M60 Tank

M60 Patton, Soğuk Savaş döneminde Amerika Birleşik Devletleri ve müttefiklerinin ana muharebe tankı ihtiyacını karşılamak amacıyla M48 Patton tecrübesiyle geliştirilen, 1960'lı yıllardan itibaren dünya genelinde yaygın olarak kullanılan ikinci nesil bir ana muharebe tankıdır.

Habur Tatbikatı’ndaki M60T tankları (Savunma Sanayi)

M60 serisinin kökeni, İkinci Dünya Savaşı sonrası başlayan Soğuk Savaş dönemindeki teknolojik yarışa dayanmaktadır. 1950'li yılların başında ABD, Kore Savaşı sırasında tanklarının Sovyetler Birliği karşısında geri kaldığını gözlemlemiştir. Bu eksikliği gidermek adına üretilen M47 ve sonrasındaki M48 modelleri, çeşitli teknik sorunlar ve ordu beklentilerini karşılayamaması nedeniyle tam bir başarı sağlayamamıştır. Özellikle Sovyetlerin yüksek hızlı yivli toplara sahip T-54 ve T-55 tanklarını geliştirdiği duyumları, ABD'yi XM60 prototipi üzerinde çalışmaya sevk etmiştir.

1959 yılında ilk üretimi gerçekleştirilen M60, aslında ABD Ordusu'nun ağır zırhlı ihtiyacı için geçici bir çözüm ("stopgap") olarak tasarlanmıştır. Ancak tasarımın sağlamlığı ve modernizasyona yatkınlığı, aracın on yıllarca hizmette kalmasını sağlamıştır. M60, M48 serisinin geliştirilmiş bir soyu olarak kabul edilse de; dizel motor kullanımı ve daha güçlü ana silahı ile selefinden ayrılmaktadır.

M60 platformu, zaman içerisinde üç ana model üzerinden evrilmiştir:

• M60A1: 1962-1980 yılları arasında üretilen bu model; yeni bir taret tasarımı, daha kalın zırh ve yeni bir mühimmat depolama sistemi ile donatılmıştır. Taret zırhının daha açılı yerleştirilmesi, tanksavar mühimmatlarına karşı balistik korumayı artırmıştır.
• M60A2: 152 mm'lik bir top ve füze fırlatıcı ile donatılmış deneysel bir varyanttır; ancak güvenilirlik sorunları nedeniyle üretimi durdurularak kaynaklar A3 modeline aktarılmıştır.
• M60A3: 1978 yılında hizmete giren bu model, lazer mesafe bulucu ve gelişmiş balistik bilgisayarlar gibi ateş kontrol sistemlerindeki iyileştirmelerle tankın muharebe kapasitesini zirveye taşımıştır.

Tankın temel mekanik yapısında Continental V-12 750 beygir gücünde hava soğutmalı, ikiz turboşarjlı dizel motor yer almaktadır. Dört kişilik mürettebat tarafından kumanda edilen araç, saatte yaklaşık 48 km hıza ulaşabilmekte ve 500 kilometrelik bir menzil sunmaktadır. Ana silah olarak 63 mühimmat kapasiteli 105 mm'lik M68 yivli top kullanmaktadır.

M60 tankları, dünya genelinde 22 farklı ülke tarafından kullanılmış ve 15.000 adetten fazla üretilmiştir. Birçok kritik çatışmada aktif rol oynamıştır:

• Orta Doğu Savaşları: Arap-İsrail savaşlarında ve İran-Irak Savaşı'nda yoğun olarak kullanılmıştır. Özellikle İsrail ve İran envanterindeki M60'lar, namlu iniş açısı avantajı sayesinde mevzi dışına çıkmadan Sovyet yapımı T-62 ve T-54 tanklarına karşı üstünlük sağlamıştır.
• Körfez Savaşı (1991): ABD, Mısır ve Suudi Arabistan tarafından Çöl Fırtınası Operasyonu'nda aktif olarak kullanılmıştır.
• Destek Araçları: Günümüzde Ukrayna'ya yapılan askeri yardımlar kapsamında, silahsız varyantlar olan M60 Zırhlı Araçlı Köprücü (AVLB) sistemleri, dar arazilerde ve su engellerinde hızlı köprü kurma kabiliyeti nedeniyle tercih edilmektedir.

İsrail tarfından modernize edilmiş reaktif zırhlı M60T Tankı (170 adet mevcut) (Savunma Sanayi)

Fırat M60T modernizasyonuna tabi tutulmuş M60T tankımız (Savunma Sanayi)

Türkiye'nin M60 tankları ile tanışması, Körfez Savaşı sonrasında ABD'nin üs kullanım desteğine karşılık yaptığı hibeler ve Almanya'nın silahsızlanma anlaşmaları gereği devrettiği araçlarla başlamıştır. Türk Kara Kuvvetleri envanterinde M60A1, M60A3 ve modernize edilmiş M60T (Sabra) modelleri bulunmaktadır.

Türkiye için M60'lar, sınır güvenliği ve terörle mücadele operasyonlarında stratejik bir öneme sahiptir. Özellikle Leopard tanklarının kullanımına yönelik uluslararası kısıtlamalar nedeniyle, M60'lar Güneydoğu Anadolu bölgesindeki operasyonlarda temel zırhlı güç olmuştur. Şah Fırat ve Fırat Kalkanı harekatlarında aktif görev almışlardır.

Fırat Kalkanı Harekatı'nda edinilen tecrübeler, M60 tanklarının asimetrik tehditlere karşı yetersiz kaldığını göstermiş, bu durum kapsamlı modernizasyon projelerini tetiklemiştir. İsrailli IMI firması ile gerçekleştirilen 687 milyon dolarlık proje kapsamında M60A1'ler, 120 mm'lik pürüzsüz namlulu top ve reaktif zırh (ERA) ile donatılarak M60T (Sabra) seviyesine yükseltilmiştir. ^【1】Ardından başlatılan FIRAT M60T Projesi ile tanklara lazer uyarı sistemleri ve PULAT aktif koruma sistemleri entegre edilerek bekâ kabiliyeti artırılmıştır.

ABD ordusu M60 serisini 1997 yılında tamamen hizmet dışı bırakarak M1 Abrams tanklarına geçiş yapmış olsa da; Mısır, Türkiye, Ürdün ve İsrail gibi ülkeler envanterlerini korumaya devam etmektedir. Günümüzde bu tanklar, üçüncü nesil ana muharebe tanklarının maliyetine katlanmak istemeyen veya bütçe kısıtı olan ordular için Raytheon ve Leonardo gibi firmaların sunduğu dijital ateş kontrol sistemleri ve 120 mm'lik silah güncellemeleriyle "uygun maliyetli bir alternatif" olarak varlığını sürdürmektedir.