Kehribar Oda

Kehribar Oda (Rusça Янтарная комната), Rusya'da Puşkin kentindeki Tsarskoye Selo Büyük Sarayı'nda (Katerina Sarayı) yer alan, duvarları kehribar panolarla kaplı iç mekandır. "Dünyanın sekizinci harikası" adıyla da anılır.^【1】 Bezemesinde Baltık kehribarının başlıca işleme türleri bir arada uygulanmış; kehribar panoların yanı sıra ayna pilasterler, yaldızlı oymalar ve renkli sert taşlardan yapılmış Floransa mozaikleri düzenin parçası olmuştur.

^{Kehribar Oda (}Tsarskoe Selo State Museum and Heritage Site⁾

Kehribar Oda'nın tarihi, 18. yüzyılın başında Prusya'da başlar. Prusya kraliyet hanedanının kurucusu I. Friedrich, çağdaşlarının anlatımına göre Fransız kraliyet sarayının görkemini geride bırakma isteğiyle tanınıyordu.^【2】 Tarihî rivayete göre kral, saray mimarı Andreas Schlüter'in Berlin yakınlarındaki Charlottenburg Sarayı'nda bir çalışma odasının kehribarla kaplanması yönündeki fikrini benimsedi ve odanın yapımına 1701 yılında başlandı.

Projeye göre kralın çalışma odası, ahşap taban üzerine yapıştırılmış kehribar panolarla bütün çevresi boyunca kaplanacak, geniş kehribar panoların ortasına zengin çerçeveler içinde dört büyük ayna yerleştirilecekti. Kaide panolarında Prusya devletinin simgeleri, yani kartal ile I. Friedrich'in tuğrası yer alıyordu. Bezemede farklı yükseklikte hacimli oymalar, altın yaldızlı folyo astarlı ince gravürler, girift desenler ve konulu kompozisyonlar bir arada kullanılmıştı. Odanın proje çizimlerinin akıbeti bilinmemektedir.

Böyle bir iç mekânın tasarlanabilmesi, kendisinden yarım yüzyıl önce kehribar işçiliğinde yaşanan gelişmelere dayanıyordu. 17. yüzyıl, Avrupa'da kehribar sanatının en verimli dönemi olmuş, bu çağda kehribarın sanatsal işlenmesinin merkezi Doğu Prusya'ya kaymıştı. Bölgede Baltık kehribarının büyük yatakları bulunuyor, çıkarımı Töton Şövalyeleri döneminden beri devlet tekelinde tutuluyordu. Üretim Königsberg, Danzig, Lübeck ve Elbing kentlerinde yoğunlaşmıştı. Taşın yumuşaklığı ve oyma, tornalama, kesme, gravür ve cilalamaya elverişli olması sayesinde varlıklı kesimler için çeşitli eşyalar yapılıyordu; bunlar çoğunlukla çekmece, kadeh, kâse, vazo, satranç takımı ve takı gibi küçük boyutlu nesnelerdi.

17. yüzyılın ortasında ise kehribar mozaik adı verilen yeni bir teknik ortaya çıktı. Bu teknikte, birbirine uyarlanan kehribar levhalar organik tutkalla ahşap bir tabana yapıştırılıyordu. Yöntem, kabine dolapları gibi büyük boyutlu nesnelerin üretilmesine olanak verdi ve ileride Kehribar Oda'nın yapılmasını mümkün kıldı. Ancak ahşap ile kehribar çevre koşullarına farklı tepki verdiğinden bu tür eşyalar uzun ömürlü olmuyor, sürekli onarım gerektiriyordu. Kehribar sanatı tarihi uzmanlarından A. Rohde'ye göre bu tekniğine geçiş, kehribar sanatındaki gerilemeyi hızlandırmıştır.^【3】

Odanın kehribar bezemesinin yapımı 1701'de, Danimarka kralının saray ustası Gottfried Wolfram'ın yönetiminde başladı. 1707'de çalışmayı Danzigli kehribar oymacıları Gottfried Turau ve Ernst Schacht sürdürdü. Bu dönemde kral, söz konusu iç mekanı kent dışındaki sarayda değil başkentteki ikametgahında düzenletmeye karar verdi. Kehribar panolar söküldü, Berlin'e taşındı ve kraliyet şatosunun üçüncü katındaki köşe odasına yerleştirildi. Bezeme I. Friedrich'in sağlığında tamamlanamadı.

