Kıl Keçisi (Capra Hircus)

Kıl keçisi (Capra Hircus), Türkiye’nin yerli gen kaynakları arasında sayısal açıdan en geniş popülasyona sahip olan, olumsuz çevre koşullarına ve yetersiz bakım şartlarına dayanıklılığı ile bilinen kombine verimli bir keçi ırkıdır. Halk arasında "Kara Keçi" olarak da adlandırılan bu ırk, Türkiye'deki toplam keçi varlığının yaklaşık %96'sını oluşturmaktadır.^【1】 Ağırlıklı olarak Akdeniz, Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki dağlık ve ormanlık alanlarda yetiştirilmesine karşın, ülkenin tüm coğrafi bölgelerinde varlık göstermektedir.

Morfolojik Özellikler

Kıl keçileri fiziksel yapıları itibarıyla genellikle siyah renkli kıllara sahiptir; ancak beyaz, gri, kahverengi ve alaca renkli bireylere de rastlanmaktadır. Hem erkek hem de dişilerde genellikle boynuzlu bir kafa yapısı mevcuttur. Erişkin erkeklerin canlı ağırlığı ortalama 65-90 kg, dişilerin ise 45-65 kg aralığında ölçülmektedir.^【2】

Irkın meme yapısı üzerine yapılan incelemelerde, ortalama meme derinliğinin 16,84 cm, sağımdan önceki meme çevresinin ise 41,20 cm olduğu saptanmıştır. Meme başı uzunluğu 2,45 cm ile 2,47 cm arasında, meme başı çapı ise 1,72 cm civarında ölçülmüştür. Meme şekli bakımından sürülerde düz, iki parçalı (%18,5), kırık (%22,2) ve asimetrik (%22,2) yapıda meme formları tespit edilmiştir.^【3】

Kıl Keçisi (Anadolu Ajansı)

Verim Özellikleri

Kıl keçisi yetiştiriciliğinde temel üretim odağı ettir; ancak süt ve kıl üretimi de ekonomik girdi kalemleri arasındadır.

Et Verimi ve Büyüme

Türkiye’nin toplam kırmızı et üretiminde kıl keçisi etinin payı %2,93 düzeyindedir.^【4】 Oğlaklarda ortalama doğum ağırlığı 3,01 kg olarak ölçülmüştür. Meraya dayalı koşullarda yetiştirilen oğlakların sütten kesim dönemindeki (90. gün) canlı ağırlığı 12,32 kg, 180. gündeki ağırlığı ise 18,77 kg olarak belirlenmiştir.^【5】 Entansif (besiye dayalı) koşullarda 60 günlük besi süresince oğlakların günlük canlı ağırlık artışı 0,082 kg olarak gerçekleşmiş, karkas randımanı ise %42,38 olarak saptanmıştır.^【6】

Süt Verimi

Laktasyon süresi yetiştirme şartlarına bağlı olarak 161 ile 220 gün arasında değişmektedir. Laktasyon boyunca elde edilen toplam süt verimi ortalama 80-150 litre arasındadır ve sütün yağ oranı %3-4 civarındadır.^【7】 Günlük ortalama süt verimi 0,9 kg düzeyindedir. İyileştirilmiş bakım ve besleme koşullarında toplam süt veriminin 120-130 kg aralığına ulaşabildiği bildirilmiştir.^【8】

Döl Verimi

Irkın döl verimi özellikleri incelendiğinde; gebelik oranı %93-96, doğum oranı %85-96 ve kısırlık oranı %3-6 arasında seyretmektedir. Doğumda keçi başına ortalama 1 oğlak elde edilirken, bir doğuma düşen ortalama yavru sayısı 1,41 ile 1,51 arasında değişim göstermektedir.^【9】

Islah ve Koruma Çalışmaları

Yerli gen kaynaklarının korunması ve verim özelliklerinin artırılması amacıyla çeşitli projeler uygulanmaktadır. "Halk Elinde Hayvan Islahı" projesi kapsamında Kahramanmaraş'ta 12.600 keçi genetik takibe alınmıştır.^【10】 Edirne'de yürütülen ıslah projesiyle 26 yetiştiriciye ait 5.762 kıl keçisi 5 yıl süreyle süt verimi ve morfolojik tip sabitlemesi yönünden izlenmektedir.^【11】

Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından İzmir'de başlatılan pilot projede, kıl keçilerinin Saanen keçileriyle ıslah edilmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma sonucunda, daha önce tekiz doğum yapan sürülerde ikiz ve üçüz yavru verimi artışı gözlenmiş ve ıslah çalışmasıyla 135 oğlak elde edilmiştir. Ayrıca, melezleme çalışmalarında Alman Alaca tekeleri kullanılarak elde edilen birinci kuşak döllerde süt veriminin 300 kg üzerine çıktığı ve saf kıl keçilerine göre artış sağlandığı kaydedilmiştir. ^【12】Kırsal kalkınma destekleri çerçevesinde Muğla'da 140 aileye toplam 420 adet kıl keçisi %100 hibe yoluyla dağıtılmıştır.^【13】

Kıl keçisine Saanen keçisi uygulaması(Anadolu Ajansı)

Yaşama Gücü

Oğlakların hayatta kalma yeteneği üzerine yapılan araştırmalarda, sütten kesim dönemindeki yaşama gücü oranı %89,87, 180. gündeki yaşama gücü oranı ise %84,81 olarak tespit edilmiştir. Yaşama gücü değerleri üzerinde ana yaşının etkisinin istatistiksel açıdan önemli olduğu saptanmıştır.^【14】