Keşap (İlçe)

Keşap ilçesi Karadeniz kıyısında, Giresun merkezine 12 km uzaklıkta, Keşap deresinin vadisi ile çevrili engebeli bir coğrafyada yer alır. Yüzölçümü 222 km² olan ilçe, 1461’de Osmanlı egemenliğine girip Cumhuriyet’in ilk yıllarında bucak statüsünde kalmış, 1945 yılında ilçe olarak teşkilatlanmıştır. İklimi ılık ve nemli olup yazları sıcak, kışları ılık geçer; yıllık ortalama nem %75 düzeyindedir. Ekonomi büyük ölçüde fındık, mısır, sebze, meyve ve çay tarımına; hayvancılık ve ormancılığa dayanmakla birlikte, son yıllarda kivi üretimi de artış göstermektedir.

Keşap (Keşap Belediyesi)

Tarih

Keşap ve çevresi, tarih boyunca Giresun, Trabzon ve Şebinkarahisar gibi komşu bölgelerle birlikte ele alınarak değerlendirilmiştir​. Bölgenin bilinen en eski siyasi hâkimiyeti M.Ö. 6. yüzyılda Pers (Ahameniş) İmparatorluğu ile başlamaktadır. Daha sonra sırasıyla M.Ö. 3. ve 2. yüzyıllarda Selevkos (Selefki Asya) Krallığı, ardından M.Ö. 183–68 yılları arasında Pontus Krallığı yönetimine girmiştir. Bu süreçte bölge, Karadeniz kıyısındaki stratejik konumu nedeniyle hem kara hem de deniz bağlantılarına sahip önemli bir yerleşim noktası olmuştur.

Roma İmparatorluğu, Pontus egemenliğini sonlandırarak bölgeyi kendi topraklarına katmış; M.S. 395 yılında Roma’nın ikiye ayrılmasıyla birlikte Keşap, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu içinde kalmıştır. Bizans döneminde, özellikle M.S. 6. yüzyılda Sasani akınları bölgeyi etkilemiş; siyasi istikrarsızlıkların yaşandığı bu dönem, Karadeniz’in doğu kıyılarında Bizans savunma düzenlemelerini gündeme getirmiştir​.

Türklerin bölgeye ilk gelişi, 11. yüzyılın sonlarına tarihlenmekle birlikte bu dönem Haçlı Seferleri nedeniyle kalıcı olamamıştır. Keşap’ta Türk yerleşiminin kalıcı hale gelişi, 1397 yılına dayanmaktadır. Bu tarihte, Bayramlı (Hacıemiroğulları) Beyliği'nin kurucusu Emiroğlu Süleyman Bey, bölgeyi fethederek Bayramlı topraklarına katmıştır. Bu tarihten sonra, Oğuzların Çepni boyu bölgede etkili olmuş, ancak bölge bir süre daha Trabzon Komnenos İmparatorluğu’na bağlı kalmıştır.

Keşap, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmed’in Trabzon seferi sırasında Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı dönemi boyunca Keşap, kıyı ticaret yollarına yakınlığı ve orman ürünleriyle öne çıkan küçük ölçekli bir yerleşim olarak varlığını sürdürmüştür. Cumhuriyet’in ilanından sonra, Keşap önce Giresun merkez ilçesine bağlı bir bucak olarak yönetilmiş; 1945 yılında ise ilçe statüsüne yükseltilmiştir. İlçeleşme süreciyle birlikte, nüfus artışı, idari yapıların kurulması ve altyapı yatırımları hız kazanmış; kırsal ve kentsel yerleşimlerin yapısı yeniden şekillenmiştir​.

Coğrafya

Keşap ilçesi, Karadeniz kıyısında, Giresun il merkezinin doğusunda yer alır. Sahil şeridine yaklaşık 10 km mesafede, Giresun–Trabzon Devlet Karayolu üzerinde; üçgene benzeyen sınırları içinde güneybatıda Giresun merkezi ve Dereli, doğuda Espiye, güneydoğuda Yağlıdere ilçeleriyle komşu konumdadır. Toplam yüzölçümü 222 km²’yi bulan ilçe, sahilden geriye doğru uzanan engebeli bir arazi yapısına sahiptir.