I. Petro, kehribar bezemeli odayı 1713 yılında, I. Friedrich'in ölümünden sonra tahta geçen Kral I. Friedrich Wilhelm ile görüşmek üzere Prusya'ya geldiğinde Berlin'deki kraliyet şatosunda gördü. Rus hükümdarı, bu iç mekanı topladığı nadir eserler koleksiyonunun başlıca parçası olarak Petersburg'da görme isteğiyle Prusya'dan ayrıldı.

Üç yıl sonra, 1716'da Prusya hükümdarıyla yürütülen görüşmelerin ardından I. Petro armağan olarak "Liburnika" adlı yatı ve kehribar kabineyi aldı.^【4】 Armağan, Rusya ile Prusya arasında varılan ittifakın işaretiydi. Petro bu vesileyle İmparatoriçe Yekaterina'ya yazdığı mektupta, kraldan Potsdam'da bezenmiş bir yat ile kehribar kabineyi armağan olarak aldığını bildirdi.^【5】 İki yıl sonra Rus hükümdarı I. Friedrich Wilhelm'e karşılık olarak iri yapılı 55 grenadiye ile kendi tornaladığı fildişi bir kupa gönderdi.

Sökülmüş hâldeki kehribar kabine, 1717 yılında Rusya'ya getirildi. Kayıtlara göre panolar, Memel ve Riga üzerinden Petersburg'a on sekiz büyüklü küçüklü sandık içinde ulaştırıldı; sandıklarda tamamlanmış panoların yanı sıra çok sayıda kullanılmamış parça da bulunuyordu.

Kabine, I. Petro'nun sağlığında hiçbir yere monte edilmedi. Bunun nedeni, bezemede deneyimli kehribar oymacıları gerektiren çok sayıda ayrıntının eksik kalmasıydı; 18. yüzyılın başında bu sanat dalı Rusya'da henüz gelişmeye başlamıştı.^【6】 Ahşap sandıklara yerleştirilen kehribar panolar çeyrek yüzyıl boyunca, Yazlık Saray'ın hizmet kanadında Hollanda çinileri, Çin porseleni ve başka yabancı eşyalarla birlikte bekledi.

^{Üçüncü Kışlık Saray'daki Kehribar Odası, A. A. Kedrinsky'nin Grafik Çizimi (}Amber Room⁾

Sandıklarda bekleyen panoları yeniden gündeme getiren, tahta çıkışının ardından babasına gelen Prusya armağanını hatırlayan Elizaveta oldu. Kehribar bezeme, imparatoriçenin kendisi için hazırlanan mekânlarda aradığı zenginlik ölçüsüne uyuyordu. Elizaveta, panoların o sırada inşa hâlindeki Üçüncü Kışlık Saray'ın bir odasında kullanılmasını buyurdu; işi, Rus barok mimarisinin başlıca temsilcilerinden Franchesko Bartolomeo Rastrelli üstlendi. Uygun mekânın belirlenmesi zaman aldı ve panolar birkaç kez sökülerek salondan salona taşındı. Seçim sonunda imparatoriçenin yatak odasına bitişik oda üzerinde yoğunlaştı; panolar 1743'te yerleştirildi, 1746'da tamamlanan oda resmî kabullere ayrıldı. Sarayın yapımı sürdüğü için oda bu dönemde de bir kez daha yer değiştirmek zorunda kaldı.^【7】

Seçilen mekân, Berlin'den gelen bezemeden hayli büyüktü. Rastrelli boşluğu iki yolla kapattı: duvarlara kehribar görünümü veren lake boyama uyguladı ve panoların arasına on sekiz ayna pilaster yerleştirdi. Kehribar çerçevelerin ortasına ayna yerine ressam Grooth'un elinden çıkan tablolar konuldu. Prusya'daki bezeme yarım kaldığından çerçevelerden biri ahşaptan yapılmıştı. Bunu öğrenen ve Elizaveta ile yakınlık kurmak için fırsat kollayan Prusya Kralı II. Friedrich, 1745'te Anton Reich'ın tasarımına göre üretilmiş kehribar çerçeveyi imparatoriçeye gönderdi; bezemesine Rus devletini öven alegorik motifler işlenmişti.^【8】 Uzun süren depolama sırasında bozulan panoların onarımı ve duvarlara tutturulması, kehribar işini de bilen sıva ustası Aleksandr Martelli'ye verildi. Oda yaklaşık on yıl Kışlık Saray'da kaldı.

