Loy Krathong

Loy Krathong, Tayland’da kutlanan bir festivaldir ve Tay ay takvimine göre on ikinci ayın dolunay gecesinde gerçekleştirilir. Festivalin temel uygulaması, “krathong” adı verilen küçük yüzen düzeneklerin nehir, kanal veya diğer su yüzeylerine bırakılmasıdır. Krathonglar geleneksel olarak muz ağacının gövdesi ve muz yaprakları kullanılarak hazırlanır; üzerine çiçekler yerleştirilir ve mum ile tütsü eklenir. Katılımcılar krathongları suya bırakırken dileklerde bulunur.

Loy Krathong (Royal Thai Embassy)

Festival Tayland’ın ulusal festivallerinden biri kabul edilir ve 2011 yılında sosyal uygulamalar, ritüeller, gelenekler ve festivaller kategorisinde ülkenin somut olmayan kültürel miras listesine dâhil edilmiştir.^【1】 Tayland’ın farklı bölgelerinde kutlama biçimleri değişiklik gösterebilir; bazı bölgelerde eğlence etkinlikleri ve havai fişek gösterileri düzenlenir ve insanlar genellikle nehir veya kanal kıyılarında toplanarak krathonglarını suya bırakır.

Köken ve Tarihsel Arka Plan

Loy Krathong festivalinin kökenine ilişkin farklı açıklamalar ve anlatılar bulunmaktadır. Bir görüşe göre festival geçmişte “Chong Pa Rieng” olarak bilinen ve Brahman inançları çerçevesinde gerçekleştirilen bir törenle ilişkilendirilir.^【2】 Bu törenin Şiva, Vişnu ve Brahma gibi tanrılara adandığı ifade edilir. Tay toplumunda Budizmin benimsenmesinden sonra bu uygulamaların Budist inançlarla ilişkilendirildiği ve Buda’ya saygı gösterme amacıyla yorumlandığı belirtilir.

Bir başka anlatı festivalin Sukhothai dönemi ile bağlantılı olduğunu ifade eder. Bu anlatıya göre Nang Noppamas adlı bir saray görevlisi lotus biçiminde bir krathong hazırlamış ve bu düzenek kral tarafından suya bırakılmıştır.^【3】 Anlatıda dolunay gecesinde lotus biçiminde bir fenerin suya bırakılması uygulamasının sürdürülmesi gerektiği ifade edilir.

Festivalin kökeni aynı zamanda su kaynaklarına bağlı yaşam biçimiyle ilişkilendirilir. Tarımsal faaliyetlerin suya bağlı olduğu bölgelerde insanlar suya çeşitli düzenekler bırakır. Bu uygulama su kaynaklarına teşekkür etme ve bereketle ilişkilendirilir.

Krathongları Suya Salan İnsanlar (Flickr)

Kutlama Zamanı

Loy Krathong festivali Tay ay takvimine göre on ikinci ayın dolunay gecesinde kutlanır. Bu tarih genellikle Kasım ayına denk gelir. Festival dolunay gecesinde gerçekleştirilir ve krathongların suya bırakılması kutlamanın temel uygulamasını oluşturur. Festival Tayland’ın farklı bölgelerinde çeşitli biçimlerde gerçekleştirilir. Ülkenin merkez bölgelerinde kutlamalar genellikle eğlence etkinlikleri, gösteriler ve havai fişek uygulamalarıyla birlikte düzenlenir.

Kuzeydoğu Tayland’da festival farklı bir zaman ve adla da gerçekleştirilebilir. Bu bölgede kutlama “Illuminated Boat Procession” (Işıklandırılmış Tekne Alayı) adıyla bilinir ve Budist Lent dönemi ile ilişkilendirilen bir etkinlik kapsamında düzenlenir.^【4】 Bu uygulamada tapınak çevresinde toplanan topluluklar tekne yarışları ve ışıklandırılmış tekne geçitleri düzenler.

Elinde Krathong Tutan Kadın (Pxhere)

Krathong Yakan Bir İnsan Eli (Pexels)

Krathong ve Kutlama Pratikleri

Loy Krathong kapsamında gerçekleştirilen temel uygulama krathongların suya bırakılmasıdır. Krathong, genellikle muz ağacının gövdesinden kesilen bir parça üzerine yerleştirilen muz yapraklarıyla hazırlanan küçük bir düzenektir. Düzenek üzerine çiçekler yerleştirilir; mum ve tütsü eklenir. Festival gecesinde insanlar hazırladıkları krathongları nehir, kanal veya diğer su yüzeylerine bırakır.

Krathong bırakma uygulaması sırasında katılımcılar dilek dileme veya suyu kirletmiş olma nedeniyle bağışlanma isteme gibi amaçlar ifade eder. Krathongların su üzerinde ilerlemesi festival uygulamasının temel unsurlarından biri olarak yer alır. Kutlamalar sırasında çeşitli etkinlikler düzenlenir. Bazı bölgelerde eğlence gösterileri ve havai fişek uygulamaları gerçekleştirilir. Festival alanlarında insanlar genellikle su kenarlarında toplanır ve krathonglarını birlikte suya bırakır.

