Kırıkkale Hasandede Üzümü

Kırıkkale Hasandede Üzümü, Vitis vinifera L. türüne ait olan ve Kırıkkale ilinin Merkez, Keskin, Balışeyh, Sulakyurt ve Delice ilçelerini kapsayan coğrafi sınır içerisinde yetiştirilen bir üzüm çeşididir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında Kırıkkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından tescil ettirilmiş olup 21.09.2026 tarihinde menşe adı statüsü kazanmıştır^【1】. Ürün sofralık olarak tüketilmesinin yanı sıra şıra, şarap ve pekmez üretiminde hammadde olarak değerlendirilmektedir. Çeşit, tescilli coğrafi sınırlarının dışında Ankara, Çankırı, Çorum ve Yozgat illerinde de yetiştirilmektedir.

Hasandede üzümünün taneleri yeşil-sarı renkli, yuvarlak, ince kabuklu, orta büyüklükte ve çekirdeklidir. Tane ağırlığı 1,948-2,813 g (ortalama 3 g), tane eni 13,19-15,88 mm ve tane boyu 13,05-16,49 mm aralığındadır^【2】. Tanede ortalama 3-4 adet çekirdek bulunmaktadır. Salkımları ortalama 300-400 g ağırlığında; konik yapıda, omuzlu, sık ve dolgundur^【3】.

Laboratuvar analizlerine göre ürünün briks değeri %23,2-27,3, dansitesi 1096-1116 g/L, öksele derecesi 96-116 °Oe ve pH değeri 3,21-3,68 arasındadır^【4】. Toplam fenolik bileşen miktarı 926-1428 mg/GAL/L, toplam antosiyanin miktarı 0,37-2,53 mg/L ve tartarik asit cinsinden toplam asitlik değeri 2,29-4,07 g/L olarak ölçülmüştür^【5】. Ürünün şıra ve şarap analizlerinde nane, defne, ıhlamur, ayva, limon, greyfurt ve yeşil elma aroma bileşenleri saptanmıştır.

Kırıkkale Hasandede Üzümü; kumlu-tınlı yapıda, kireç oranı düşük, organik madde içeriği zayıf, hafif alkali karakterli ve drenaj sorunu bulunmayan topraklarda yetiştirilmektedir. Topraktaki organik madde miktarının sınırlı olması, asmanın vejetatif gelişim yerine meyve gelişimine odaklanmasını sağlamaktadır.

Yetiştirildiği bölge karasal iklim kuşağında bulunmasına karşın alandan geçen Kızılırmak Nehri iklim üzerinde düzenleyici bir etki oluşturarak kış donları ile ilkbahar geç donlarının etkisini hafifletmektedir. Temmuz ve ağustos aylarında günlük güneşlenme süresinin yaklaşık 11 saate ulaşması fotosentezi hızlandırarak meyvede şeker birikimini artırmaktadır. Olgunlaşma dönemine denk gelen ağustos ve eylül aylarında gece ile gündüz arasında görülen yaklaşık 14-15 °C'lik sıcaklık farkı, organik asitlerin parçalanmasını sınırlandırarak asitlik dengesinin korunmasına katkı sunmaktadır^【6】. Hasat öncesi dönemdeki düşük yağış miktarı ise tane çatlaması ile fungal hastalık riskini azaltmaktadır.

Hasandede üzümünün bölgedeki ekim geçmişi yazılı kaynaklarda 1570'li yıllara kadar uzanmaktadır. 1576 yılında bölgeye yerleşen Aşık Hasan Dede'nin bağcılık faaliyetlerine öncülük ettiği ve yerleşimin tarımsal yapısını şekillendirdiği belirtilmektedir. Bilimsel sınıflandırmada bölgeye özgü yerli genotipleri ifade eden "otokton" bir çeşit olarak tanımlanmaktadır. Bölgede yer alan eski omcalar, asmanın kuraklık ve karasal iklim stresine uyum mekanizmalarının incelenmesi bakımından genetik materyal niteliği taşımaktadır.

Üretim, açık alan bağ tesisi şeklinde ve geleneksel telli terbiye ile goble (yer bağı) sistemleri kullanılarak yapılmaktadır. Çoğaltım odun çelikleri veya aşılama yoluyla gerçekleştirilmekte; filoksera zararlısı riskine karşı Amerikan asma anaçları kullanılmaktadır. Dip gözleri verimli bir çeşit olduğundan budamada kısa budama tercih edilmektedir. Fenolojik olarak göz uyanması nisan ayında, çiçeklenme haziranda, ben düşme temmuz sonu ile ağustos başında, tam olgunluk ise ağustos sonu ile eylül ayları arasında gerçekleşmektedir. Hasat, ağustos sonundan ekim ayına kadar salkım bütünlüğü bozulmadan elle yapılmaktadır.

Ürünün tescil kriterlerine uygunluğu; Kırıkkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Delice Üzüm Yetiştiricileri Birliğinden birer uzmanın katılımıyla oluşturulan 2 kişilik denetim mercii tarafından yılda en az bir defa düzenli olarak kontrol edilmektedir.