Elizaveta'nın başkentteki sarayını yeniden düzenletme kararı, panoların bir kez daha sökülmesine yol açtı. Temmuz 1755'te bezeme, artık kalıcı yerine gideceği Tsarskoye Selo Büyük Sarayı'na yollandı. Sandıklar, bu iş için görevlendirilen bir müfreze tarafından başkentten yazlık ikametgâha elde taşındı.

Yeni mekân 96 metrekareydi ve bezemenin geldiği odalardan belirgin biçimde genişti. Rastrelli panoları duvarların orta katına bakışımlı biçimde yerleştirip aralarına aynalı pilasterler koydu, üst katı kehribar taklidi boyayla kaplattı, mekâna yaldızlı oymalar, tunç şamdanlar, tavan resmi ve değerli ağaçlardan naklı parke ekledi. Kehribarın yetişmediği duvar yüzeyleri, ressam İvan Belski'nin taşı taklit ederek boyadığı tuvallerle örtüldü.

Çarskoye Selo düzenlemesine giren en önemli yeni öğe, kehribar çerçevelerdeki tabloların yerini alan Floransa mozaikleriydi. Dört mozaik, duyuları alegorik biçimde canlandırıyordu: Görme, Tat, İşitme ile bir arada ele alınan Dokunma ve Koklama. Sert taş dilimlerinden kurulan bu kompozisyonlar, çizgi ayrıntısını ve renk geçişlerini tuval resmine yaklaşan bir incelikte veriyordu. Mozaikler 1752'de Floransa'daki atölyede, Cuseppe Zocchi'nin resim modellerinden yola çıkılarak, taş oymacısı ve gravürcü Luici Siries'in yönetiminde üretilmişti. Rusya'ya Avusturya hanedanının diplomatik armağanı olarak geldikleri kabul edilir.^【9】

^{Giuseppe Zocchi Tarafından tasarlanan ''Görme'' Mozaiği (}flickr⁾

Aralık 1755'te düzenleme büyük ölçüde bitmişti. Rastrelli'nin kendi anlatımında oda, beyaz ve sarı kehribarla kaplı, panoları oymalı çerçeveler içine alınmış, aynı malzemeden kabartma, festan ve heykel işleriyle donatılmış geniş bir mekân olarak tarif edilir.^【10】

Bezemenin bugünkü bilinen görünümüne ulaşması on beş yıl daha aldı. Panolardan birinde rokay kıvrımları arasına yerleştirilen ve ustanın adıyla 1760 tarihini taşıyan yazı, bu son evrenin başlangıcını gösterir. Kırılgan bezemenin düzenli bakım gerektirmesi üzerine Prusya'dan kehribar ustası Friedrich Roggenbuk getirtildi ve mekânın ömür boyu koruyucusu olarak görevlendirildi. 1761'de yanına birkaç Prusyalı oymacı daha katıldı; bunlardan biri olan oğlu Johann, 1771'de babasının yerine odanın gözeticiliğini devraldı ve görevi 1813'te ölene dek sürdürdü.^【11】

1763'te II. Katerina, duvarın alt bölümündeki boyalı tuvallerin kaldırılıp yerlerine kehribar pano yapılmasını buyurdu. Ustalar alt kat için mozaik desenli sekiz düz pano, sekiz kaide, orta kapıya bir kapı üstü panosu ve bir bölümü Berlin yapımı eski parçalardan oluşan korniş öğeleri üretti. Dört yıl süren bu çalışmada 450 kilogram kehribar harcandı.^【12】