Arazi bütünüyle engebeli olup dağlar ve tepeler arasında derin vadilerle parçalanmıştır. Yerleşim alanı, kıyı çizgisi boyunca Keşap Deresi’nin vadinin iki yakasına yayılan yamaçlarında şekillenir. İlçe merkezinin yanı sıra coğrafi bölgelere Karabulduk ve Yolağzı adını veren iki ana kuşak daha tanımlanır. Geçit Köyü ve Karadağ’dan başlayarak Karatepe, Ocak, Bozarı, Armelit, Sancaklı, Töngel, Topgediği, Demirci, Evliya ile Kabak tepeleri arasındaki yükseltiler, bölgenin başlıca topografik düğüm noktalarını oluşturur. Önemli denize dökülen akarsular arasında Kargın, Dutyalısı, Taflan, Keşiş, Keşap, Torağzı, Kömürlük, Yolağzı, Killik ve Değirmenağzı dereleri sayılabilir.

İklim ve Bitki Örtüsü

Keşap ilçesi, Karadeniz Bölgesi’nin doğu sahil kuşağında yer alması nedeniyle, bölgeye özgü ılıman ve nemli bir iklim yapısına sahiptir. İklimsel özellikler, sahil ve iç kesimler arasında yer yer farklılık gösterse de, genel itibarıyla yazların sıcak, kışların ise ılık geçtiği ılıman deniz iklimi egemendir. Bu iklimsel yapı, yıl boyunca bol yağış alınmasını sağlamakta; ortalama bağıl nem oranı %75 düzeyinde seyretmektedir​.

Yağışın her mevsime yayılmış olması, Keşap’ın tarımsal üretimi kadar bitki örtüsünün zenginliği açısından da belirleyici olmuştur. Bölge, doğal ormanlar ve kültürel tarım alanlarının iç içe geçtiği bir peyzaj sunmaktadır. Bitki örtüsü sahilden yükseklere doğru belirgin katmanlar oluşturur. Sıfır ile 700 metre rakım aralığında fındık bahçeleri yoğun olarak yer alır. Bu yükseklik kuşağı, ilçe ekonomisinin temelini oluşturan fındık tarımı için elverişli mikroklimatik koşullar sunar.

700 metrenin üzerindeki kuşakta ise karma yapraklı ve iğne yapraklı türlerden oluşan doğal orman dokusu hâkimdir. Bu kesimlerde meşe, kestane, gürgen, kızılağaç gibi yerli türlerin yanı sıra, ladin ve çam gibi iğne yapraklı türler de görülmektedir. Bitki örtüsünün bu çeşitliliği, bölgedeki ekosistem zenginliğini ve biyolojik çeşitliliği destekler niteliktedir.

Topografyanın engebeli yapısı nedeniyle yerleşim ve tarımsal alanlar genellikle yamaçlara kuruludur. Derin vadilerle parçalanmış bu yapı, mikro iklim farklarının oluşmasına neden olmakta ve bu da bitki örtüsünün mekânsal dağılımını etkilemektedir. Sahil boyunca gelişen bahçecilik, iç kesimlerdeki ormanlık alanlarla birlikte Keşap’ın doğal karakterini oluşturmaktadır.

Nüfus ve Demografi

Keşap ilçesi, Karadeniz kıyısında, Giresun il merkezine yaklaşık 10 km uzaklıkta konumlanmış; hem deniz hem de iç kesim yerleşim özelliklerini bir arada barındıran küçük ölçekli bir coğrafi birimdir. 2024 yılı verilerine göre ilçe nüfusu 20 186 kişi olup, bu nüfusun 10 016’sını erkekler (%49,62), 10 170’ini kadınlar (%50,38) oluşturmaktadır. Cinsiyet dağılımındaki bu yakın denge, Keşap’ın toplumsal yapısında erkek ve kadın nüfus arasında önemli bir uyum olduğunu ortaya koymaktadır.

