Kozmonotluk Anıt Müzesi

Kozmonotluk Anıt Müzesi (Rusça: Музей космонавтики), Moskova'da bulunan ve uzayın keşfi ile araştırılması tarihine adanmış bilimsel-tarihsel bir müzedir. Uzayın Fethi Anıtı adlı anıtın kaidesinde yer alır ve dünyanın en büyük bilimsel-teknik müzelerinden biri olarak nitelendirilir. Koleksiyonu 100.000'den fazla saklama birimini kapsar.^【1】

^{Uzayın Fethi Anıtı (Fotoğraf: Nazlı Kemerkaya Küçük)}

Müzenin geçmişi 20. yüzyılın ikinci yarısına dayanır. 4 Ekim 1964'te Moskova'da, Ulusal Ekonomik Başarılar Sergisi (VDNH) yakınında Uzayın Fethi Anıtı dikildi.^【2】 İlk yapay Dünya uydusunun, uzaya giden ilk canlıların ve ilk insanın fırlatılışı, dünya kozmonotluğunda bir başlangıç noktası olarak kabul edildi.

28 Eylül 1967'de Sovyet hükûmeti, ülkenin uzay araştırmaları alanındaki başarılarının anısına, anıtın eteğinde bir Kozmonotluk Müzesi kurulmasına yönelik bir girişim başlattı. Müze koleksiyonlarının oluşturulmasına 1969'da başlandı; koleksiyonun kaynaklarını roket-uzay sektörü kuruluşları, SSCB Bilimler Akademisi, SSCB Kültür Bakanlığı ile kozmonotlar, sektör gazileri ve koleksiyoncular gibi kişiler oluşturdu.

Müze, ilk insanlı uzay uçuşunun 20. yıl dönümü olan 10 Nisan 1981'de ziyarete açıldı.^【3】Açılışında yerli kozmonotluğun ilk başarılarına ilişkin tanıklıklar sergilendi. İlk skafandırlar, ilk yapay Dünya uyduları, Ay'ı ve Güneş sistemi gezegenlerini incelemeye yönelik uzay araçları sergilenen ilk unsurlardandı.

Serginin bilimsel konsepti, ilk yapay uydunun fırlatılması, ilk insanlı uçuş, ilk uzay yürüyüşü, Ay araştırma programı, Güneş sistemi gezegenlerinin incelenmesi ve uzayda uluslararası araştırmalar gibi kozmonotluk tarihindeki olayların ve aşamalı başarıların gösterimine dayandırıldı.

Açılışından 25 yıl sonra müze, kapsamlı bir yenileme çalışması için kapatıldı. 2009'da yeniden açıldığında sergi alanı, dört katına çıkarıldı.

Müzenin bulunduğu anıt, 110 metre yüksekliğindedir ve titanyum malzemeden yapılmıştır; döneminin niteliksel teknolojik gelişmesinin simgelerinden biri olarak değerlendirilir. Anıt, mimarlar Michail Barsh ve Andrey Kolchin ile heykeltıraş Andrey Faydish Krandiyevskiy tarafından ortaklaşa tasarlanmıştır.^【4】 Anıtın mimari üslubu Sovyet modernizmiyle ilişkilidir.

Güncel sergi sekiz salondan, bir sinema salonundan ve bir konferans salonundan oluşur.^【5】

^{Sergey Pavloviç Korolyov'un Askerî Üniforması (Fotoğraf: Nazlı Kemerkaya Küçük)}

Müze koleksiyonu, maddi ve manevi kültürün tüm türlerini içerir: Belgesel kaynaklar, güzel sanat eserleri, kitap, nümismatik, filokartı ve filateli koleksiyonları.

Roket-uzay tekniği örnekleri koleksiyonu 690'dan fazla saklama birimi içerir.^【6】Tsiolkovski'nin gezegenler arası yolculuk roketinden Milletlerarası Uzay İstasyonu'na kadar roket-uzay tekniğinin tüm gelişim aşamalarını yansıtan bu koleksiyon; roket motorları, roket tekniği, insansız uzay araçları (uydular ve gezegenler arası istasyonlar), insanlı uzay gemileri ile "Salyut"lardan MKS'ye yörünge istasyonları biçiminde tematik gruplara ayrılmıştır.

Eserler; orijinaller, tam ölçekli ve küçültülmüş maketler ile modeller aracılığıyla temsil edilir. Özellikle değerli sayılan eserler arasında "Vostok" ve "Soyuz" gemilerinin iniş araçları, "Voshod-2" geminin kilit odası, kozmonotun açık uzayda hareketi için geliştirilen manipülasyon aygıtı ve "Soyuz" roketinin acil kurtarma sistemi bulunur.

^{Belge Koleksiyonu (Fotoğraf: Nazlı Kemerkaya Küçük)}

Belge koleksiyonu yaklaşık 11.000 birimden oluşur.^【7】Kozmonotların, bilim insanlarının ve tasarımcıların kişisel arşivlerinden gelen malzemeleri; günlükler, anılar ve mektup mirası gibi el yazmalarını içerir. Ayrıca SSCB Kozmonotluk Federasyonu'nun 1957-1982 yıllarına ait "Uzay Rekorları Dosyaları" da bu koleksiyondadır.

Gazete koleksiyonu yaklaşık 6.000 birimdir ve 1935'ten günümüze uzanır.^【8】Koleksiyonun en eski basımı, K. E. Tsiolkovski'nin ölümüne ilişkin haberi taşıyan 22 Eylül 1935 tarihli bir sayıdır. Yuri Gagarin'e ilişkin malzemeler ise özellikle çoktur ve Pravda gazetesinin 12 Nisan 1961 tarihli özel sayısıyla başlar.