Oda, II. Katerina döneminde 1770'te son biçimini aldı. Böylece yapım süreci yaklaşık yetmiş yıla yayılmış oldu.^【13】

Kehribar bezeme salonun üç duvarına dağıtılmış ve iki kat hâlinde kurgulanmıştır. Ana kat sayılan orta bölümde sekiz büyük dikey pano yer alır; bunların dördünün ortasında oymalı kehribar çerçeveler içinde Floransa mozaikleri bulunur. Panoların aralarındaki boşluklar, boydan boya uzanan aynalı pilasterlerle doldurulmuştur. Alt katta dikdörtgen biçimli kehribar levhalar sıralanır. Duvarların bezemenin yetişmediği üst bölümü boyayla kehribara benzetilmiş, bu kuşağın üzerindeki attikaya kehribar çelenkler yerleştirilmiştir. Doğu duvarında ve orta kapının üzerinde kapı üstü panoları vardır. Tavanı bir plafon resmi, zemini değerli ağaçlardan yapılmış desenli parke kaplar. Güneybatı köşesinde, ince kıvrımlı tek ayağı üzerinde duran küçük bir kehribar konsol masa bulunur.

^{Duvar Bezemeleri (}flickr⁾

Panoların düz yüzeyleri birbirine uydurulmuş kehribar levhalarla kaplıdır; bunların oluşturduğu geniş yüzeyler tek parça bir kütle izlenimi verir. Çerçeveler, silmeler, kabartmalar, festonlar, akant yaprakları, rokay kıvrımları, çiçekler, kartuşlar ve figürlü kompozisyonlar bezemeyi tamamlar. Pilasterlerin kaideleri de kehribardandır. Kullanılan taşın renk aralığı açık limon sarısından şarap kırmızısına kadar uzanır; şeffaf levhaların altına yerleştirilen renkli folyo, gravürlü yüzeylerin ışık altında farklı görünmesini sağlar. Aydınlatma yirmi dört tunç şamdanla sağlanmıştır.

Orta kattaki dört büyük panonun merkezinde yer alan mozaikler 56 × 43 santimetre ölçüsündedir. Her biri, birbirine sıkıca oturtulmuş renkli sert taş dilimlerinden kurulmuştur; renk geçişleri ve çizgi ayrıntıları bu yolla elde edilir. Konuları duyuların alegorik anlatımıdır ve dördü birlikte beş duyuyu karşılar.^【14】

Mekânda Rusya'da üretilmiş naklı komodinler ve Çin porselenleri bulunuyordu. Camlı vitrinlerde ise 17.–18. yüzyıllarda Alman, Polonyalı ve Rus ustaların yaptığı kehribar eşyalardan oluşan, Avrupa'daki önemli koleksiyonlardan biri sergileniyordu. 20. yüzyılın başlarında odanın ortasına Büyük Friedrich'in atlı anıtının bir maketi yerleştirilmişti.

^{Friedrich'in Atlı Anıtı (}Amber Room⁾

Kehribar bezemenin ahşap taban üzerine yapıştırılmış olması, mekânın bakım gereksinimini sürekli kılmıştır. Meşe levhalar nem ve sıcaklık değişimlerine karşı duyarlı olduğundan boyut değiştirmekte, buna bağlı olarak kehribar parçaları yerinden ayrılmaktadır. Odanın Tsarskoye Selo'daki bütün geçmişi, yerinden oynayan parçaların bulundukları noktaya yeniden yapıştırılmasıyla geçmiştir. Sobalarla ısıtma, hava akımları ve ani ısı değişimleri bozulmayı hızlandıran etkenler arasında sayılır.

Bu nedenle iç mekân yalnızca 19. yüzyılda üç kez elden geçirilmiştir: 1833, 1865 ve 1893–1897 yıllarında.^【15】 Sonraki müdahale, heykeltıraş İ. V. Krestovski'nin yürüttüğü ve sınırlı kapsamda kalan 1933–1935 çalışmasıdır.^【16】 Söz konusu onarımların her biri kendi döneminin bilgi ve olanaklarıyla yapılmış, sonuçta bezemede kayıplar, biçim bozulmaları ve sonradan eklenen parçalar birikmiştir. Yüzeyin kalın bir vernik tabakasıyla örtülmesi de bu dönemlerin uygulamaları arasındadır.

