Kongo Demokratik Cumhuriyeti-Ruanda Barış Anlaşması (2025)

Kongo Demokratik Cumhuriyeti–Ruanda Barış Anlaşması (2025), Amerika Birleşik Devletleri’nin arabuluculuğunda imzalanmış, iki ülke arasındaki uzun süredir devam eden çatışmaların sona erdirilmesini, sınır güvenliğinin sağlanmasını ve ekonomik iş birliğinin tesisini amaçlayan bir barış anlaşmasıdır. Anlaşma, Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DKC) ile Ruanda Cumhuriyeti arasında 27 Haziran 2025 tarihinde Washington, D.C.’deki Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı binasında imzalanmıştır.

Bu ön anlaşma, aynı yılın 4 Aralık 2025 tarihinde Washington’da ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde, yeniden adlandırılan Donald J. Trump Institute of Peace binasında düzenlenen liderler zirvesinde nihai düzeyde imzalanmıştır.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Ruanda Cumhuriyeti arasında barış anlaşmasının imzalandığı anlar, 27 Haziran 2025 - (U.S. Embassy in Rwanda)

Tarihsel Arka Plan

Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Ruanda arasındaki silahlı çatışmaların kökeni 1994 yılındaki Ruanda Soykırımı sonrasına dayanmaktadır. Soykırım sırasında yaklaşık 800.000 kişi, çoğunlukla Tutsi kökenli siviller, Hutu aşırılık yanlıları tarafından öldürülmüştür. Soykırımın ardından yaklaşık iki milyon Hutu, Ruanda’dan kaçarak Kongo topraklarına sığınmıştır. Bu gelişme, iki ülke arasında süregelen güvenlik krizinin temelini oluşturmuştur.

Ruanda yönetimi, bu gruplar arasında yer alan bazı Hutu milislerinin soykırımda rol aldığını ve Kongo ordusu tarafından korunduklarını ileri sürmüştür. Bu gerekçeyle Ruanda ordusu 1990’lı yılların sonlarından itibaren Kongo topraklarında askeri operasyonlar yürütmüştür. 1996–2003 yılları arasında gerçekleşen iki büyük savaşta milyonlarca kişi yaşamını yitirmiştir.

Çatışmanın merkezinde iki ana silahlı grup yer almıştır: M23 Hareketi ve FDLR (Democratic Forces for the Liberation of Rwanda). Ruanda, FDLR’nin varlığını ulusal güvenliğine yönelik tehdit olarak nitelendirmiş ve sınır boyunca “defensive measures” (savunma önlemleri) uygulamıştır. Kongo tarafı ise Ruanda’yı M23 grubuna askeri ve lojistik destek sağlamakla suçlamıştır. Birleşmiş Milletler raporlarına göre 2025 yılı itibarıyla yaklaşık 3.000–4.000 Ruanda askerinin doğu Kongo’da faaliyet gösterdiği bildirilmiştir; Ruanda bu iddiayı reddetmiştir.

Çatışmaların sürmesi, bölgede bir insani kriz yaratmıştır. Birleşmiş Milletler, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki yerinden edilmiş kişi sayısının 7 milyona ulaştığını ve krizin “dünyadaki en uzun süreli, en karmaşık ve en ciddi insani krizlerden biri” olduğunu belirtmiştir.

Ruanda–Kongo anlaşmasının hazırlanmasına giden süreçte, Luanda Süreci (2024) ve Doha Görüşmeleri (2025) ön plana çıkmıştır. Angola Devlet Başkanı João Lourenço, Afrika Birliği adına arabulucu olarak görev yapmıştır. Aynı zamanda Katar, Doha’da Kongo yönetimi ile M23 temsilcileri arasında yürütülen müzakerelere ev sahipliği yapmıştır.

