fazla hareket ettirmeden çırptığı, arada kısa süzülme evrelerine girdiği gözlemlenir. Tür, çoğunlukla sıralı bir formasyon halinde uçan küçük sürüler oluşturma eğilimindedir.

Kaşıkçı kuşu (Platalea leucorodia) (pexels)

Habitat ve Yayılış

Bu tür temel habitat olarak; sığ açık sular, su basmış araziler, nehirler, bataklıklar, dereler, deltayla birleşen haliçler, kıyı lagünleri ve çamur düzlüklerini kullanır. Kısmen göçmen davranış sergileyen popülasyonlar, kış mevsimini Türkiye'nin güney kıyılarından İran'ın güneyine kadar uzanan geniş bir coğrafyada geçirirler. Türkiye genelinde yaz göçmeni ve geçit türü olarak Marmara, Ege, Akdeniz, Batı Karadeniz ve İç Anadolu'da daha yaygın görülürken; Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da daha az sayılarda ve lokal olarak tespit edilmiştir. Küresel çapta üç farklı alt türü sınıflandırılmıştır: Güney İspanya, Hollanda, Asya ve Hindistan bölgelerine yayılan P. l. leucorodia, Moritanya kıyılarında lokalize P. l. balsaci ve Kızıldeniz ile Somali civarında görülen P. l. archeri.

Beslenme Biçimi ve Davranış

Beslenme ritüeli sırasında sığ suda yürüyerek gagasını kısmen açık halde su veya balçık içinde gezdirir ve başını aralıksız şekilde sağa, sola hareket ettirir. Gagasının uç kısmında "papillae" olarak adlandırılan titreşim algılayıcı reseptörler bulunur. Bu algılayıcılar sayesinde avlarını görerek değil dokunsal olarak tespit edebilir ve bu fizyolojik avantaj sayesinde gece saatlerinde ya da yüksek bulanıklığa sahip sularda da aktif avlanabilir. Başlıca besin kaynakları arasında su böcekleri, böcek larvaları, solucanlar, küçük balıklar, iribaşlar, amfibiler, kabuklular ve yumuşakçalar yer almaktadır; nadiren deniz yosunu da tüketebilir. Anatomik yapısından dolayı yakaladığı avları doğrudan yutamaz; bunun yerine avını havaya fırlatıp boşlukta tekrar yakalayarak yutar. Beslenirken bireylerin birbirlerine yakın durduğu, gündüzleri ise genellikle başlarını arkaya çevirip gagalarını saklayarak uyudukları görülür. Üreme alanlarında iletişim amaçlı homurtuya benzer sesler çıkarırlar ve sürü içindeki bireylerin birbirlerinin tüylerini temizledikleri (preening) bilinmektedir.

Üreme ve Biyoloji

Kaşıkçı kuşu (Platalea leucorodia) (pexels)

Kaşıkçı kuşları tek eşli (monogam) yapıdadır ve çoğunlukla monospesifik (tek türden oluşan) büyük koloniler halinde ürerler. Üreme sezonunda erkek birey koloniye önceden gelerek sınırları belli bir alan savunması gerçekleştirir. Yuva, erkek tarafından taşınan dallar, sazlar ve ince çim sapları gibi materyallerin dişi tarafından işlenmesiyle, ağaçlarda, çalılıklarda ya da ada benzeri korunaklı ortamlarda yer seviyesinde inşa edilir. Dişi, kuluçka süresi ortalama 24-25 gün süren 3 ila 4 adet yumurta bırakır; bu süreçte her iki ebeveyn de nöbetleşe görev alır. Yumurtadan yeni çıkan yavrular dağınık beyaz hav tüyleri ile kaplıdır; gagaları ilk doğduklarında kısa, yumuşak ve etli bir formdadır. Karakteristik yassı gaga yapısı doğumdan yaklaşık 9 gün sonra şekillenmeye başlar ve ikinci haftanın sonunda erişkin formuna yaklaşır. Yavruların yuvayı terk etme süresi (palazlanma) ortalama 45-50 gündür ve bireylerin cinsel olgunluğa ulaşmaları 3 ile 4 yılı bulur.

Popülasyon ve Koruma Durumu

Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) kırmızı listesinde tür "Düşük Riskli" (LC) kategorisinde değerlendirilmektedir. Küresel ölçekte ani bir yok olma tehdidi altında olmasa da popülasyonlar çevresel kirlilik, sulak alanların tarımsal veya endüstriyel drenajı, insan kaynaklı rahatsızlıklar ve daralan üreme alanlarına karşı kırılgan yapıdadır. Bölgesel verilere göre Türkiye sınırlarındaki popülasyonu 500-3000, Rusya'da 2300-2800 ve diğer Avrupa ülkelerinde ise 2600-3200 civarında birey olarak tahmin edilmektedir.