Liva Paşa Konağı

Liva Paşa Konağı, Kastamonu il merkezinde yer alan Osmanlı dönemine ait sivil mimari örneği bir yapının müze işlevi kazanmasıyla oluşturulmuş kültürel miras mekânıdır. Müze, Kastamonu ve çevresinin geleneksel yaşam biçimini, el sanatlarını ve gündelik kullanım eşyalarını etnografik bir çerçevede belgelemeyi amaçlamaktadır. Yapı, konut işleviyle inşa edilmiş olup, günümüzde kültürel bellek ve sergileme mekânı olarak kullanılmaktadır.

Yapının İnşa Süreci ve Tarihsel Arka Plan

Liva Paşa Konağı, Mir Liva Sadık Paşa tarafından 1879–1881 yılları arasında yaptırılmıştır. İnşa edildiği dönem, Osmanlı Devleti’nin taşra kentlerinde geleneksel konak mimarisinin yaygın olduğu bir sürece karşılık gelmektedir. Konak, bu bağlamda Kastamonu’nun sosyal yapısı, aile düzeni ve yaşam kültürü hakkında dolaylı bilgiler sunan bir mimari belge niteliğindedir.

Yapı, 1978 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kamulaştırılmış, restorasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından 1997 yılında Etnografya Müzesi olarak ziyarete açılmıştır. Bu dönüşüm süreci, yapının özgün mimari özellikleri korunarak gerçekleştirilmiştir.

Mimari Özellikler

Liva Paşa Konağı, bodrum kat üzerine üç katlı olarak planlanmıştır. Yapıda:

• 22 oda
• 6 salon
• Çift kollu merdiven sistemi
• Bodrum katta hamam ve mutfak bölümleri yer almaktadır.

Bu mekânsal düzenleme, Osmanlı dönemi konaklarında görülen haremlik–selamlık ayrımını ve çok işlevli kullanım anlayışını yansıtmaktadır. Ahşap ağırlıklı yapı malzemesi, dönemin sivil mimari anlayışıyla uyumludur. Konak planı, hem aile yaşamına hem de misafir kabulüne yönelik bölümlerin birlikte kurgulandığı bir düzen göstermektedir.

Müzenin Katlara Göre Fonksiyonel Düzeni

Müze, sergileme anlayışı açısından katlara ayrılmış işlevsel bir düzene sahiptir:

Zemin Kat

Bu kat, sergi ve idari alanlar için düzenlenmiştir. Kastamonu’nun geçmişine ait eski fotoğraflar, kentin yakın tarihine dair görsel belge niteliği taşımaktadır. Fotoğraflar aracılığıyla kent dokusu, sosyal yaşam ve mimari çevre hakkında bilgi sunulmaktadır.

Orta Kat

Orta kat, ağırlıklı olarak el sanatları ve gündelik yaşam nesnelerine ayrılmıştır. Bu bölümde:

• Ahşap işçiliği ürünleri
• Bakırcılık örnekleri
• Kunduracılık, urgancılık ve semercilikle ilgili araçlar
• Dokumacılık ve sofra bezi baskıcılığına ait eserler
• Koşum takımları sergilenmektedir.

Ayrıca 19. ve 20. yüzyıl başlarına tarihlenen geleneksel kıyafetler, el işi ürünler ve çeşitli silah örnekleri bu katta yer almaktadır. Sergileme düzeni, üretim ve kullanım ilişkisini gösterecek biçimde kurgulanmıştır.

Üst Kat

Üst kat, konağın özgün kullanım biçimini yansıtacak şekilde düzenlenmiştir. Bu bölümde:

• Haremlik ve selamlık mekânları
• Gelin odası
• Misafir odaları canlandırma yöntemiyle sergilenmektedir.

Dönemin yaşam tarzını somutlaştırmak amacıyla manekenler, özgün ya da benzeri mobilyalar ve dönem kıyafetleri kullanılmıştır. Bu düzenleme, Osmanlı dönemi konak yaşamının gündelik pratiklerini görsel olarak aktarmayı amaçlamaktadır.

Koleksiyonun Etnografik Niteliği

Müzede sergilenen eserler, Kastamonu ve çevresinin geleneksel üretim biçimlerini, sosyal ilişkilerini ve kültürel alışkanlıklarını yansıtan nesnelerden oluşmaktadır. Koleksiyon, özellikle el sanatları üzerinden yerel ekonomik faaliyetleri ve zanaat kültürünü belgelemektedir. Giyim-kuşam unsurları ise toplumsal statü, cinsiyet rolleri ve tören kültürü hakkında veri sunmaktadır.

Kültürel ve Akademik Önemi

Liva Paşa Konağı – Etnografya Müzesi, Kastamonu’nun sivil mimarlık mirasının korunması ve yerel kültürün belgelenmesi açısından bir işleve sahiptir. Yapı, hem mimarlık tarihi hem de etnografya alanında çalışan araştırmacılar için somut bir inceleme alanı sunar. Müze, konut mimarisi ile sergileme işlevinin birlikte değerlendirilmesine olanak tanıyan örneklerden biridir.