2024–2025 döneminde gerçekleştirilen bu görüşmelerin ardından taraflar, ABD’nin desteğiyle “Harmonized Plan for the Neutralization of the FDLR and Disengagement of Forces/Lifting of Defensive Measures by Rwanda” başlıklı plan üzerinde mutabakata varmıştır. Bu plan, 31 Ekim 2024 tarihli CONOPS (Concept of Operations) belgesine dayanmıştır. Bu çerçevede 2025 yılı ortasında imzalanan barış anlaşması, Ruanda’nın savunma önlemlerini kaldırması ve Kongo’nun FDLR unsurlarını etkisiz hale getirmesi üzerinden şekillendirilmiştir. Anlaşma, her iki ülke arasındaki toprak bütünlüğü ve egemenlik ilkelerini temel almıştır.

Haziran 2025 Washington Anlaşması (Ön Anlaşma)

27 Haziran 2025 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı’nda, Demokratik Kongo Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Thérèse Kayikwamba Wagner ile Ruanda Dışişleri Bakanı Olivier Nduhungirehe tarafından imzalanan ön anlaşma, iki ülke arasındaki silahlı çatışmaların sona erdirilmesi ve bölgesel entegrasyonun başlatılması amacıyla hazırlanmıştır.

Tören, Washington’daki State Department Treaty Room’da gerçekleştirilmiş ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio tarafından yönetilmiştir. Rubio, törende “30 yıllık savaşın ardından önemli bir an” ifadesini kullanmıştır. Anlaşmanın önsözü, tarafların 25 Nisan 2025 tarihli Declaration of Principles (İlkeler Bildirgesi) temelinde hareket ettiklerini, egemenlik, toprak bütünlüğü, ulusal birlik ve uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözümü ilkelerine bağlı kaldıklarını belirtmiştir.

Metin, Afrika Birliği Kurucu Yasası, Birleşmiş Milletler Şartı ve 21 Şubat 2025 tarihli Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 2773 Sayılı Kararı gibi uluslararası belgeleri referans almıştır. Ayrıca, Luanda Süreci kapsamında 31 Ekim 2024’te oluşturulan Harmonized Plan for the Neutralization of the FDLR and Disengagement of Forces/Lifting of Defensive Measures by Rwanda (CONOPS) planına ve 24 Mart 2025 tarihli EAC–SADC Ortak Zirvesi Bildirisine atıfta bulunulmuştur.

Anlaşmanın 1. maddesi, tarafların birbirlerinin toprak bütünlüğüne ve egemenliğine tam saygı göstermesini öngörmüştür.Anlaşmanın yürürlüğe giriş maddesi, “Bu Anlaşma imzayla birlikte yürürlüğe girer ve içeriğindeki yükümlülükler imzadan itibaren geçerli olur” hükmünü içermiştir. Tören sırasında, Kongo Dışişleri Bakanı Wagner şu ifadeyi kullanmıştır: “En çok acı çekenler bizi izliyor. Bu anlaşmanın uygulanmasını bekliyorlar ve onları hayal kırıklığına uğratamayız.”

Ruanda Dışişleri Bakanı Nduhungirehe ise konuşmasında “Önümüzdeki yolun kolay olmayacağına şüphe yok, ancak ABD ve diğer ortakların desteğiyle bir dönüm noktasına ulaşıldığına inanıyoruz.” ifadelerini kullanmıştır. Bu anlaşma, 2025 Haziran’ında imzalanarak resmiyet kazanmış, 4 Aralık 2025 tarihli Washington Zirvesi’nde liderler düzeyinde teyit edilmiştir.

Aralık 2025 Liderler Zirvesi ve İmza Töreni

4 Aralık 2025 tarihinde Washington, D.C.’de düzenlenen liderler zirvesi, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Ruanda arasında Haziran ayında imzalanan barış anlaşmasının devlet başkanları düzeyinde onaylanması amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Tören, Washington’daki Donald J. Trump Institute of Peace binasında yapılmıştır. Bu kurum, törenden kısa süre önce ABD Başkanı Donald Trump’ın adıyla yeniden adlandırılmıştır. Trump törende Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya hitaben “O binaya belirli bir isim koyduğun için teşekkür ederim” demiştir.

