Ankara (Angora) Tavşanı

Ankara (Angora) tavşanı, kökeni Anadolu olan ve dünya çapında "Angora yünü" olarak bilinen uzun, yumuşak ve parlak lifli kürkü için yetiştirilen en eski evcil tavşan ırklarından biridir. Tekstil endüstrisinde hammadde değeri oldukça yüksek olan yünü, ısı tutma kapasitesi bakımından koyun yününden iki kat daha verimlidir. Ankara keçisi ve Ankara kedisi gibi bölgeye özgü safkan türlerden biri olan bu canlı, tarihsel süreçte Ankara ilinden tüm dünyaya yayılmıştır^【1】.

Tarihçe ve Yayılım

Ankara tavşanının kökeninin günümüzde Türkiye sınırları içinde bulunan Ankara (tarihsel adıyla Angora) olduğu kabul edilmektedir^【2】. Bu canlılar; Galatlar, Frigler ve daha sonra İngiliz denizcileri vasıtasıyla Avrupa'ya taşınmıştır. 1723 yılında Fransa’ya götürülen tavşanlar, 1700’lü yıllarda Fransız yüksek tabakasının rağbet ettiği popüler bir evcil hayvan haline gelmiş; ardından yün üretimi amacıyla tüm kıtaya yayılmıştır^【3】. 1900'lü yılların başında Amerika'da tanınmaya başlanan türün günümüzde İngiliz, Fransız, Dev ve Saten gibi Amerikan Tavşan Yetiştiricileri Birliği (ARBA) tarafından resmen tanınan varyeteleri bulunmaktadır. Tanınmayan diğer ırklar arasında Alman, Çin, Fin, İsviçre ve Rus gibi varyeteler de yer almaktadır^【4】.

Fiziksel Özellikler ve Verim

Ankara tavşanları, özellikle tekstil sanayisi için stratejik bir ürün olan Angora yünü üretimi amacıyla yetiştirilmektedir. Bir Dev Ankara tavşanından tek seferde 340 ila 510 gram arasında yün hasat edilebilmektedir. Türkiye'de yapılan bilimsel çalışmalarda, işletmelerdeki genel ortalama yün verimi hayvan başına yıllık 642 gram olarak saptanmıştır. Yünün büyüme hızı kırkımdan sonraki ilk üç haftada en yüksek seviyeye ulaşarak yaklaşık 15,4 mm olarak ölçülmektedir. Takip eden haftalarda bu hız yavaşlayarak 13-15'inci haftalarda 10,7 mm'ye kadar düşer. Yünün kalitesi 12-13 cm uzunluğa ulaştığında düşmeye başladığından, ideal hasat uzunluğu 6 cm civarıdır^【5】.

Yetiştiricilik ve Sağlık

Yetiştiricilikte maliyetlerin en büyük kısmını yem girdileri oluşturmaktadır; bu oran toplam maliyetin %26,89’u ile %44,07’si arasında değişebilmektedir^【6】. Bir kilogram et bağlaması için yaklaşık 3 kilogram yem tüketmesi yeterli olan bu canlılar, selüloz oranı yüksek bitkileri ürüne çevirebilmektedir. Ankara tavşanlarının en hassas olduğu sağlık sorunu "tüy topaklanması" (mide tıkanıklığı) durumudur. Hayvanın kendi tüylerini yutması sonucu oluşan bu tıkanıklık, sindirim sistemini durdurarak ölüme yol açabilmektedir. Bu riski azaltmak için yün hasadının her 90-120 günde bir düzenli yapılması, haftada bir kez hayvanın aç bırakılarak sadece kuru ot ve su ile beslenmesi, ayrıca ananas suyu veya papaya hapı kullanımı önerilmektedir.

Ekonomik Değer ve Küresel Ticaret

Dünya genelinde Angora yünü üretiminin yaklaşık %90’ı Çin Halk Cumhuriyeti tarafından domine edilmektedir. Küresel üretim miktarı yıllık 8-12 bin ton civarındadır^【7】. Yün fiyatları uluslararası borsalarda belirlenmekte olup; birinci kalite yün kilogram başına 30-40 Dolar, iplik haline getirilmiş ürünler ise 15-26 Dolar seviyelerinden işlem görmektedir. Türkiye, tekstil endüstrisi için ihtiyaç duyduğu bu ham maddeyi büyük oranda ithalatla karşılamaktadır; geçmiş verilerde yaklaşık 38.419 kilogramlık ithalat için 98.030 dolar döviz ödendiği kaydedilmiştir^【8】.

Türkiye'deki Mevcut Durum

Anadolu kökenli olmasına rağmen 1700'lü yıllardan sonra Türkiye'de nesli tükenen Ankara tavşanı, gen kaynağının korunması amacıyla son yıllarda yeniden yetiştirilmeye başlanmıştır. 2022 yılında Elmadağ Belediyesi'nin "Renkli Köy Projesi" kapsamında Hollanda'dan getirilen iki çift tavşanla başlatılan üretim çalışmaları sonucunda, Ocak 2026 itibarıyla tavşan sayısı 130'a ulaşmıştır^【9】. Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Ankara Ticaret Borsası gibi kurumlar, "Beş Beyaz" projesi kapsamında bu türü koruma altına alarak Ankara'nın kadim kültürüne yeniden kazandırmak ve ekonomik bir değer haline getirmek için çalışmalarını sürdürmektedir.