Son on sekiz yıllık dönemde Keşap nüfusu dalgalı bir seyir izlemiştir. 2007’de 20 244 kişi olarak kaydedilen nüfus, 2015’te 21 066’ya kadar artarak yaklaşık %4’lük bir büyüme göstermiş; ardından 2015–2021 arasında ekonomik ve göç dinamiklerinin etkisiyle 19 268’e gerileyerek yaklaşık %8,6 oranında azalmıştır. 2021–2023 döneminde yeniden yükselişe geçen nüfus, 2023’te 20 763’e ulaşmış, 2024’te ise 20 186’ya inerek %2,8 oranında bir düşüş kaydetmiştir. Bu iniş çıkışlar, kırsal alanlardan kent merkezlerine yönelik göç dalgaları ile tarımsal geçim imkânlarının mevsimsel ve yıllık değişkenlik göstermesinden kaynaklanmaktadır.

Demografik yapının yıllık nüfus artış hızı analiz edildiğinde, 2007–2015 arasında ortalama pozitif bir ivme; 2015–2021 arasında güçlü bir negatif dönemeç; 2021–2023 arasında ise yeniden toparlanma eğilimi izlendiği görülür. Bu çerçevede, ilin kıyı bölgelerinin daha iyi ulaşım ve hizmet altyapısı sunması genç ve çalışma çağındaki nüfusun yerel kalmasını teşvik ederken, zaman zaman büyük kent merkezlerine göç dalgaları yaşanmasını da beraberinde getirmektedir.

Ekonomi

Keşap ilçesi, Karadeniz sahil şeridinde, 222 km²’lik alana yayılan ve tüm köylerinde gelişmiş bir yol ağına sahip olmasıyla dikkat çeken bir ekonomik yapıya sahiptir. Bölge ikliminin ılık ve nemli özellikleri, yıllık ortalama nem oranının yaklaşık %75 seviyesinde seyretmesi; hem temel tarım ürünlerinin hem de yenilikçi tarımsal uygulamaların bir arada gelişmesine imkân tanımaktadır. İlçe ekonomisi ağırlıklı olarak birinci derece tarıma dayanmakla birlikte, zaman içinde tarımsal sanayi ve hayvansal üretim alanlarında da önemli bir çeşitlenme göstermiştir.

Başlıca ekonomik faaliyet konusu, bölgenin uzun yıllardır geleneksel geçim kaynağı olan fındık tarımıdır. Sahil kuşağından 700 m yükseğe kadar uzanan fındıklıklar, ilçenin kıyı kesiminde yoğunlaşmış olup, kırsal yerleşimlerin en önemli gelir kalemini oluşturur. Fındık bahçeleri, iklim ve toprak koşullarının sunduğu olanaklar sayesinde yüksek verim potansiyeline sahiptir ve ilçe ekonomisinin bel kemiğini teşkil eder.

Buna ek olarak, mısır, sebze, meyve ve çay üretimi de yaygın tarımsal faaliyetler arasında yer alır. Geleneksel tarımın dışına çıkarak 1992’den itibaren kivi üretiminin de başlaması, tarımsal çeşitliliği artırmış ve ilçeye yeni bir ihracat potansiyeli kazandırmıştır. Kivi, özellikle Halkalı ve Karabulduk gibi köylerde hızla yaygınlaşarak bölgeye ekonomik ve sosyal hareketlilik getirmiştir.

Hayvancılık, daha çok küçük aile işletmeleri ölçeğinde yürütülmekte; süt ve et üretimi kırsal hane halkının ek gelir kaynağını oluşturur. Son yıllarda balıkçılığın yanı sıra özellikle alabalık yetiştiriciliği büyük gelişme göstermiş; su ürünleri sektörü, ilçe sahil bandının hem ekonomik hem de istihdam kapasitesini genişletmiştir. Arıcılık ise Karabulduk yöresinde yoğunlaşmış, bölgesel hasat dönemlerinde yöre halkına kayda değer katkı sağlamıştır.

Keşap’ta sanayi altyapısı da tarımsal üretimle paralel ilerlemiş; ilçede üç fındık kırma tesisi, bir çay işleme tesisi, iki parke fabrikası, bir çorap atölyesi ve bir un fabrikası faaliyet göstermektedir. Bu tesisler, tarımsal ürünlerin katma değerini artırarak hem iç hem de dış pazarlara yönelik ticari hareketliliği desteklemektedir. Ayrıca yol iyileştirme ve betonlaşma çalışmalarının sürdürülmesi, araziye erişimi kolaylaştırıp lojistik maliyetleri düşürerek üretim süreçlerinin verimliliğini yükseltmektedir.