Zirveye üç devlet başkanı katılmıştır: Törene ayrıca Afrika kıtasından ve Körfez ülkelerinden liderler de davet edilmiştir. Katılımcılar arasında Angola Cumhurbaşkanı João Lourenço, Kenya Cumhurbaşkanı William Ruto, Burundi Cumhurbaşkanı Évariste Ndayishimiye, Togo Cumhurbaşkanı, Uganda Cumhurbaşkan Yardımcısı, Katar Dışişleri Bakanı, Birleşik Arap Emirlikleri Dışişleri Bakanı ve Afrika Birliği Komisyonu Başkanı yer almıştır. Törenin açılışında Trump, “Harika bir gün, Afrika için büyük bir gün, dünya için büyük bir gün ve bu iki ülke için büyük bir gün” demiştir.

Ruanda Cumhurbaşkanı Paul Kagame, konuşmasında ABD’nin sürece katılımına değinerek şu ifadeleri kullanmıştır: “Başkan Trump, ilerleme için alan yaratan yeni ve etkili bir dinamik başlattı.” Kagame ayrıca “Daha da önemlisi, Başkan Trump’ın yaklaşımı pragmatiktir. Bunun sonucunda şimdiye kadar sahip olduğumuz en açık ve uygulanabilir yola sahibiz” demiştir.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Félix Tshisekedi, törende anlaşmayı “bir dönüm noktası” olarak nitelendirmiştir. Tshisekedi konuşmasında şu ifadeleri kullanmıştır: “Bu anlaşmalar, tutarlı bir çerçeve altında, barış anlaşmasının ilke deklarasyonunu ve bölgesel ekonomik entegrasyon çerçevesini bir araya getiriyor; bölge halklarına yeni bir bakış açısı, dostluk, iş birliği ve refah döneminin başlangıcını sunuyor.” Tshisekedi aynı konuşmada Ruanda’ya hitaben, “Ruanda’nın anlaşmanın harfine ve ruhuna saygı göstereceğini umuyoruz” sözlerini kullanmıştır.

Törende Trump, ABD’nin Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Ruanda ile ayrı ayrı imzalayacağı ekonomik anlaşmalara değinmiştir. “En büyük ve en başarılı şirketlerimizden bazılarını bu iki ülkeye göndereceğiz... Herkes çok para kazanacak” sözleriyle ekonomik iş birliği sürecini açıklamıştır.

Zirve kapsamında, bölgesel ekonomik entegrasyon, nadir toprak elementleri ticareti, ortak güvenlik uygulamaları ve insani iş birliği konularında belgeler imzalanmıştır. Törenin sonunda üç lider sahnede belgeleri imzalayarak basına poz vermiştir. Katılımcı liderlerin el sıkışmadığı, imza sürecinin yaklaşık 50 dakika sürdüğü kaydedilmiştir.

Törende yer alan Ruanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti heyetleri, Haziran ayında kabul edilen anlaşma hükümlerini yeniden teyit eden belgeleri ABD Başkanı’nın huzurunda değiş tokuş etmiştir. Törenin kapanışında Trump, “Bugün, pek çok kişinin başarısız olduğu yerde biz başarıya ulaşıyoruz” ifadesini kullanmıştır.

ABD ve Uluslararası Tarafların Rolü

Kongo Demokratik Cumhuriyeti–Ruanda Barış Anlaşması sürecinde Amerika Birleşik Devletleri, Katar ve Afrika Birliği başta olmak üzere çeşitli uluslararası aktörler arabulucu, kolaylaştırıcı ve gözlemci roller üstlenmiştir.

Anlaşma, Amerika Birleşik Devletleri’nin diplomatik girişimleriyle hazırlanmıştır. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Haziran ayındaki ilk imza törenini yönetmiştir. ABD yönetimi, barış sürecinin tanığı olarak anlaşma metnine imza atmıştır. Washington yönetimi ayrıca, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Ruanda ile nadir toprak elementleri konusunda ayrı ekonomik iş birliği anlaşmaları imzalamıştır.

Katar, özellikle M23 ve Kongo hükümeti arasındaki doğrudan görüşmelere ev sahipliği yapmıştır. Doha’da yürütülen bu müzakereler, Ruanda’nın talebi üzerine başlatılmıştır. Katar’ın sürece katılımı, 27 Haziran 2025 tarihli anlaşmanın “taraflar arasında yürütülen tüm barış süreçlerinin koordinasyon içinde sürdürülmesi” maddesinde yer almıştır. Katar Dışişleri Bakanlığı temsilcileri, hem Haziran’daki ön anlaşmada hem de Aralık ayındaki Washington zirvesinde hazır bulunmuştur.