1941 yazı için kapsamlı bir restorasyon programlanmıştı. Hazırlık aşamasında bezemenin farklı dönemlere ait katmanlar taşıdığı ve karşılaşılacak sorunun karmaşıklığı ortaya konmuş, taş dizilişini inceleyen çalışma belgeleri hazırlanmıştı. Savaşın başlaması bu programın uygulanmasını engellemiştir. Söz konusu savaş öncesi belgeler, sonraki dönemde odanın yeniden yaratılması sırasında başvurulan kaynaklar arasında yer almıştır.

Alman birliklerinin 22 Haziran 1941'de Sovyetler Birliği'ne girmesinin ardından Katerina Sarayı'ndaki müze eserlerinin tahliyesine başlandı. Kehribar panolar için de aynı yol denendi, ancak levhaların kırılganlığı nedeniyle sökme girişimleri sonuç vermedi; kurumuş kehribar yerinden alınırken dağılıyordu. Bunun üzerine bezemenin bulunduğu yerde korunmasına karar verildi: yüzey önce kâğıtla, ardından tülbentle kaplandı, üzerine pamuk konuldu ve ahşap levhalarla örtüldü. Bir başka anlatıma göre panolar ince duvar kâğıdıyla gizlenmeye çalışılmıştır.^【17】 Müze görevlileri 17 Eylül 1941'de kenti terk etmek zorunda kaldığında oda yerinde bırakılmıştı.^【18】

Puşkin'in işgalinden sonra kente, sanat eserlerinin toplanmasıyla görevli Alman uzman ekibi geldi. Prusya Sanat Müzesi'nin başında bulunan sanat tarihçisi Alfred Rohde, Ağustos 1941'de Doğu Prusya gauleiteri Erich Koch'a yazdığı mektupta odanın Almanya'ya getirilmesini istemişti.^【19】 Panolar duvarlardan indirildi, sandıklara yerleştirildi ve Kasım 1941'de Königsberg'e gönderildi. Bu iş için ayrılan sürenin otuz altı saat, kullanılan sandık sayısının yirmi yedi olduğu belirtilir.^【20】 Königsberg müzesinin bağış defterine oda, Üçüncü Reich'ın saraylar ve bahçeler idaresinin armağanı olarak 200 numarayla kaydedildi.

Bezeme, kentteki şatonun kehribar müzesi olarak kullanılan salonlarından birinde, odanın oymalı ve yaldızlı kapılarıyla birlikte kuruldu. Montaj tamamlandığında bezemenin eksik ve hasarlı olduğu görüldü: Floransa mozaiklerinden biri, yirmi dört tunç şamdan ve mobilyaların büyük bölümü yoktu; kabartma bezemelerin, tek tek taşların ve figürlerin bir kısmı kaybolmuş, aynalar kırılmıştı.

Rohde 1942'de Pantheon dergisinde odayı konu alan bir yazı yayımladı; yazıya eşlik eden beş fotoğraf, bezemenin o tarihteki durumunu belgeleyen kayıtlar arasındadır.^【21】 Rohde iki yıl boyunca panoların tarihi üzerinde çalıştı. Königsberg, odanın sergilendiği bilinen son yer oldu.

1943 sonlarında Rohde'ye bezemeyi sökerek sandıklaması önerildi. Ağustos 1944'te müttefik hava saldırıları kenti ve şatoyu yıktı. Sandıkların şatonun güney kanadındaki bodrumlarda saklandığı belirtilir; Rohde'nin yazışmalarından bezemenin bu saldırılardan kurtulduğu anlaşılmaktadır.^【22】 Alman birliklerinin geri çekilmesi sırasında, 1944 yılında panolar bir kez daha sökülerek bilinmeyen bir yere gönderildi. Kehribar Oda'nın izi bu noktada kaybolmuştur.