Keşap ekonomisinin temel dinamikleri; tarımsal ürün çeşitlemesi, hayvansal üretimin modernizasyonu ve bölgesel sanayi yatırımları etrafında şekillenmektedir. Mevsimlik işgücü talebi, özellikle hasat dönemlerinde geçici nüfus hareketlerine yol açarken, sürdürülebilir büyüme için yerel iş imkânlarının güçlendirilmesi ve genç nüfusun tarımsal sanayiye entegrasyonu kritik önemde görünmektedir.

Turizm ve Kültür

Keşap ilçesi, Karadeniz'in derin vadiler ve sık ormanlarla bezeli kıyı kuşağında konumlanmış; doğal ve tarihî dokusuyla kültürel turizm potansiyeli taşıyan bir yerleşim merkezidir. İlçede, Kemdi Köyü Camii gibi Osmanlı dönemine ait yapılar, Çamlıca ve Yivdincik köylerindeki kemer köprüler, Balıklısu ve Gönüllü köylerindeki tarihî camiler, bölgenin geçmişine ışık tutan önemli kültürel varlıklar arasında yer alır. Doğal kaya formasyonlarından Şahankayası ve Karşıyaka Camii çevresi, doğa yürüyüşü rotaları bakımından ilgi çeken duraklardır. Keşap sahilinde uzanan fındık sıraları ise özellikle gün doğumu ve gün batımı saatlerinde doğa fotoğrafçılığı için manzaralar sunar.

Kültürel yaşam, kuşaklar boyu aktarılan yerel el sanatlarıyla şekillenmiştir. Özellikle iğne oyası, sepet örme, ağaç oymacılığı, el kilim ve halıcılığı, ayrıca Keşap’a özgü hartama ve tabanca süslemeciliği, hem ev içi kullanımlarda hem de bölgesel pazarlarda yaşayan geleneksel üretim biçimleri arasında öne çıkmaktadır. Bu el sanatları, kültürel kimliğin sürdürülebilirliğini sağlayan önemli unsurlardır. Ayrıca yörede her yıl düzenlenen yayla şenlikleri, halk oyunları ve yerel müzik performanslarıyla Karadeniz folklorunu yaşatır.

Mutfak

Keşap mutfağı, Karadeniz’in yeşil doğasının sunduğu olanaklara dayanan, sebze ve tahıl temelli geleneksel tariflerle öne çıkar. Yörede tarımsal üretimle doğrudan ilişkili olarak mevsimlik otlar, mısır ürünleri ve hamsi çeşitleri sofraların başlıca bileşenlerini oluşturur. Özellikle fındık, mısır ve süt ürünleri temel mutfak girdilerindendir.

İlçeye özgü yemekler arasında pancar çorbası, pancar diblesi, pancar sarması, pezük diblesi, pezük kavurması, galdirik kızartması, hobcun, mendek çorbası, sakarca kızartması, merolcan turşusu ve merolcan kavurması gibi yeşil yapraklı bitkilere dayalı yemekler dikkat çeker. Sırgan yemeği, mantar kavurması ve hoşran kavurması gibi doğadan toplanan ürünlerle hazırlanan yemekler de yaygındır.

Deniz ürünleri, özellikle hamsi, Keşap mutfağında geniş yer tutar: hamsi kızartması, hamsi buğlaması, hamsi böreği, hamsi tuzlusu, hamsili ekmek gibi çeşitli şekillerde tüketilir. Ayrıca mısır türevlerinden hazırlanan fetir ekmeği, mısır ekmeği, pekmez yalaşı, guymak (peynirli mısır yemeği) gibi tarifler geleneksel öğünlerin parçasıdır.

Yöresel mutfakta dikkat çeken bir başka unsur da meyve ve sebzelerin tuzlama ve kavurma teknikleriyle değerlendirildiği yemeklerdir. Bunlar arasında fasulye turşusu kavurması, kiraz tuzlusu kavurması, taflan tuzlusu kavurması ve çileklik çorbası sayılabilir. Ayrıca sütlü kabak yemeği, ömeç ve cıritta gibi yerel tarifler, evlerde hâlen günlük tüketimde yer bulan yemekler arasındadır.