Afrika Birliği Komisyonu, anlaşmanın tüm aşamalarında gözlemci olarak yer almıştır. Komisyon Başkanı Mahmoud Ali Youssouf, 5 Aralık 2025 tarihli açıklamasında anlaşmayı “Büyük Göller Bölgesi’nde kalıcı barış, güvenlik ve istikrar arayışında önemli bir dönüm noktası” olarak tanımlamıştır. Afrika Birliği ayrıca, Joint Oversight Committee (JOC) içinde kalıcı gözlemci statüsüyle yer almıştır. Angola Cumhurbaşkanı João Lourenço, Afrika Birliği Barış ve Güvenlik Konseyi adına süreci yakından izlemiştir. Anlaşma sürecinde Kenya, Burundi, Uganda ve Togo da gözlemci ülke statüsünde yer almıştır.

Ekonomik Boyut ve Maden Anlaşmaları

Kongo Demokratik Cumhuriyeti–Ruanda Barış Anlaşması’nın ekonomik boyutu, özellikle kritik minerallerin çıkarımı ve ticareti alanında iş birliğini öngörmüştür. Anlaşmanın bu bölümü, bölgedeki doğal kaynakların şeffaf şekilde yönetilmesi ve bölgesel kalkınmanın desteklenmesi hedefiyle hazırlanmıştır.

Haziran 2025’te imzalanan ön anlaşmanın 6. maddesi, tarafların üç ay içinde uygulanacak bir Bölgesel Ekonomik Entegrasyon Çerçevesi (Regional Economic Integration Framework) oluşturmasını hükme bağlamıştır. Bu çerçeve, Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi (AfCFTA), Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı (COMESA), Afrika Büyük Göller Bölgesi Konferansı (ICGLR) ve Doğu Afrika Topluluğu (EAC) anlaşmalarına dayandırılmıştır.

Çerçeve kapsamında, taraflar “şeffaf ve düzenli uçtan uca mineral değer zincirleri oluşturmayı” taahhüt etmiştir. Bu zincir, maden üretiminden ihracata kadar tüm süreçlerin kayıt altına alınmasını ve yasa dışı ticaretin önlenmesini amaçlamıştır. Ayrıca enerji, altyapı ve doğal kaynak yönetimi alanlarında ortak projeler geliştirilmesi kararlaştırılmıştır.

ABD Başkanı Donald J. Trump, 4 Aralık 2025 tarihli törende ABD’nin iki ülkeyle eş zamanlı olarak imzaladığı ekonomik anlaşmaları duyurmuştur. Trump, “ABD bugün hem Kongo Demokratik Cumhuriyeti hem de Ruanda ile kritik minerallere erişim için yeni fırsatlar açacak kendi maden anlaşmalarını imzalayacak” ifadelerini kullanmıştır. Trump aynı konuşmada, ABD şirketlerinin bölgedeki yatırımlarını artıracağını belirterek, “En büyük ve en başarılı şirketlerimizden bazılarını bu iki ülkeye göndererek nadir toprak elementlerinin çıkarımını sağlayacağız” demiştir.

Ekonomik anlaşmalar, koltan, kobalt, kalay, tantal, tungsten, altın, lityum ve bakır gibi mineralleri kapsamıştır. Bu madenler, cep telefonu, batarya, savunma sanayii ve yüksek teknolojili üretimlerde kullanılan stratejik hammaddeler arasında yer almaktadır. Ruanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti liderleri, Washington’daki törende ekonomik entegrasyonun barış sürecinin tamamlayıcı unsuru olduğunu belirtmiştir.

Anlaşmanın ekonomik hükümleri kapsamında ayrıca Ortak Yatırım ve Ticaret Komitesi (Joint Trade and Investment Committee) kurulmuştur. Komite, tarafların maden gelirlerini eşit paylaştırma yöntemlerini, çevresel etki denetimlerini ve gelir yönetimi mekanizmalarını belirlemekle görevlendirilmiştir.