Königsberg'in teslim olmasının hemen ardından arama başladı. Mayıs 1945'te tarih profesörü A. Y. Brusov, savaş sırasında götürülen sanat eserlerini bulup Doğu Prusya'dan geri getirmekle görevlendirildi.^【23】 Şatonun yıkıntıları arasında Katerina Sarayı'ndan gelen çok sayıda hasarlı mobilya ve porselen ile Prusya müzesinin envanter defteri bulundu; defterde odanın müzeye getirildiğine ve güvenli bir yere aktarıldığına dair kayıtlar vardı. Bezemenin kendisi şatoda yoktu.

Kentte kalmayı seçen Alfred Rohde'den alınan bilgiler sınırlı kaldı. Rohde'nin gösterdiği bodrum bölümünün panoları alamayacak kadar küçük olduğunu belirten Brusov'un kuşkuları üzerine Rohde ifadesini değiştirerek bezemenin başka bir salona konulduğunu ve yangında yok olduğunu söyledi.^【24】 Brusov daha sonra Rohde imzalı ve tahliyeden söz eden belgeler buldu. Almanların eser sakladığı gizli bir sığınak da ortaya çıkarıldı, ancak oda burada değildi.

Sonraki incelemede şatonun bodrumlarında ve yeraltı geçitlerinde odanın kapılarına ait yaldızlı alçı bezemeler ve tunç panolar bulundu. Kül ve moloz arasına gömülmüş, rengi tümüyle solmuş üç mozaik ele geçti; bunların odanın Floransa mozaikleri olduğu belirlendi. Brusov'un başkanlığındaki komisyon, bezemenin yangında yok olduğu sonucuna vardı.^【25】

Bu görüşe karşı çıkanların başında süsleme sanatları uzmanı Anatoli Kuçumov geliyordu. Kuçumov, kehribar panoların mozaiklerden ayrı sandıklanmış ve kentin kuşatılmasından önce şatodan çıkarılmış olabileceğini savundu.^【26】 Rohde'nin buyruğuyla Königsberg şatosundaki kehribar koleksiyonundan çok sayıda eserin Doğu Prusya'daki özel malikânelere gönderildiği biliniyordu. Rohde ile eşi Aralık 1945 sonunda hastanede tifüsten öldü; bu tarihten sonra bezemenin yerini bilebilecek kimse kalmadı. Panoların Königsberg'den çıkarıldığını doğrudan belgeleyen bir kayıt bulunamamıştır. Buna karşılık şatonun yıkıntılarında ele geçen özel evrakında Rohde, panoların Doğu Prusya ve Saksonya'daki konaklara ve şatolara taşınması olasılığından birden çok kez söz etmiştir.^【27】

Ağustos 1949'da kent sakinlerinden gelen bilgiler yeni bir arama başlattı: teslimden önce şatoya çok miktarda yapı malzemesi getirildiği, birtakım inşaat işlerinin tamamlandığı ve avluda büyük sandıkların hazırlandığı bildiriliyordu. Kurulan komisyon şatoyu bir kez daha inceledi, gizli bir depo bulamadı. 1950'de Rohde'nin sözünü ettiği sığınağın ayrıntılı biçimde araştırılmasına karar verildi; ancak kent ilk incelemeden bu yana tümüyle yıkıldığından Brusov sığınağı bulamadı, yerini yaklaşık olarak da gösteremedi. 1960'lı yıllarda Kaliningrad'da yeraltı sığınaklarını saptamaya yönelik jeofizik araştırmalar yapıldı, 1969'da çalışmalara arkeologlar katıldı. Bu girişimlerden sonuç alınamadı. Resmî arama 1984'te durduruldu; bağımsız araştırmalar sürdü.

Bezemenin nerede olduğuna dair öne sürülen açıklamaların hiçbiri bilimsel yolla ya da belgeyle doğrulanmamıştır. Başlıcaları şunlardır:^【28】

• Kente yapılan saldırı sırasında çıkan yangında Königsberg şatosunda yandığı.
• Eski Königsberg, bugünkü Kaliningrad sınırları içinde, uzun süredir kapalı duran yeraltı geçit ve sığınaklarında bulunduğu.
• Kent kuşatılmadan önce Königsberg'den çıkarıldığı ve Almanya'da ya da Avusturya, Polonya, Çekya'da saklandığı.
• Almanya'daki işgal bölgesinde Amerikan birliklerince bulunduğu ve gizlice Amerika Birleşik Devletleri'ne götürülerek özel bir koleksiyona katıldığı.
• Üçüncü Reich'ın sona ermesinin ardından Almanya'dan kaçanlarca Güney Amerika'ya götürüldüğü.
• Torpillenen "Wilhelm Gustloff" gemisinde ya da savaş tazminatı olarak Amerika Birleşik Devletleri'ne verilen "Prinz Eugen" kruvazöründe bulunduğu.