Bazı bölgelerde kutlamalar dini uygulamalarla ilişkilendirilir. Evlerin temizlenmesi, Buda heykellerinin bulunduğu alanların çiçeklerle süslenmesi ve tapınaklarda ışık yakılması gibi uygulamalar gerçekleştirilir. Tapınaklarda “Khom Phat” adı verilen döner fenerler hazırlanarak süsleme amacıyla kullanılır ve bazı kutlamalarda gökyüzüne fener bırakılması uygulaması da yer alır.

Krathong Yaktıktan Sonra Dilek Dileyen Taylandlı Çift (Flickr)

İnanç ve Dini Anlamlar

Loy Krathong kapsamında gerçekleştirilen uygulamalar çeşitli inanç ve dini anlamlarla ilişkilendirilir. Krathongların suya bırakılması genellikle su tanrıçasına saygı ve şükran ifade etme amacıyla gerçekleştirilir. Su kaynaklarının tarım, ulaşım ve günlük yaşam üzerindeki rolü bu uygulamanın anlamlandırılmasında yer alan unsurlar arasında bulunur.

Festival uygulamalarında suya bırakılan krathonglar aracılığıyla suyu kirletmiş olma nedeniyle bağışlanma isteme ve iyi dileklerde bulunma gibi amaçlar ifade edilir. Bu uygulama su kaynaklarına yönelik saygı ve şükran gösterme ile ilişkilendirilir.

Bazı uygulamalar Budist inançlarıyla da bağlantılıdır. Krathong bırakma uygulaması Buda’ya saygı gösterme amacıyla yorumlanabilir. Kuzey Tayland’daki bazı uygulamalarda krathong bırakılması, su altında yaşadığına inanılan Arahant Upagupta’ya saygı sunma ile ilişkilendirilir.^【5】 Bu tür uygulamalar sırasında tapınaklarda dini etkinlikler düzenlenir ve çeşitli dini anlatımlar gerçekleştirilir.

Toplumsal, Kültürel ve Ekonomik Boyut

Loy Krathong festivali toplumsal ve kültürel etkinlikler aracılığıyla aileler ve topluluklar arasında etkileşim kurulmasına imkân sağlayan bir etkinlik olarak gerçekleştirilir. Festival sırasında aile üyeleri birlikte krathong hazırlama ve suya bırakma gibi etkinliklere katılır. Bu uygulamalar aile bireylerinin ortak faaliyetlerde bulunmasına ve bazı durumlarda ölmüş ataların anılmasına yönelik uygulamalara da yer verir.

Topluluk düzeyinde festival çeşitli sosyal etkinlikler ve ortak faaliyetler aracılığıyla insanların bir araya gelmesini sağlar. Festival sırasında düzenlenen etkinlikler topluluk üyeleri arasında etkileşim kurulmasına imkân tanır. Ayrıca festival yerel el sanatları ve zanaat ürünlerinin hazırlanması ve sunulmasıyla ilişkilendirilen faaliyetleri de içerir.

Festival turizm faaliyetleriyle de ilişkilendirilir. Su festivalleri Tayland’da kültürel etkinlikler kapsamında turistlerin katılım gösterdiği etkinlikler arasında yer alır. Festival döneminde gerçekleştirilen kutlamalar yerel ve yabancı ziyaretçilerin katılımına açık etkinlikler içerir.

Çevresel Etkiler ve Çevre Yönetimi

Loy Krathong sırasında gerçekleştirilen etkinlikler çevre üzerinde çeşitli etkiler oluşturabilir. Krathongların nehir ve kanallara bırakılması su yüzeyinde atık birikimine neden olur. Krathong yapımında kullanılan bazı malzemeler su ortamında parçalanarak su kalitesini etkileyebilir. Suya bırakılan krathongların bir kısmı su yüzeyinde birikerek organik maddelerin ayrışmasına ve sudaki oksijen miktarının azalmasına yol açabilir. Bu durum bazı durumlarda su canlıları üzerinde olumsuz etkilerle ilişkilendirilir.

Festival döneminde krathongların yanı sıra plastik şişe ve yiyecek kapları gibi diğer atık türleri de ortaya çıkabilir. Atıkların toplanması ve bertaraf edilmesi yerel yönetimlerin sorumluluk alanında yer alan faaliyetler arasında bulunur. Büyük şehirlerde festival sonrasında su yüzeyindeki krathongların toplanmasına yönelik çalışmalar yürütülür ve toplanan krathong sayıları raporlanır.

Festival sırasında gerçekleştirilen havai fişek, maytap ve gökyüzü feneri gibi etkinlikler hava kirliliği ile ilişkilendirilen unsurlar arasında yer alır. Bu tür etkinlikler sırasında ortaya çıkan duman ve parçacık maddeler bazı dönemlerde hava kalitesinin değişmesiyle ilişkilendirilir. Festival dönemlerinde ölçülen PM2.5 ve PM10 değerlerinin normal dönemlere göre artış gösterebildiği belirtilir.^【6】

Çevre yönetimi kapsamında bazı uygulamalar çevresel etkileri azaltmaya yönelik önlemler içerir. Krathong yapımında doğal malzemelerin kullanılması, festival sonrasında krathongların toplanması ve atıkların ayrıştırılması gibi uygulamalar çevre yönetimi kapsamında değerlendirilen faaliyetler arasında yer alır. Ayrıca etkinlik alanlarında atık toplama ve temizlik çalışmaları yürütülür.