Fotoğraf koleksiyonu 14.500'den fazla fotoğraf içerir. Negatif koleksiyonu yaklaşık 15.000 birimden oluşur ve 2012'de bu negatiflerin elektronik ortama aktarılmasına başlanmıştır.^【9】 Koleksiyona 244 birimlik bir fono kaynak (plak, teyp ve kompakt disk) topluluğu da dâhildir.

Grafik koleksiyonu 1.000'den fazla, resim koleksiyonu yaklaşık 2.000, heykel koleksiyonu ise 203 saklama birimi içerir.^【10】1927'de sanatçı İ. Arhipov tarafından yapılan Tsiolkovski büstünün yazar replikası, Aralık 1969'da yazarından satın alınarak müze koleksiyonunun ilk eseri olmuştur.

^{Belka ve Strelka (Fotoğraf: Nazlı Kemerkaya Küçük)}

• İlk yapay Dünya uydusunun teknik replikası: 4 Ekim 1957'de fırlatılan Sputnik-1'i temsil eder.
• Belka ve Strelka ile orijinal iniş kapsülü: Köpeklerin doldurulmuş bedenleri ve 19 Ağustos 1960'ta uçuşlarının ardından Dünya'ya döndükleri gerçek iniş aracıdır.
• Yuri Gagarin'in kardiyogramı: Uçuşundan 24 saatten kısa süre önce, 11 Nisan 1961 akşamı kaydedilen elektrokardiyogramdır.^【11】
• İlk altı kozmonotun skafandırı: Havalandırma ve yaşam destek sistemine sahip bu skafandırı Gagarin, German Titov, Andrian Nikolayev, Pavel Popoviç, Valeriy Bıkovskiy ve Valentina Tereşkova kullanmıştır; sonuncusu için kadın bedenine uygun özel bir skafandır dikilmiştir.
• "GIRD-09" roketi: Mihail Tihonravov'un tasarımı olan, katı-sıvı karışımı yakıtla (reçine ve benzin) çalışan ve Nahabino'dan fırlatılan bu roket, Sovyet roketçiliğinin başlangıcını simgeler.^【12】
• "Soyuz" uzay gemisi: Üç bölmeden oluşan tam ölçekli örnek; gerçek iniş aracı, 2004'te Gennadiy Padalka'nın uçtuğu "Soyuz TMA4"tür.
• "Sofora" ferması: 14,5 metre uzunluğundaki bu yapı, Temmuz 1991'de kozmonotlar Anatoli Artsebarski ve Sergey Krikalyov tarafından "Kvant" modülüne monte edilmiştir.
• Uzay motosikleti: Jet motorları, güç kaynağı, yönlendirme ve iletişim sistemlerine sahip özerk bir uzay aracıdır.
• "Lunohod-1" maketi ve orijinal kontrol paneli: Başka bir gök cisminin yüzeyindeki ilk özerk aracı temsil eder; kontrol paneli müzeye Vyaçeslav Georgiyeviç Dovgan tarafından verilmiştir.
• Michael Collins'in skafandırı: Apollo 11 mürettebatından ve komuta modülü "Columbia"nın pilotu olan Collins'e aittir; müzeye "Zvezda" işletmesinin yöneticisi Guy Severin tarafından bağışlanmıştır.
• "Mars-3" istasyonunun iniş aracı: Aralık 1971'de Mars yüzeyinin ilk görüntülerinin iletilmesini sağlayan aygıttır.
• Ay toprağını Dünya'ya getiren dönüş kapsülü: 1971'de "Luna-16" ile gerçekleştirilen ilk otomatik Ay toprağı teslimatına aittir.
• Androjin Çevresel Kenetlenme Sistemi (APAS): Mühendis Vladimir Sıromyatnikov tarafından önerilen ve "Soyuz-Apollo" uçuşunda kullanılan kenetlenme sistemidir.
• "Energia-Buran" sisteminin 1:10 ölçekli maketi: 100 uçuş için tasarlanan, ancak tek uçuş gerçekleştiren ve 15 Kasım 1988'de sınıfının ilk tam otomatik inişini yapan uzay aracını temsil eder.

^{Uzay Motosikleti (Fotoğraf: Nazlı Kemerkaya Küçük)}

Müze, çeşitli diploma, ödül ve takdirlere layık görülmüştür.^【13】Bunlar arasında "Serebryannıy Luçnik" (Gümüş Okçu) 2020 ödülü ve "İntermuzey" 2020 Grand Prix'si bulunur. "Bilime Sadakat İçin" (За верность науке) Bütün Rusya Ödülü kapsamında "Kozmos Beklemez" projesi "Bilim Hakkında En İyi Çevrim İçi Proje" dalında II. derece diploma, "Kozmonotluk Müzesi LIVE" projesi ise Roskozmos Devlet Şirketi özel ödülü dalında III. derece diploma almıştır. Kozmonot Vladimir Komarov'un gönderilmemiş kartpostallarının alıcılarının aranmasına ilişkin proje, uluslararası Gold Sabre Awards PR ödülü çerçevesinde "Eğitim ve Kültür Kuruluşları" dalında birinci seçilmiştir. 2015'te "Altın Site" internet yarışmasında birincilik kazanmıştır. "İntermuzey" festivalinin çeşitli yıllarındaki katılım ve derecelerin yanı sıra Moskova Belediye Başkanı'nın da takdirini almıştır.