Bunların yanı sıra sandıkların 1944 bombardımanında yok olduğu, panoların Baltık Denizi'nin dibinde olduğu ve Almanların Tsarskoye Selo'dan aldıklarının bir kopya olduğu yönünde görüşler de dile getirilmiştir. Odayla ilgisi bulunan bazı kişilerin ölümleri "Kehribar Oda laneti" adı altında birbirine bağlanmıştır; bu çerçevede Rohde ile eşinin tifüsten ölmesi, bir gazeteciyle görüşmesinin ardından trafik kazasında ölen Rus istihbarat subayı General Gusev ve 1987'de Bavyera'da bir ormanda öldürülen eski Alman askeri, oda araştırmacısı Georg Stein anılır.^【29】

^{Dokunma ve Koklama Mozaiği ((}Tsarskoe Selo State Museum and Heritage Site⁾

1997'de Alman sanat eseri araştırmacıları, odaya ait bir parçanın satılmak istendiği yolunda bir ihbar aldı. Satıcının avukatının bürosunda yapılan aramada, Bremen'de odanın mozaik panolarından biri bulundu; satıcı, ölmüş bir askerin oğluydu ve panonun kökenini bilmiyordu.

Nisan 2000'de, özgün donanımdan olup Almanya'da ele geçen iki parça müze-korunağa geri verildi: "Dokunma ve Koklama" mozaiği ile 18. yüzyıl sonunda Rusya'da yapılmış naklı komodin.

Katerina Sarayı'nın savaşta yıkılan ve yağmalanan bölümlerinin onarımına 1950'li yılların sonunda başlandı. Rastrelli'nin "Altın Anfilad" adıyla anılan mekân dizisi de programa alınmıştı. İlk aşamada Kehribar Oda'nın resimli bezemesinin, yaldızlı oymalarının ve naklı parkesinin yeniden yapılması, kehribar panoların yerlerinin ise kumaşla kapatılması kararlaştırıldı; o yıllarda özgün bezemenin geri dönmesi olasılık içinde görülüyordu.

1970'li yılların sonunda mimar G. S. Hazatski'nin yönettiği bir gruba Kaliningrad'da kurulacak kehribar müzesinin projesi verildi. Serginin son bölümü Kehribar Oda'ya ayrılacaktı. Grup, odanın 1/5 ölçekli bir maketiyle bezemeden birkaç örnek parça hazırladı. Bu çalışma Leningrad il parti komitesi birinci sekreteri G. V. Romanov tarafından onaylandı ve Romanov, odanın yeniden yaratılması önerisini Sovyet hükümetine iletti.^【30】 Gerekçelendirilmiş bir dosya ve ayrıntılı bir çalışma planıyla desteklenen öneri kabul edildi; 10 Nisan 1979 tarihli hükümet kararıyla süreç başlatıldı.

Çalışmaya başlanırken elde bulunanlar şunlardı: panoların siyah-beyaz fotoğrafları, 1910'lu yıllara ait tek bir renkli slayt, ressam P. Grehnev'in 19. yüzyılın ikinci yarısında kaide panosundan bir ayrıntıyı gösteren suluboyası ve bezemeden kalan yaklaşık elli küçük parça (silme, oyma ve düz set kırıkları). Ayrıca savaş sırasında kurtarılıp tahliyeden Katerina Sarayı'na dönen kehribar eser koleksiyonu vardı. Bu eserler yapım zamanı, yeri, üslubu ve işleme teknikleri bakımından odanın doğrudan benzerleriydi; bir örnekte ise ortak yapımcı söz konusuydu. 1983'te onarılan Danzig yapımı 1705 tarihli bir çekmecenin ahşap tabanında, I. Friedrich'in kabinesinin ustalarından Gottfried Turau'nun imzası bulundu.

