Kültür Mefhumu

Kültür mefhumu; yüzyıllardır müphemliğini koruyan, düşünürlerin üzerinde kesin bir tanımlamayla ittifak kuramadıkları bir yapıdadır. Çok farklı fikir insanı kültür kavramını ele almıştır ve incelemiştir. Bu kişileri başlıca E.B.Taylor , R.Thurnwald, R.M. Maclver, Ziya Gökalp ve Cemil Meriç oluşturmaktadır.

 E. B. Taylor’ a göre kültür; bilgiyi, imanı, sanatı, ahlakı, örf ve adetleri, ferdin mensup olduğu cemiyetin bir uzvu olması itibari ile kazandığı itiyatlarını ve bütün diğer maharetlerini ihtiva eden gayet girift bir bütündür.” şeklinde ele almıştır.

 R. Thurnwald’da göre kültür bir insan topluluğundaki sosyal ilişkilerin yapısı, zihniyet ve değerlerdir. Birlikte yaşama esnasında oluşan gelenekler, kurumlar, ve fikirler kültür denilen sistemi oluşturmaktadır. Kültür, toplumun yaşama ve değerlendirme tarzıdır.^【1】 

R. M. Maclver kültürü "bir toplumu oluşturan insanların yaşayış ve düşünüş tarzı, günlük işleri, sanatta edebiyatta, dinde ,sevinç ve eğlencelerde insan doğasının kendini ifade etme biçimi^【2】 " olarak tanımlamıştır.

Ziya Gökalp kültürü, bir medeniyet dairesindeki farklı milletlerin kendi içinde oluşturduğu özel biçimler olarak tanımlamıştır. Ayrıca Gökalp kültür yerine Türkçe bir karşılık olan hars kavramını kullanmıştır.

Cemil Meriç kültür kavramını kaypaklığı, müphemiyeti ve seyyaliyetiyle Avrupa’ya benzetmektedir. Kültür yerine irfan mefhumunun bu topraklara ait olduğunu ve kültürün muhtevasından çok daha geniş bir yapıda olduğu vurgulamıştır. Meriç irfanı şu şekilde tanımlamıştır:

“İrfan düşüncenin bütün kutuplarını kucaklayan bir kelime. İrfan insanoğlunun has bahçesi. Ayırmaz, birleştirir. Bu bahçede kinler susar, duvarlar yıkılır, anlaşmazlıklar sona erer. İrfan kendini tanımakla başlar. Kendini tanımak, ön yargıların köleliğinden kurtulmaktır, önyargıların ve yalanların.”^【3】 

Kültür mefhumu her ne kadar kendi başına bir bağlam oluştursa da medeniyet ve kültür  arasında inkar edilemez bir ilişki vardır. Her ikisinin de oluşumu insanın varlığından bağımsız düşünülemez. Her ikisinin de mevcudiyeti insanın var oluşuna bağlıdır. Bu iki kavramın her ne kadar aynı anlamda kullanabileceğini söyleyenler olsa da kahir ekseriyeti farklı bağlamaları olduğunu vurgulamıştır. Ziya Gökalp hars olarak nitelendirdiği kültür ve medeniyet kavramlarını şöyle ele almıştır.

"Bir medeniyet müteaddit milletlerin müşterek malıdır. Çünkü her medeniyeti, sahipleri olan müteaddit milletler müşterek bir hayat yaşayarak vücuda getirmişlerdir. Bu sebeple her medeniyet mutlaka beynelmileldir. Fakat bir medeniyetin, her millette aldığı hususi şekilleri vardır ki, bunlara hars (kültür) adı verilir."^【4】  

Mümtaz Turhan, bir milletin kültürüne ait ögelerle medeniyetine ait ögelerin kaynaşmış olduğunu söylemiştir.

Erol Güngör kültürü, medeniyetin toplumlara geçiş biçimi olarak tanımlamıştır. Gestalt psikolojisinden etkilenen Benedict ve Frankfort ise medeniyet ve kültürün bir bütünlük gösterdiğini ve kültür ögelerinin bütünün (medeniyetin) içinde anlam kazandıklarını ileri sürmüşlerdir.

Bir Medeniyet Teorisi adlı eserin sahibi Prof. Dr. Yılmaz Özakpınar kültür ve medeniyet arasındaki ilişkiyi daha anlaşılır kılmak adına bir teori oluşturmuştur. Özakpınar ilk olarak her toplumun kendine ait bir kültürü olduğunu lakin medeniyeti var eden şeyin, insanın kendi zihninin bir imkân kaynağı olduğunun fark etmesi olduğunu söylemiştir. Kültür ögelerinin rastgele meydana gelmediğini, toplum dinamiklerinin (ahlak ve inanç)bu ögeleri oluşturduğunu belirtmiştir. Ve kültür unsurlarının belli bir manevi çerçeve içinde oluşturan inanç ve ahlak nizamının medeniyet olduğunu vurgulamıştır. Teori medeniyeti, kültür eserlerini hazırlayan toplum ortamını hazırlayan, eserlerin zihinsel tasarımlarının gerçekleşmesini sağlayan ve eserlerin muhtevasını oluşturan temel unsur olarak ele almıştır.

Örneğin Süleymaniye Camii her ne kadar maddi kültür ögesi olarak öne çıksa da arka planda Mimar Sinan’ın eserin zihinsel temasını oluştururken onu etkileyen çok daha geniş çapta bir faktör bulunmaktadır ki bu da bir ahlak ve inanç nizamı medeniyettir. Bu örnekte de gördüğümüz gibi kültür ve medeniyet birbirlerinin tamamlayıcı parçalarıdır.