Araştırmalarda, Tsarskoye Selo'daki iç mekânın bir suluboya dışında hiçbir çizim, gravür ya da resimde yer almadığı ortaya çıktı. Böylece temel kaynak fotoğraflar oldu. Ermitaj, Rus Müzesi, Tretyakov Galerisi ve arşivlerde odaya ait 86 fotoğraf saptandı; bunların ilki 1859'da yayımlanmış, sonuncuları Königsberg şatosundaki sergileme sırasında çekilmişti. 1986'da Yu. V. Trubinov bütün fotoğraf malzemesini düzenledi ve her kareyi tanımlayan bir katalog hazırladı. Fotoğrafların tek ölçeğe indirilmesiyle mekânın genel görünümü elde edildi, panoların ve bezeme öğelerinin ölçüleri belirlendi. Kalın vernik tabakası nedeniyle büyüteçle bile seçilemeyen ayrıntılarda özel fotoğraf donanımına başvuruldu ya da tarihî tanımlar ve müze koleksiyonlarındaki kehribar eserler ölçüt alındı.

^{Proje Çizimi (}Amber Room⁾

Proje, A. A. Kedrinski'nin yönettiği mimar grubunca hazırlandı; grupta N. P. İvanov, E. İ. Korovina, E. İ. Volkova, M. N. Kononova, V. V. Lipatova, E. N. Skrileva ve İ. V. Yarotskaya yer aldı. Bilimsel rekonstrüksiyon yolu seçildi; amaç, odanın ilk görünümüne olabildiğince yaklaşmaktı.

Bütün mekânın çizimi hazırlanırken eski fotoğraflardan her levhanın ve her hacimli öğenin dış çizgisi birebir aktarıldı. Kaba onarımlarda sonradan eklenmiş parçalar ayırt edildi. Fotoğraflarda görünmeyen ya da seçilemeyen öğeler, dayanağı ayrı ayrı gerekçelendirilen benzerlerden yola çıkılarak yeniden tasarlandı. Bütün panoların gerçek boyutta çizimi projenin temel parçalarından biri oldu. Altı cilt tutan ayrıntı çizimleri, duvar açınımları, renk etalonları, parke ve tavan resmi çizimlerinden oluşan proje 1986 sonbaharında büyük ölçüde tamamlandı.

Yirmi yıl boyunca ana hammaddeyi, kehribar yatağını işleten Kaliningrad Kehribar İşletmesi sağladı. Parçalar, yapılacak bezeme öğesine göre cins, boyut ve damar özelliklerine bakılarak ayrı ayrı seçildi. Ön hesaplara göre çalışma için yaklaşık altı ton kehribar gerekti.

Panolar üzerindeki uygulama, Kedrinski'nin projesine göre 1983'te başladı. Bir yıl sonra odanın tavan resmi, kehribar taklidi boyanmış üst duvar kuşağı ve desenli parkesi tamamlanmış, panoların gelecekleri yerler geçici olarak kumaşla kapatılmıştı. 1994'te alt kat panolarından ilki ve köşe masası yerine takıldı. 1996'da ilk Floransa mozaiği olan "Görme" bitirildi.

Ekonomik güçlüklerin yaşandığı dönemlerde çalışmalar TsarskoyeSelo Devlet Müze-Korunağı yönetiminin desteğiyle sürdürüldü; atölyedeki deneyimli restoratörlerin ekipte tutulması için ayrıca çaba harcandı. 6 Eylül 1999'dan başlayarak işin tamamlanması Alman Ruhrgas şirketince finanse edildi.^【31】 Toplam maliyet 11 milyon dolar olarak belirtilir.^【32】

Yeniden yaratma çalışması yirmi dört yıl sürdü. Oda, Petersburg'un kuruluşunun 300. yıldönümünde, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Almanya Başbakanı Gerhard Schröder'in katıldığı bir törenle 2003'te ziyarete açıldı^【33】 ve Tsarskoye Selo Devlet Müze-Korunağı'nda sergilenmeye başladı.^【34】